Νικόλα Πρεβελάκη, είστε λέκτορας στο τμήμα Κοινωνικών Σπουδών στο πανεπιστήμιο του Harvard, που σημαίνει ότι ζείτε χρόνια εκτός Ελλάδας. Ωστόσο πρόσφατα σας δόθηκε μια εξαιρετική ευκαιρία να περνάτε τα καλοκαίρια σας στην πατρίδα, όχι κάνοντας μόνο διακοπές, αλλά διδάσκοντας στο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Harvard στην Ελλάδα.  Ποιο είναι το γνωστικό αντικείμενο το οποίο διδάσκετε στα νέα παιδιά;

Η συμμετοχή μου στα σεμινάρια έχει να κάνει κυρίως με διδασκαλία γύρω σε θέματα κοινωνικής και πολιτικής φιλοσοφίας. Ασχολούμαι με την αλληλεπίδραση ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι καταλαβαίνουν τον εαυτό τους και τον τρόπο με τον οποίο συγκροτούν κοινωνίες. Είναι η κοινωνία μια προέκταση της ανθρώπινης φύσης; Υπάρχουν καλύτερα και χειρότερα συστήματα; Αν ναι, πώς μπορούμε να τα αξιολογήσουμε; Πώς επηρεάζει ο τρόπος που βλέπουμε σήμερα τον εαυτό μας, μέσα από τη σύγχρονη ψυχολογία, τη νευροεπιστήμη, κ.λπ., τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πολιτική; Και αντιστρόφως: τι είδους άνθρωποι, με τι είδους κατανόηση του εαυτού τους δημιουργούνται μέσα από διαφορετικά πολιτικά συστήματα;

Mου δίνεται η ευκαιρία να αναπτύξω τα ερωτήματα αυτά, υπό διάφορες μορφές, σε διάφορες δραστηριότητες του Κέντρου οι οποίες πραγματοποιούνται στο Ναύπλιο, που βρίσκονται τα κεντρικά του γραφεία, αλλά και σε διάφορες άλλες περιοχές της Ελλάδας, όπου λαμβάνει χώρα μέρος ή το σύνολο των προγραμμάτων αυτών (πχ Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Ολυμπία)

Ενα από αυτά είναι το Θερινό Πρόγραμμα του Harvard στην Ελλάδα, το οποίο απευθύνεται σε 25 φοιτητές από όλον τον κόσμο. Εξετάζει τις μετακινήσεις ανθρώπων και ιδεών στην περιοχή της Μεσογείου, από την Αρχαιότητα ώς σήμερα. Διδάσκεται από μια ομάδα 8 καθηγητών, επικεφαλής της οποίας είναι ο διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Harvard στην Ουάσιγκτον, Gregory Nagy. Είναι ένα καταπληκτικό πρόγραμμα το οποίο δημιουργήθηκε πριν από 16 χρόνια, από μια ομάδα τότε μεταπτυχιακών φοιτητών του Harvard και συνεχίζεται ώς σήμερα. Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του είναι ότι φέρνει σε διάλογο καθηγητές και φοιτητές από πολλές επιστημονικές κατευθύνσεις, όπως η Κλασική Φιλολογία, η Ιστορία, το Θέατρο, η Φιλοσοφία και οι Πολιτικές Επιστήμες.

Ενα άλλο θερινό πρόγραμμα του Κέντρου, στο οποίο έχω τη χαρά να συμμετέχω, αφορά τον πολιτισμικό διάλογο και τα διλήμματα της ανάπτυξης σε τοπικό επίπεδο. Η ιδιαιτερότητα και μοναδικότητα του μαθήματος αυτού, ακόμη και για το ίδιο το Πανεπιστήμιο, είναι ότι συνδυάζεται με πρακτικές ασκήσεις στο εξωτερικό. Κάθε χρόνο, φοιτητές του Harvard και άλλων πανεπιστημίων, από την Ελλάδα και την Αμερική, απασχολούνται σε τοπικούς φορείς του Ναυπλίου- επί παραδείγματι, στην Εθνική Πινακοθήκη, στο Αρχαιολογικό Μουσείο, στον Δήμο Ναυπλιέων, στη Βιβλιοθήκη « Ανθός ». Εκεί κάνουν πρακτική άσκηση, κατά τη διάρκεια της οποίας παρακολουθούν ένα επικουρικό σεμινάριο, ώστε να συνδέσουν τις εμπειρίες τους και με ευρύτερα θέματα, όπως είναι η πολιτιστική συνύπαρξη, η γραφειοκρατία και η σχέση της ανάπτυξης με την πολιτισμική κληρονομία. Αξίζει να αναφερθεί ότι στο πλαίσιο του προγράμματος το Κέντρο προσφέρει ένα εκπαιδευτικό ταξίδι στις ΗΠΑ για τους Έλληνες συμμετέχοντες, μετά την πρακτική τους.

Τέλος, συμμετέχω σε ένα σεμινάριο κοινωνικής και πολιτικής θεωρίας, το οποίο απευθύνεται σε μαθητές Λυκείου του νομού Αργολίδας. Το σεμινάριο αυτό έχει ως πρότυπο τα θερινά μαθήματα τα οποία προσφέρει το Harvard στην Αμερική. Βασίζεται σε συζήτηση γύρω από κεντρικά θέματα ηθικής και πολιτικής, μέσα από την ανάγνωση σημαντικών κειμένων, από τον Πλάτωνα ώς τον Χάμπερμας. Εκτός από τους καθηγητές και συντονιστές του προγράμματος, στη διδασκαλία συμμετέχουν και τέσσερις φοιτητές του Harvard, με κατάρτιση στην κοινωνική θεωρία, οι οποίοι μέσα από το πρόγραμμα αυτό αποκτούν διδακτική εμπειρία και μαθαίνουν πώς συγκεκριμένα ερωτήματα τίθενται σε ένα Ελληνικό πλαίσιο, διαφορετικό από το Αμερικανικό. Το μάθημα αυτό στηρίζεται περισσότερο στη συζήτηση και λιγότερο στην παράδοση: δηλαδή τα παιδιά μαθαίνουν συζητώντας και αναπτύσσοντας τη σκέψη τους, με τη δική μας βοήθεια φυσικά, αλλά ποτέ παθητικά.

Μένοντας στο τελευταίο πρόγραμμα που αναφέρατε: η τοπική κοινωνία αποδέχτηκε θετικά την παρουσία ενός τέτοιου προγράμματος κι αν ναι, πόσο υποστηρικτική υπήρξε αρχικά;

Ναι, από την πρώτη χρονιά είχαμε πάνω από 70 αιτήσεις, για 15 θέσεις μόνο. Το πρόγραμμα αυτό δεν θα μπορούσε να έχει αυτή την επιτυχία, χωρίς τη βοήθεια του Δήμου, της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και, φυσικά, τους καθηγητές των Λυκείων, οι οποίοι μας συμβούλεψαν και μας υποστήριξαν από την πρώτη στιγμή.

Ποια είναι η διαδικασία επιλογής των νέων που εντάσσονται στο πρόγραμμα αυτό; Τίθεται θέμα βαθμολογίας σε συγκεκριμένα μαθήματα ή υπάρχει μια κάποια άνεση ;

Προς το παρόν, το πρόγραμμα αυτό απευθύνεται μόνον σε 15 μαθητές. Στόχος της επιλογής είναι να συμμετάσχουν οι μαθητές που δείχνουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το μάθημα αυτό, που θα αντλήσουν περισσότερα από τη συζήτηση, αλλά και θα συμβάλουν με ιδέες και σκέψεις. Φυσικά, λαμβάνουμε υπ’ όψιν τη σχολική βαθμολογία, αλλά δεν είναι ο καθοριστικός παράγων. Εξίσου, αν όχι περισσότερο, μετράει η αίτηση του ίδιου του παιδιού, η γενική εντύπωση την οποία σχηματίζουμε, οι συνεντεύξεις και η σύσταση των καθηγητών του στο Λύκειο.

Πόσο διαρκούν τα μαθήματα, πόσες ώρες καθημερινά και ποιες είναι οι ενδιάμεσες πιθανές ξεναγήσεις, εκδηλώσεις ή γενικότερα ποιος είναι ο εμπλουτισμός αυτού του σεμιναρίου; 

Τα μαθήματα διαρκούν 2,5 εβδομάδες. Ξεκινάμε στις 10 το πρωί  και τελειώνουμε στις 5 το απόγευμα, πολλές φορές και αργότερα. Μας ενδιαφέρει πολύ η φιλοσοφία να μην είναι στεγνή πνευματική ενασχόληση, αλλά να σχετίζεται με τη ζωή των παιδιών. Γι’ αυτόν τον λόγο, το πρόγραμμα εμπλουτίζεται με δραστηριότητες, παιχνίδια εκπαιδευτικού χαρακτήρα, αλλά και εθελοντικές δράσεις, σε συνεργασία με τον Δήμο Ναυπλιέων.

Τα σχέδια του Πανεπιστήμιου και του Κέντρου για το καλοκαίρι του 2017 παραμένουν τα ίδια ; Μήπως σχεδιάζετε μια διεύρυνση του βασικού σας πυρήνα που είναι η άντληση μαθητών από το νομό Αργολίδας ; Τι δυνατότητες επέκτασης έχει το πρόγραμμα ώστε να προστεθούν παιδιά απ’όλη την Ελλάδα, εφόσον υπάρχει ο κατάλληλος χώρος βεβαίως.

Είναι πράγματι στα σχέδιά μας η επέκταση του προγράμματος. Προς το παρόν, μέσω μιας συμφωνίας του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών με τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, δίνουμε τη δυνατότητα σε 1-2 παιδιά από τα Αρσάκεια να παρακολουθούν το πρόγραμμα κάθε χρόνο, καθώς και σε έναν/μία καθηγητή/ρια από την Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία να συμμετέχει ως Fellow. Ελπίζω ότι τα επόμενα έτη θα μπορέσουμε να το ανοίξουμε σε ακόμα περισσότερα παιδιά και από άλλους νομούς.

Πόση έμφαση δίνετε ως καθηγητές στην “ελληνικότητα” των μαθημάτων και ποιο τελικά είναι το μήνυμα που περνάτε στα νέα παιδιά : εννοώ κατά πόσον επιχειρείτε μέσα από τη διαρκή προσπάθειά σας να κτίσετε πολίτες του κόσμου, έξω από τα ελληνικά κλισέ, αλλά χωρίς να υποβαθμίζεται η ελληνικότητα της ζωής των παιδιών.

Αν και τα μαθήματα γίνονται στα αγγλικά, όλα έχουν ως αντικείμενο την Ελλάδα, τον ελληνικό πολιτισμό και την ελληνική σκέψη, όπως βεβαίως και το Κέντρο στον πυρήνα της αποστολής και λειτουργίας του. Στο θερινό πρόγραμμα για φοιτητές, η Ελλάδα αποτελεί το κεντρικό σημείο αναφοράς όλου του μαθήματος. Στο πρόγραμμα πρακτικών ασκήσεων, η προσπάθειά μας είναι να ενισχύσουμε τον διάλογο ανάμεσα στους Έλληνες και τους Αμερικανούς φοιτητές: βοηθούμε έτσι τους Έλληνες να « διεθνοποιήσουν » τις εμπειρίες τους και τους Αμερικανούς να δουν τον κόσμο μέσα από ένα διαφορετικό, ελληνικό, πρίσμα. Όσο για το σεμινάριο που απευθύνεται στους μαθητές Λυκείου, αρχίζουμε συνήθως από τον Πλάτωνα ή τον Αριστοτέλη. Άλλωστε, η δυτική σκέψη και ο τρόπος με τον οποίο τίθενται ως και σήμερα βασικά ερωτήματα ξεκινάει από την Αρχαία Ελλάδα.

Σας ευχαριστώ και ελπίζω το καλοκαίρι να βρεθώ ανάμεσα στα παιδιά να σας ακούσω.

Εγώ ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δώσατε και εύχομαι κάθε επιτυχία στο δημοσιογραφικό σας έργο!

ΡΙΤΣΑ ΜΑΣΟΥΡΑ