Κυρία Θανοπούλου είστε από τις πιο ενδιαφέρουσες προσωπικότητες που έχω συναντήσει στον ακαδημαϊκό χώρο και μάλιστα γύρω από το αυστηρό αντικείμενο της Ναυτιλίας. Πείτε μου ποια ήταν τα πρώτα σας ερεθίσματα που συνέκλιναν στο να ακολουθήσετε πανεπιστημιακή καριέρα και πώς επιλέξατε να επιστρέψετε στην Ελλάδα, έχοντας εξαιρετικές ευκαιρίες στο εξωτερικό, όπου και εργαστήκατε επί μακρόν ως πανεπιστημιακός

Μετά την οικονομική καταστροφή του παππού μου, ο πατέρας μου στράφηκε στη θάλασσα. Εκεί συγκέντρωσε μέρος από το κεφάλαιο της δικής του μελλοντικής επιχείρησης. Η καμπίνα του μηχανικού – πατέρα μου ήταν μια από τις πρώτες μου αναμνήσεις στη ζωή. Ακόμα θυμάμαι κάθε της λεπτομέρεια και τον ήχο του μηχανοστάσιου από πολύ κοντά. Σημαδιακά ίσως, το ενδιαφέρον μου για τα ναυτιλιακά ήρθε μετά τη δική του οικονομική καταστροφή στο τέλος της δεκαετίας του ’70. Η στροφή προς τη θάλασσα τόσων ανθρώπων της χώρας στις δύσκολες στιγμές τους ή στην προσπάθεια ν’ ανοίξουν τα φτερά τους έχει έτσι για μένα και μια βιωματική διάσταση ως και παράδοση. Από την αυστηρά επιστημονική πλευρά, στην αρχή τα ενδιαφέροντα μου επικεντρώθηκαν στις θεωρίες οικονομικής ανάπτυξης. Από εκεί ως το ρόλο της ναυτιλίας για την  ανάπτυξη – ή την επιβίωση, αν θέλετε – της χώρας μας δεν ήταν μακρινή η διαδρομή. Τουλάχιστον ανάμεσα στα γνωστικά αντικείμενα.  Δεν ξεκίνησα όμως ποτέ συνειδητά να κάνω πανεπιστημιακή καριέρα. Απλώς ακολουθούσα τα βήματα που μου επέτρεπαν να έχω πρόσβαση σε στοιχεία και βιβλία. Η διδασκαλία ήρθε μετά σαν εργαλείο. Αρχικά για να υποστηρίξω την έρευνα μου οικονομικά. Ση συνέχεια – ελπίζω – της το ανταπέδωσα με το να μεταφέρω τα αποτελέσματα της έρευνας, ανάμεσα στις άλλες πηγές, στα νέα παιδιά. Εκείνη σίγουρα μου το ανταπέδωσε. Της χρωστώ πολλές αγωνίες ευθύνης, αλλά και τις στιγμές της μεγαλύτερης ευτυχίας αρκετών δεκαετιών.Στιγμές που το αμφιθέατρο γίνεται ένας νους που μαθαίνει, ρωτά, αμφισβητεί, κρίνει, προχωρά.

Γνωρίζω ότι ταξιδεύετε στον κόσμο σε ένα διαρκές ταξίδι μετάδοσης της γνώσης. Σε ποιες χώρες πηγαίνετε συχνότερα και ποιο είναι το κατ’ εξοχήν γνωστικό αντικείμενο που διδάσκετε; Εσείς το προτείνετε ή το ορίζουν τα θεσμικά όργανα των πανεπιστημίων;

Τα τελευταία χρόνια – όπως και σε τόσους τομείς της ζωής πολλών άλλων – το κέντρο βάρους και της δικής μου περιπλάνησης είναι προς την Ασία. Μετά την επιστροφή μου από τη Μεγάλη Βρετανία  – με την ένταξη μου στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου –  δίδαξα ένα μεταπτυχιακό μάθημα για χρόνια στο Newcastle. Τώρα πλέον και για σειρά ετών επιστρέφω για την ετήσια «αναμνηστική» διάλεξη γύρω στην άνοιξη. Λατρεύω αυτήν την πόλη αν και έζησα στην Ουαλία τα πάνω από οκτώ χρόνια της υπηρεσίας μου στο πανεπιστήμιο της πρωτεύουσας της, το Cardiff. Τώρα πια, από το 2013 και μετά οι γνώριμες σε όσους ταξιδεύουν προς τα εκεί μετεωρολογικής προέλευσης αναταράξεις πάνω από τον Ινδικό και τη θάλασσα της Κίνας ή έξω από την Ιαπωνία είναι οικεία στοιχεία της ζωής μου.Τα Πανεπιστήμια της Ασίας που με καλούν, θέλουν να μάθουν αυτά που έκαναν τη χώρα – με τον μικρό ως μικροσκοπικό για τις δικές τους κλίμακες πληθυσμό – πρώτη ναυτιλιακή δύναμη για σχεδόν μισό αιώνα.’Ετσι συνήθως με προσκαλούν για διαλέξεις ή κύκλους διαλέξεων που έχουν σχέση με ναυτιλιακές επενδύσεις και στρατηγική και με το πάντα μεταβαλλόμενο περιβάλλον της διεθνούς οικονομίας, αναζητώντας τις μελλοντικές του επιδράσεις στη ναυτιλία.

13322113 1100027670035481 579915826750709800 nΟι φοιτητές και φοιτήτριες σας ζουν και εδώ και στο εξωτερικό. Μπορείτε να τους περιγράψετε; Σας αγγίζει η αγωνία τους για το αύριο; Είναι αισιόδοξοι, λιγότερο ή περισσότερο προβληματισμένοι; Ποιες είναι οι δικές σας προσλαμβάνουσες, κυρίως στο εύθραυστο σκέλος δασκάλου – διδασκόμενου ;

Η καλύτερη μας εποχή δεν είναι τα νιάτα. Έχουν υπερβολικά πολλή αγωνία για να τα χαρούμε πραγματικά. Δε ζηλεύω τη σημερινή γενιά, καθώς μεγαλώνει μέσα σε έναν κόσμο εκπληκτικό μεν σε όρους τεχνολογικών δυνατοτήτων, στον οποίο όμως αισθάνεται πως δεν έχει θέση. Τα παιδιά – ας μου επιτραπεί το “μου” έστω σε εισαγωγικά – που έχουν πάει καλύτερα απ’ ‘ολα ήταν αυτά τα προικισμένα με σκληρό ρεαλισμό, με απόφαση, εννοείται εργατικότητα και βέβαια – όπως έλεγε συχνά ένας παράγοντας της ναυτιλίας που έχω καλέσει και στις διαλέξεις μου στο παρελθόν – «και λίγη τύχη». Αυτά τα παιδιά δεν χάνονται με τίποτα και θα ήθελα να τονίσω το στοιχείο του ρεαλισμού που διακρίνει τους δικούς μου «επιζήσαντες» σ’ έναν κόσμο που βγάζει πλέον διαρκώς εκτός συστήματος ό,τι θα έπρεπε να έχει στο κέντρο του: τους ανθρώπους.

Πληροφορούμαι ότι το Πανεπιστήμιο Αιγαίου όπου εσείς διδάσκετε και Ναυτιλιακά Οικονομικά έχει πλέον εξαιρετικές επιδόσεις. Ήθελα να ρωτήσω αν ήσασταν από τους πρώτους που εγείρατε το θέμα σύνδεσης πανεπιστημίου – αγοράς εργασίας, αντιλαμβανόμενη ότι υπάρχει μια απόσταση ανάμεσα σε αυτά που διδασκόμαστε στα πανεπιστήμια και σε αυτά που απαιτεί η αγορά εργασίας, ειδικά στην εποχή μας 

Δεν χρειάστηκε καθόλου! Πριν φύγω για το Ηνωμένο Βασίλειο είχα συμβάλει για λίγο – πριν τα μέσα της δεκαετίας του 1990 – δίπλα σε συναδέλφους στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς στο πρόγραμμα Πρακτικής ‘Ασκησης. Επιστρέφοντας βρήκα στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου ένα εξαιρετικό και πιστεύω παγκόσμια επιτυχημένο πρόγραμμα σύνδεσης και πρακτικής άσκησης που ο συνάδελφος Γιάννης Θεοτοκάς με την διδάκτορα του στη συνέχεια Μαρία Προγουλάκη και όλους και όλες στο τμήμα είχαν στηρίξει και στηρίζουμε ακόμα. Επισημαίνω πως σε σημαντικότατο βαθμό αυτό έγινε χωρίς τη συνδρομή των προγραμμάτων που επιχορηγούνται από ευρωπαϊκά κονδύλια. Πέρασε η Πρακτική Άσκηση στη συνέχεια στα χέρια της συναδέλφου Μαρίας Λεκάκου – πάντα συμμετέχει ένας μεγάλος πυρήνας όλων στο τμήμα –  και νομίζω και στη σημερινή της βάση, με πολύ μικρή επιχορήγηση πλέον, είναι πια θεσμός. Τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για μας. Εξαιρετικές είναι οι εντυπώσεις και των επιχειρήσεων των κλάδων που συμμετέχουν, αλλά και των παιδιών!

17577702 1358641210840791 996394488 nΠώς βλέπετε τον ακαδημαϊκό χώρο της Ελλάδας ; Θα αποτολμούσατε μια σύγκριση με αντίστοιχους χώρους στο εξωτερικό ; Υπερτερούμε , υστερούμε ; Πόσο καινοτόμοι είμαστε ή τι περιθώρια έχουμε να γίνουμε ; Πόσο η τεχνολογία έχει αλλάξει τον τρόπο που διδάσκονται οι φοιτητές και φοιτήτριες μας ;

Τα τελευταία  χρόνια  – παρά αυτή την «κατάρα» στη χώρα να βρίσκουμε μόνο τα αρνητικά – έχουμε πολλαπλάσια απόδοση για κάθε ευρώ που καταβάλλεται όσον αφορά την έρευνα ενώ, παρά τις αντίξοες συνθήκες, προσωπικό και απόφοιτοι – από τα φοιτητικά χρόνια κιόλας –  διακρίνονται διεθνώς. Κάτι καλό πρέπει να κάνουμε λοιπόν, με αμοιβές βέβαια αστείες και δυσκολίες άπειρες. Προσωπικά νομίζω πως όσοι κι όσες άντεξαν σ’ αυτές τις συνθήκες είμαστε μάλλον ταγμένοι.Κλείσαμε τα αυτιά μας στις Σειρήνες της απογοήτευσης και της (αυτο) καταστροφής αυτών  των  δομών  που αγωνίζονται καθημερινά να αποδείξουν πως δεν υστερούμε. Αντίθετα, αισθάνομαι καλά που στην πρόσφατη  αξιολόγηση από  ακαδημαϊκούς-εξωτερικούς αξιολογητές, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου βρέθηκε πανελλαδικά στην κορυφή της βαθμολογίας. Μα πιστεύω εξίσου καλά πρέπει να νιώθουν οι ακαδημαϊκές κοινότητες όλων μας των Πανεπιστημίων. Δουλεύουν στη συντριπτική πλειοψηφία χωρίς την αναγκαία υποστήριξη, ανταμοιβή – υλική ή ηθική – μα παράγουν εξαιρετικούς απόφοιτους και απόφοιτες αλλά και ανταγωνιστική διεθνώς έρευνα. Η τεχνολογία έχει βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε τα κενά στους πόρους – ανθρώπινους και υλικούς – μα δεν μπορεί να υποκαταστήσει την εθελοντική πλέον κατάθεση της κάθε ώρας για να κρατήσουμε την Ανώτατη Παιδεία «εν κινήσει».

Να τολμήσω να σας ρωτήσω κι αν θέλετε απαντάτε – αισθάνεστε ότι παραπαίει η χώρα μας (όχι σε πανεπιστημιακό επίπεδο) κι αν υπάρχουν περιθώρια εξόδου ;

Είμαι εντελώς απαισιόδοξη. Γι’ αυτό δεν υπάρχει μέρα που να μην δίνω μάχη σαν να μην υπάρχει αύριο. Για να υπάρξει αύριο. Δική σας τώρα η προσπάθεια της αποκρυπτογράφησης …

Όταν δεν διδάσκετε, γράφετε; Καταγράφετε στον υπολογιστή σας το λογοτεχνικό σας αφήγημα ή «κλειδώνετε» κάπου τις σκέψεις σας;

‘Εγραψα δυο φορές στη ζωή μου και πολύ αργά σε όρους πρώτης (και δεύτερης)  συγγραφικής προσπάθειας. Για να σωθώ η ίδια καθώς ένιωθα να μπαίνει στο σώμα της χώρας ένα μαχαίρι τόσο βαθύ που σχεδόν το ένοιωθα. Ευτυχώς γράφω γρήγορα , αν και φοβούμαι όχι καλά. Παρόλα αυτά δεν βλέπω να ξαναβρίσκω τις 15 μέρες (ή μάλλον νύχτες) των Χριστουγέννων του 2010 και την Μεγάλη Εβδομάδα του 2012 . Είναι πολύς καιρός που η ακαδημαϊκή δραστηριότητα δεν επιτρέπει τέτοια πολυτέλεια. Ίσως κι εγώ να συνήθισα τον πόνο στο πίσω μέρος της πλάτης, πίσω από εκεί που χτυπά μέσα στον καθένα μας η καρδιά της χώρας και να μην πέφτω πάνω στα πλήκτρα να βρω σωσίβιο…

Σκέφτεστε στο μέλλον παράλληλα με τον ακαδημαϊκό περίπλου της γης να εκδώσετε κάποιο μυθιστόρημα ;

Κάποτε έλεγα πως θα ασχοληθώ πραγματικά για την έκδοση κάποιου από αυτά μετά τη σύνταξη. Όπως εξελίσσονται τα πράγματα θα πρέπει να ελπίσω πως υπάρχουν και οι «Εκδόσεις του Άλλου Κόσμου»! Εξάλλου αμφιβάλλω αν έχει πάντα αξία η κοινοποίηση των εσωτερικών μονολόγων μας.

Κυρία Θανοπούλου, πολλές φορές είναι εξαιρετικής σημασίας η δημοσιοποίηση εσωτερικών μονολόγων. Μπορεί να αποβούν λυτρωτικοί για κάποιον άλλο. Εστω κι έναν άνθρωπο. Σας ευχαριστώ θερμά για την κουβέντα μας

Κι εγώ σας ευχαριστώ

Η Ελένη Θανοπούλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ναυτιλίας και Επιχειρηματικών Υπηρεσιών (ΤΝΕΥ) του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Ρίτσα Μασούρα για το Globalview.gr