Θ’ασχοληθω μόνο με δυό απο τα πολλά βασικά σημεία που πιστεύω ότι είναι η βάση της προσφοράς του Μεσογειακού πολιτισμού , μέσω της φιλοσοφιας , προς την ανθρωπότητα :την ευδαιμονία και την αυτογνωσία . Και προτιμώ αυτά τα δυο γιατί είναι επίκαιρα των σύγχρονων αναγκών κι αναζητήσεων του ανθρώπου .
Κατ’αρχην το ονομα Μεσο-γειος μας παραπέμπει από την ετυμολογία του στην έννοια του “μέσου ” το οποίο με την σειρά του μας οδηγεί στον Αριστοτελη και στην περίφημη θεωρία του περί “μέσης οδού ” ως την καλύτερη πορεία για να βρούμε τις πιο σωστές και ρεαλιστικές απαντήσεις στα ερωτήματα μας στην καθημερινή μας και στην εν γενεί ζωη μας.
Θάλασσα -γη-μέσον : να τρεις λέξεις-έννοιες που συνδυάζουν γεωγραφία και φιλοσοφία . Που συνδυάζουν Ιστορία και διαρκή ανα-στοχασμό . Που συνδυάζουν Φύση και πολιτισμο μέσα από τα ματια μιας λογικής δυναμικής ισορροπίας . Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η φιλοσοφία γεννήθηκε στην Μεσόγειο ως τρόπος σκεψης και ζωης , ως μέθοδος αυτό- γνωσιακής συμπεριφοράς στα ζωικά ερωτήματα . Στο νερό ( το υγρό στοιχείο) στηρίχθηκε ο Θαλης , ο θεωρητικά πρώτος ιστορικα φιλόσοφος , για να εξηγήσει την γέννηση του Κόσμου . Στο νερό της Θαλασσης στηρίχτηκε και το ταξίδι των εμπόρων, που με την δραστηριότητα τους ένωναν πολιτισμούς κι άνοιγαν διαλογο μεταξύ τους ακόμη κι αν ήταν πολύ διαφορετικοί . Στο νερό , ως στοιχειακο συστατικό μιας φυσικής φιλοσοφιας βασίστηκε το ξεκίνημα της προ-Σωκρατικής σκεψης , επιστήμης και θεολογίας. Μέσα από την ανάδειξη του νερού ως έννοια πολιτισμού δόθηκε η δυναμική ανάπτυξης των γραμμάτων , τεχνών , επιστήμης , φιλοσοφιας , εμπορίου και γενικώς παιδείας και γνώσης . Στην αλληλοσυνδεδεμενη σχέση νερού-γης και με την ευλογία ενός ιδιαίτερου κλίματος , δόθηκε η δυνατότητα στην Μέσο-γειο να γίνει εργαλείο αυτογνωσίας της ατομικότητας και κατ’επεκταση της συλλογικότητας . Χαρις στην διαφανή , ισορροπημένη σχέση νερού-γης αναπτύχθηκε η αίσθηση του μέτρου , της αναλογίας , της αισθητικής , του ανθρώπου ως αξιακό όραμα και γενικά της αναζήτησης ισορροπίας ατόμου-περιβάλλοντος . Γέννημα αυτών ακριβώς των στοιχείων είναι η ανάγκη αυτό-προσδιορισμού , η ανάγκη αυτό-ορισμού που ωθεί προς τον δρόμο της αυτογνωσίας . Η αυτογνωσία είναι το θεμελιώδες ζητούμενο για μια υγιή σχέση Πολίτη-Πόλεως -Πολιτικής . Κι αυτά ολα μαζί οδηγούν στην σφαιρική συμπεριφορά που λέγεται Πολιτισμος. Κι ολα αυτά έχουν ισχυρές ριζες στον πολιτισμο της Μεσογειου . Φύση και Κόσμος , ως εσωτερικό φως το πρώτο ( “φύση κρύπτεσθαι φιλεί” λέει ο Ηρακλειτος κι εννοεί την φύση ως φως που φωτίζει κι αποκαλύπτει τα πράγματα ) κι ως ισορροπημένη αρμονία το δεύτερο ( ο Κόσμος πουναι ταυτόχρονα και Κοσμημα για τους Έλληνες φιλοσόφους ) , οδηγούν , μέσω της αυτογνωσίας προς την αναζήτησή της ευτυχίας , της ευδαιμονίας που έλεγε κι ο Αριστοτελης . Ουρανός και Θάλασσα βοηθούν κι ωθούν προς την διαφανή σχέση ανθρώπων μεταξύ τους κι ανθρώπων και περιβάλλοντος , επιβεβαιώνοντας ταυτόχρονα την άρρηκτη σχέση των τεσσάρων στοιχείων που είναι η κοσμική βάση : του νερού , της γης , του αέρα και της φωτιάς . Τα τέσσερα αυτά στοιχεία είναι ταυτόχρονα Ενα ( η εξάτμιση του νερού γίνεται αέρας που με την σειρά του μέσω τήξης και πήξης γίνεται αντστοιχα υγρό και στέρεο το οποίο πάλι μπορεί μέσω της τριβής να δώσει την φωτιά ) , το παν , το Όλον , ο Κόσμος που τόσο λατρεύτηκε στην Μεσόγειο ως παράδειγμα αρμονικής ισορροπίας . Παρατηρώντας την θάλασσα-ουρανό οι κάτοικοι της Μεσογείου προβληματίστηκαν για τον εαυτό τους , για τους άλλους , για το περιβάλλον, για την γνώση και αλήθεια θεού κι ανθρώπων . Πρόσφεραν έτσι μια ενδιαφέρουσα πρόταση περί αυτογνωσίας και ευδαιμονίας στον παγκόσμιο και σύγχρονο πολιτισμο .

Δημοσθένης Δαββετας
Καθηγητης φιλοσοφιας της τέχνης , ποιητής , εικαστικός .