Ο Μπετόβεν δεν ήταν ένας Ευρωπαίος με τα όλα του;

839C798A4FD3FC8ADEFB2BBBD2509984 1

`Εφη Αγραφιώτη

Ναι, Συνέθεσε τον ύμνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η μουσική που ταυτοποιεί την συγκρότηση της ΕΕ είναι μέρος από την Ενάτη Συμφωνία, για τις ανάγκες της οποίας μελοποίησε στίχους του Φρίντριχ Σίλερ. Μιλώ για την «Ωδή στη Χαρά». Το 1972, η Ωδή στη Χαρά του Μπετόβεν έγινε ο ύμνος του Συμβουλίου της Ευρώπης, και το 1985 αναγνωρίστηκε ως ο ύμνος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στο σπίτι της Rathausgasse 10 στο Μπάντεν, ο Μπετόβεν κατέλυσε τα καλοκαίρια του 1821, του 1822 και του 1823. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου έγραψε το μεγαλύτερο μέρος της Ενάτης Συμφωνίας που ολοκλήρωσε σχεδόν ένα χρόνο αργότερα.

Tο Beethovenhaus στο Baden, είναι πλέον ένα ακόμα από τα 20 μουσεία για τον Μπετόβεν, διαθέτει ντοκουμέντα για ερευνητική αλλά και για τουριστική χρήση. Κάθε φορά που συμβαίνει κάτι παρόμοιο, αναγνώριση και προβολή προσφοράς πνευματικού έργου ενός πολίτη από το κράτος του ή το μεγάλο ευρωπαϊκό χωριό τέλος πάντων, με πιάνει το παράπονο: εμείς αγνοούμε σχεδόν το σύνολο των ουσιαστικά σπουδαίων μας ανθρώπων, αλλά, δεν είναι αχαριστία απέναντι στην τύχη μας; Αν πάτε στο σπίτι της Τζίνας Μπαχάουερ στο Χαλάνδρι θα τρομάξετε και θα αηδιάσετε. Ο Σκαλκώτας; Η μισή Εύβοια δεν ξέρει ούτε το όνομα του δικού της μεγαλοφυούς ανθρώπου. Στα σπίτια που έζησε στο Βερολίνο, επιτοίχεια ενημερώνουν τον περαστικό. Το σπίτι της Μαρίας Κάλλας;

Αλλά ας πάμε πίσω στην περίπτωση Μπετόβεν.

Ο Ludwig van Beethoven ταξίδευε τακτικά στο Baden. Εδώ παραθέριζε ο αυτοκράτορας Franz και μέλη της οικογένειας του,η αριστοκρατία και η αστική τάξη, συμπεριλαμβανομένων των χορηγών του μουσουργού. Από το φθινόπωρο του 2014, με το μουσείο θέλει να τιμήσει τη μουσική μεγαλοφυΐα του και να δείξει την ευγνωμοσύνη της πόλης. Οι επισκέπτες του πλησιάζουν τη ζωή και τη δουλειά του συνθέτη με έναν μοντέρνο και με χρήση της τεχνολογίας τρόπο. Επιπλέον, οι συνθέσεις, οι οποίες γράφτηκαν στο Baden, ακούγονται στο χώρο και όποιος επιθυμεί μπορεί να παρακολουθεί και την ροή του έργου από την παρτιτούρα.

Θα σας πάω όμως στην Αυστρία, στο σπίτι στο οποίο ο Ευρωπαίος μουσουργός πέρασε την πιο μοναχική και πιο δυστυχισμένη εποχή της ζωής του. Αν βρεθείτε στη Βιέννη, πηγαίνετε στο Heiligenstadt, στο 19 ο διαμέρισμα.Το Heiligenstadt είναι ένα επίπεδο καταπράσινο χωριό που μακριά πίσω του υπάρχει ένας λόφος που αγναντεύει το Δούναβη. Το Heiligenstad ζει μέσα σε ένα ιδιότυπο δάσος, που καταλήγει κι αυτό, πού αλλού; στο κανάλι του Δούναβη. Θα βρείτε και σήμερα εκεί εξαιρετικό ντόπιο κρασί, παραδοσιακά ζυμωμένες τοπικές μπύρες, παραδοσιακά φαγάδικα με δικά τους προϊόντα, αυτοσχέδιες ζωντανές μουσικές, όλα αυτά δηλαδή που σπανίζουν πια στις μεγάλες πόλεις της Ευρώπης, άρα και στη Βιέννη. Η κεντρική οδός λέγεται Probusgasse και στον αρ. 6 είναι το σπιτάκι που όπως έμαθα πρόσφατα ανακαινίστηκε, συντηρήθηκε και είναι πλουσιότερο σε ντοκουμέντα, δηλαδή ένα μίνι μουσείο.

Το ταπεινό σπιτάκι που το 1802 έγραψε τη διαθήκη του Heiligenstadt (όταν πήγα εγώ για συναυλία με 35 ακροατές όρθιους, πάνε 25 χρόνια), με συγκλόνισε. Από το παράθυρο σαν να τον έβλεπα να περπατάει πίσω στην αυλή με τα χέρια πίσω στη μέση! ο άνθρωπος που φρόντιζε το σπίτι μιλούσε ψιθυρίζοντας στην προτομή σαν να ήταν εκεί ζωντανός ο Μπετόβεν: ξέρεις, έχεις μια κυρία από την Αθήνα που θα παίξει σήμερα. Της είπα να βγάλει τα παπούτσια της γιατί το πάτωμα είναι από τότε που ήσουν εσύ εδώ και έγραφες τις σονάτες του έργου 31 για πιάνο και το κατάλαβε, δεν διαμαρτυρήθηκε καθόλου. Επίσης, κοίταζε πολύ ώρα αλλά μην ανησυχείς, κανείς δεν μπορεί να διαβάσει τη διαθήκη. Ήρθε για σένα από την Αθήνα, ξέρεις εσύ τι τόπος είναι αυτός!!! Κρίμα Λούντβιχ, ο γραφικός σου χαρακτήρας γράφει πολύ άσχημα, εντάξει μη στενοχωριέσαι τώρα, δεν είναι σοβαρό…της εξήγησα ότι ακούς θαυμάσια! Μου είπε ότι εκείνη πιστεύει ότι ακούς θαυμάσια και γι αυτό θα προσπαθήσει να σε ευχαριστήσει.(μερικές φορές εκτιμώ το ότι έχω κρατήσει ημερολόγιο…)

Τους καλοκαιρινούς μήνες, το Heiligenstadt γέμιζε από κόσμο που ερχόταν για να ξεκουραστεί στο..θέρετρο.

O Μπετόβεν έζησε εδώ από τον Απρίλιο έως τον Οκτώβριο του 1802, εποχή που συνειδητοποίησε πόσο σοβαρή και μη αναστρέψιμη κατάσταση ήταν η κώφωση του και πόσα ακόμα άλυτα προβλήματα είχε. Πήγε εκεί μήπως καταφέρει να βοηθήσει την υγεία του, αφού έβλεπε πολλούς να επιλέγουν την περιοχή σαν τόπο θεραπείας.

Στην επιστολή προς τους αδελφούς του, που συνηθίσαμε να ονομάζουμε “διαθήκη του Heiligenstadt”, μοιράστηκε μαζί τους ακόμα και σκέψεις αυτοκτονίας. Στη διαθήκη αντικατοπτρίζεται η απελπισία αλλά και η επιθυμία να ξεπεράσει τις σωματικές του ασθένειες και τα βαριά του ψυχικά πλήγματα, για να ολοκληρώσει το καλλιτεχνικό του δρόμο. Στο τέλος σε φανερά καταθλιπτική κατάσταση τους γράφει: Σας αφήνω λοιπόν, με λύπη. Την κρυφή ελπίδα που έτρεφα ότι με τον ερχομό μου εδώ, θα θεραπευόμουν -τουλάχιστον ως ένα βαθμό- πρέπει να την ξεχάσω πια. Μαζί με τα φύλλα του φθινοπώρου που πέφτουν και μαραίνονται, έσβησαν και οι ελπίδες μου. Φεύγω, σχεδόν όπως ήρθα. Ακόμα και η ψυχική δύναμη, που συχνά μου εμφυσούσαν οι όμορφες καλοκαιρινές μέρες, με εγκατέλειψε για πάντα. Ω, Θεία Πρόνοια, αξίωσέ με να ζήσω έστω μια μέρα γεμάτη χαρά. Έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που πραγματική χαρά αντήχησε στην ψυχή μου. Πότε; Ω, Θεέ, πότε θα ξανανιώσω αυτό το συναίσθημα, σ’ αυτόν τον ναό της φύσης και των ανθρώπων; Ποτέ; Ωωω, όχι! Αυτό θα ήταν τόσο σκληρό!

Ο Μπετόβεν κρατούσε το έγγραφο κρυμμένο μεταξύ πολλών ιδιωτικών του εγγράφων για το υπόλοιπο της ζωής του και πιθανώς ποτέ δεν το έδειξε σε κανέναν. Εμφανίστηκε τον Μάρτιο του 1827, μετά το θάνατο του.

Το Heiligenstadt, εκείνη την εποχή που πήγα εγώ ήταν έξω από τα όρια της πόλης, σε πήγαινε το τραίνο και απλώς ήθελε … πόδια μετά. Ενσωματώθηκε εδώ και καιρό στην πόλη ως τμήμα του 19ου διαμερίσματος αν και δεν πάει πια απευθείας τραίνο εκεί, θέλει μετεπιβίβαση. Πανέμορφος τόπος μέσα στα αμπέλια και στα πανύψηλα δέντρα, η παλιά ταυτότητα της σημερινής Αυστρίας!

Εμείς, -ξαναγυρίζω-, γιατί αδιαφορούμε για τα δικά μας σπουδαία πνευματικά πρότυπα που μας ανεβάζουν στα μάτια των Ευρωπαίων; Γιατί προβάλλουμε το χαμερπές; Μήπως μάθαμε να υποτιμούμε τον καλύτερο, εκπαιδευόμενοι στα σπίτια μας με το πατροπαράδοτο και τραγικό, προφανώς όχι και τόσο ευρωπαϊκό «γιατί αυτός καλύτερος είναι από σένα;» Μήπως οι άνθρωποι που ψηφίζουμε εδώ και πολλές δεκαετίες είναι ουσιαστικά και τυπικά ακαλλιέργητοι, άξεστοι και απαίδευτοι; Μήπως είναι ατάλαντοι γι αυτό που κάνουν και άλλοι λόγοι τους έκαναν να το επιλέξουν; Γιατί πώς να μη καταλαβαίνεις ότι θα έχεις έσοδα χρηματικά και κέρδος αξιακών, ποιοτικών εντυπώσεων προβάλλοντας φροντισμένα την πνευματική σου οικογένεια;

Δεν διατίθεται αυτόματο εναλλακτικό κείμενο.
Η εικόνα ίσως περιέχει: σπίτι και υπαίθριες δραστηριότητες