Η «αρχή της δεδηλωμένης» αφετηρία της έχει ένα σημαντικό βήμα στην εξέλιξη του κοινοβουλευτισμού στη χώρα μας που είναι το να έχει η κυβέρνηση την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας της Βουλής.

Γιατί χωρίς την αρχή της δεδηλωμένης είχαμε στον 19ο αιώνα το φαινόμενο των κυβερνήσεων τις οποίες επέβαλε ο βασιλιάς, δίνοντας τη σχετική εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, αγνοώντας συχνά τον πραγματικό κοινοβουλευτικό συσχετισμό και υπονομεύοντας τη δυνατότητα να διαμορφωθούν συγκροτημένες πολιτικές παρατάξεις, εφόσον οι βουλευτές τελικά διαπραγματεύονταν την ψήφο τους με τον εκάστοτε πρωθυπουργό.

Αντίθετα, η «αρχή της δεδηλωμένης» όπως τελικά ενσωματώθηκε σε ρητή συνταγματική διάταξη («Η Κυβέρνηση οφείλει να έχει την εμπιστοσύνη τη Βουλής», αναφέρει το άρθρο 84, παρ. 1 του Συντάγματος), σήμαινε ότι η κυβέρνηση έπρεπε να εκπροσωπεί μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία και άρα έναν  πλειοψηφικό πολιτικό συσχετισμό στην κοινωνία ή τουλάχιστον το ισχυρότερο πολιτικό ρεύμα.

 

Ανάμεσα στην παγιωμένη πρακτική και το «γράμμα» του Συντάγματος

Η αρχή της  δεδηλωμένης στο ίδιο το Σύνταγμα ορίζεται τόσο ως προς το πώς μια κυβέρνηση κερδίζει την εμπιστοσύνη της Βουλής και ως προς το πώς τη χάνει. Οι προβλέψεις για την ψήφο εμπιστοσύνης ορίζουν απόλυτη πλειοψηφία επί των παρόντων, αλλά αυτή δεν μπορεί να είναι κάτω των 120 βουλευτών («Πρόταση εμπιστοσύνης δεν μπορεί να γίνει δεκτή, αν δεν εγκριθεί από την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων βουλευτών, η οποία όμως δεν επιτρέπεται να είναι κατώτερη από τα δύo πέμπτα του όλου αριθμού των βουλευτών», άρθρο 84, παρ. 6 του Συντάγματος).

Αυτό σημαίνει ότι εάν απουσιάσει ικανός αριθμός βουλευτών από την ψηφοφορία μπορεί μια κυβέρνηση να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης ακόμη και με λιγότερους των 151 βουλευτές.

Αντίθετα, η ψήφος δυσπιστίας, η καταψήφιση μιας κυβέρνηση απαιτεί ρητά 151 ψήφους υπέρ της ψήφου δυσπιστίας («Πρόταση δυσπιστίας γίνεται δεκτή, μόνο αν εγκριθεί από την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών» άρθρο 85, παρ. 6).

 

Τι σημαίνει ο σχηματισμός κυβέρνησης ανοχής

Όπως ορίζει γι’ αυτή την περίπτωση το άρθρο 84 παράγραφος 6 του Συντάγματος, όταν η κυβέρνηση ζητά ψήφο εμπιστοσύνης, σε ό,τι αφορά τις θετικές ψήφους που αναζητά, προβλέπεται ότι η πρόταση εμπιστοσύνης δεν μπορεί να γίνει δεκτή, αν δεν εγκριθεί από την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων βουλευτών. Πρακτικά η συγκεκριμένη πλειοψηφία δεν επιτρέπεται να είναι κατώτερη από τα δύο πέμπτα του όλου αριθμού των βουλευτών (120 έδρες).

Επομένως, μπορεί να συσταθεί νέα κυβέρνηση ακόμα και με 120 θετικές ψήφους εφόσον όμως ψηφίσουν μόνο 239 Βουλευτές, ενώ οι υπόλοιποι 61 θα απέχουν από την ψηφοφορία.  Αυτό σημαίνει ότι οι 120 θα είναι υπέρ, προερχόμενοι από το κόμμα που θέλει να σχηματίσει κυβέρνηση και οι 119 (μειοψηφία) από τα κόμματα που δεν επιθυμούν να σχηματίστεί κυβέρνηση. Οι υπόλοιποι 61 ουσιαστικά δίνουν την δυνατότητα στον πρώτο να διατηρήσει την πλειοψηφία του.

Επομένως, είναι απαραίτητο κατά την ψηφοφορία για την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης, να απουσιάζουν οι 61 βουλευτές, παρέχοντας ουσιαστικά την ανοχή τους και χωρίς να καταψηφίσουν ή να υπερψηφίσουν.

Υποχρεούνται μάλιστα να έχουν γνωστοποιήσει εκ των προτέρων την πρόθεσή τους να απέχουν από την ψηφοφορία, στην ακραία περίπτωση, κατά την οποία η κυβέρνηση διαθέτει μόλις 120 έδρες στη Βουλή.

Κι αυτό γιατί εάν δεν απέχουν οι 61 και παρίστανται, ψηφίζοντας «παρών»,  οι ψήφοι τους προσμετρώνται ως καταψήφιση της κυβέρνησης και κατ’ επέκταση της πρότασης εμπιστοσύνης. Επομένως πέφτει η κυβέρνηση.