Ο Παλαμάς έγραψε για τον Καραϊσκάκη: «Ο ντουλαμάς απάνω του άλικος, πορφυρά / σκρήπτρο στο χέρι το βαρύ του απελατίκι». Κρόσσια, χιτώνες, ντουλαμάδες, βελάδες είναι ο τίτλος μιας παιδικής ιστορίας της ελληνικής φορεσιάς, που εκδόθηκε από το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού.

«Ο ντουλαμάς με συγκλονίζει. Με εξέπληξε ευχάριστα πόσο διαφορετικά είδαν το σχήμα του οι σχεδιαστές», λέει η ενδυματολόγος-σκηνογράφος, πρόεδρος και ψυχή του λαογραφικού ιδρύματος, Ιωάννα Παπαντωνίου στην «Κ».

Τι ακριβώς όμως ήταν ο ντουλαμάς και πόσο επηρεάζει σήμερα τη μόδα και την τέχνη ή και το θέατρο;

Ηταν αστικό πανωφόρι του 19ου αιώνα, ανοιχτό μπροστά, έδενε με ζώνη και ολοκλήρωνε τη φορεσιά του φουστανελοφόρου και το επιχιτώνιο του ευζώνου. Τουρκικής προέλευσης,  δεν απαντάται στα νεότερα λεξικά, αν και ίσως θα έπρεπε, και όχι μόνο για ιστορικούς λόγους. Οι άνδρες της Προεδρικής Φρουράς φορούν ακόμα και σήμερα ντουλαμά, από χοντρή μπλε τσόχα τον χειμώνα και χρώματος χακί το καλοκαίρι.

Όπως λέει ο Τάκης Λάππας, οι αγωνιστές του Εικοσιένα «τον ντουλαμά τον ρίχνανε πάνω τους σαν έπιανε κρύο κι ήταν φτιαγμένος από τσόχα που την κεντούσανε με μαύρο μετάξι».

«Θα λαμποκόπαγαν στους ντουλαμάδες οι πέντε αράδες τα κουμπιά, οι έξη τα σιρίτια», έγραψε ο Σκαρίμπας στους Καημούς στο Γριπονήσι.

Βέβαια, δεν ήταν φανταχτεροί όλοι οι ντουλαμάδες. Όπως λέει στα Γεωργικά της Ρούμελης ο Δ. Λουκόπουλος, ο αγροφύλακας σε ένα χωριό αναγνωριζόταν επειδή «θα φορεί ντουλαμά τις περισσότερες φορές και θα είναι αξούριστος».

 Φορέθηκε αρκετά στο παλάτι και τις περισσότερες φορές τον έχουμε δει να είναι μακρύς και κεντημένος με χρυσό κοδρόνι.

Το 2017 το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα «Β. Παπαντωνίου» παρουσίασε στον νέο του πολιτιστικό χώρο «Κανάρη 4» στην Αθήνα μια έκθεση-πείραμα Ελλήνων δημιουργών και καλλιτεχνών με ένα εμβληματικό κομμάτι του νεότερου ελληνικού πολιτισμού. Τίτλος της έκθεσης: «Ντουλαμάς ο μεγαλοπρεπής. Εμπνεύσεις …».

«Από καιρό σκεφτόμουν μια έκθεση με θέμα «ο υπέροχος ντουλαμάς» σημειώνει η Ιωάννα Παπαντωνίου, ενδυματολόγος-σκηνογράφος και Πρόεδρος του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος, εξηγώντας πώς ξεκίνησε αυτή η ιδέα: “Με την ευκαιρία του ετήσιου συνεδρίου του ICOM Costume Committee στο Λονδίνο αποφάσισα το θέμα της ανακοίνωσής μου να στηρίζεται στον «ντουλαμά», το ευφάνταστο αχνάρι του και την εφαρμογή του στο θέατρο, τη μόδα και την τέχνη.Η θεατρική εφαρμογή στηρίζεται στη δική μου εμπειρία, ενώ η μόδα στην έκθεση του Dries van Noten στο MOMU”

Το δεύτερο σκέλος της έκθεσης παρουσιάστηκε στο Λονδίνο από την Ιωάννα Παπαντωνίου στις 28 Ιουνίου του 2017, στο πλαίσιο του ετήσιου συνεδρίου του ICOM Costume Committee, μέλος του οποίου είναι το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ιδρυμα.

 Στους άνδρες αυτό το πανωφόρι λέγεται ντουλαμάς, στις γυναίκες ακούει στην ονομασία πιρπιρί

Φορεσιά με «πιρπιρί» από τα Ιωάννινα και με «ντουλαμά» από τη Σίφνο. Συλλογή Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος

Στις 6 Μαρτίου 2019, στην Πειραιώς 138 παρουσιάζεται έκθεση για τον Ντουλαμά.

Σκοπός της έκθεσης είναι να αναλύσει τις διάφορες εκδοχές στην ορολογία, τα αχνάρια, τα υλικά και τη διακόσμησή του και τελικά να προτείνει νέους τρόπους χρήσης του στη μόδα και το θέατρο, κάτι που η Ι. Παπαντωνίου έχει ήδη κάνει σε πολλές παραστάσεις στο Εθνικό Θέατρο, στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και στο Θεσσαλικό Θέατρο, και οι οποίοι θα παρουσιαστούν στην έκθεση.

Πιρπιρί