Εν όψει εκδήλωσης με τον τίτλο “Πανόραμα Επιχειρηματικότητας” (29-31 Μαρτίου, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών), όπου θα τεθούν και θέματα γυναικείας επιχειρηματικότητας, παραθέτουμε μερικά σημαντικά στοιχεία από κείμενο της Χριστίνας Δαμουλιάνου για το βιβλίο «Γυναικεία επιχειρηματικότητα. Προσέγγιση της Ελληνικής Πραγματικότητας». Συγγραφείς του, οι Κατερίνα Σαρρή, αναπληρώτρια καθηγήτρια στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, Τμήμα Βαλκανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και Αννα Τριχοπούλου, δρ Κοινωνιολογίας, διευθύντρια Προγραμματισμού και Ανάπτυξης της 4ης Υγειονομικής Περιφέρειας Μακεδονίας και Θράκης.

Παράλληλα παραθέτουμε μια συνέντευξη του 2018 της επικεφαλής της ICAP  Σταματίνας Παντελαίου,  Διευθύντριας Οικονομικών – Κλαδικών Μελετών της ICAP Group στον δημοσιογράφο της ιστοσελίδας Επιχειρώ Χρήστο Κατσακά


 -«Είναι η γυναικεία επιχειρηματικότητα επινόημα ή πραγματικότητα», η απάντηση είναι ότι η «γυναικεία» διάσταση της επιχειρηματικότητας αναγνωρίζεται ως μια πραγματικότητα που επιβάλλεται όχι ως επινόημα του φεμινιστικού κινήματος, αλλά από τη σκοπιά της οικονομικής ανάπτυξης και της ισότητας των φύλων.

– «Πού και γιατί διαφοροποιούνται οι γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες επιχειρηματίες», η απάντηση είναι εκτενής και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και αρνούμεθα να την συμπτύξουμε αποσπασματικά. Επικρατεί, πάντως, η συναισθηματική νοημοσύνη στις γυναίκες, που υπερτερούν και σε κοινωνική υπευθυνότητα όπως και στις διαπροσωπικές ικανότητές τους.

-«Ποιες θεματικές αναφορικά με τη γυναικεία επιχειρηματικότητα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον» παραθέτουμε την επισήμανση ότι «στην Ελλάδα, η έρευνα στον τομέα αυτό είναι εξαιρετικά περιορισμένη, καθώς έχουν πραγματοποιηθεί ελάχιστες έρευνες, οι περισσότερες περιγραφικού τύπου, σε περιορισμένο δείγμα και με συγκεκριμένα ερευνητικά ερωτήματα».


 

Στην ιστοσελίδα Επιχειρώ δημοσιεύτηκε συνέντευξη της Σταματίνας Παντελαίου, Διευθύντριας Οικονομικών – Κλαδικών Μελετών της ICAP Group, με αφορμή νεότερη έρευνα της  ICAP γύρω από τη γυναικεία επιχειρηματικότητα.

Συνέντευξη στον Χρήστο Κατσακά

 Ποια θα λέγατε πως είναι τα στοιχεία εκείνα που ξεχωρίζουν για φέτος;

Το κύριο συμπέρασμα της μελέτης μας, την οποία εκπονούμε σε ετήσια βάση, είναι ότι το ποσοστό διείσδυσης των γυναικών στις ανώτατες βαθμίδες διοίκησης των ελληνικών επιχειρήσεων παρουσιάζει μεν διαχρονική άνοδο τα τελευταία έτη, ωστόσο υστερεί ακόμα σημαντικά σε σχέση με το αντίστοιχο ποσοστό των ανδρών. Στο συνολικό δείγμα των 27.267 επιχειρήσεων, το ποσοστό διείσδυσης αυτών που διευθύνονται από γυναίκες-ανώτατα στελέχη ανήλθε σε 24,2% το 2018, ήτοι 6.594 εταιρείες, ποσοστό αυξημένο συγκριτικά με προηγούμενες αντίστοιχες έρευνες (2017:23,6%, 2016:21,07%, 2015:19,6%). Επομένως, είναι εμφανές ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για την περαιτέρω ανάπτυξη της γυναικείας επιχειρηματικότητας και την είσοδο των γυναικών σε υψηλές διοικητικές θέσεις των επιχειρήσεων στη χώρα μας.

Ποιοι είναι οι κυριότεροι τομείς δραστηριοποίησης των γυναικών στην Ελλάδα, όσον αφορά και στις εταιρείες που διοικούνται από γυναίκες; Παράλληλα, τι θα μπορούσαμε να ξεχωρίσουμε για τον γεωγραφικό προσδιορισμό τους;

Βασικό χαρακτηριστικό της γυναικείας παρουσίας στο τιμόνι των επιχειρήσεων είναι ότι αυτή εντοπίζεται κυρίως σε πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, με βάση την επίσημη κατηγοριοποίηση που ακολουθείται στην Ε.Ε. Οι περισσότερες εταιρείες ανήκουν στον τομέα του τουρισμού, με μερίδιο συμμετοχής 30% και ακολουθούν οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον ευρύτερο κλάδο του εμπορίου με 25%.

Τα νησιά Ιονίου με μερίδιο 29%, η Κρήτη με 27%, η Μακεδονία και τα Νησιά Αιγαίου συγκεντρώνουν τα μεγαλύτερα ποσοστά διείσδυσης των εταιρειών που διοικούνται από γυναίκες. Παρατηρούμε λοιπόν ότι αφορούν κατά βάση τουριστικές περιοχές της χώρας μας.

Επικεντρώνοντας στο Top 500 LWiB, δηλαδή στις 500 μεγαλύτερες εταιρείες με βάση το συνολικό κύκλο εργασιών τους, ποιο στοιχείο είναι εκείνο που ξεχωρίζει γύρω από την γυναικεία επιχειρηματικότητα; 

Αναλύοντας τις 500 μεγαλύτερες εταιρείες που διοικούνται στη χώρα μας από γυναίκες – ανώτατα -στελέχη, διαπιστώνουμε ότι πρόκειται για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αφού το 48% αυτών αφορά  εταιρείες με κύκλο εργασιών μεταξύ €10 εκ. – €50 εκ. και ακολουθεί η κατηγορία με πωλήσεις €2 εκ. – €10 εκ. με συμμετοχή 42%. Το 84% αυτών είναι ανώνυμης μορφής, το 66% εδρεύει στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Στερεάς Ελλάδας / Εύβοιας, το 43% δραστηριοποιείται στο εμπόριο και το 29% στη βιομηχανία.

Ακόμη και στις μέρες μας δεν παρέχονται στις γυναίκες οι ίδιες ευκαιρίες με τους άνδρες

Στην έρευνα αναφέρεται πως οι εταιρείες που διευθύνονται από γυναίκες κατέγραψαν καλύτερες επιδόσεις σε σύγκριση με το σύνολο. Πως θα λέγατε πως προκύπτει αυτό το αποτέλεσμα, ποιοι παράγοντες παίζουν ρόλο;

Είναι γεγονός ότι οι για μία ακόμη χρονιά, οι εταιρείες που διευθύνονται από γυναίκες παρουσίασαν καλύτερες επιδόσεις σε όλους σχεδόν τους αριθμοδείκτες κερδοφορίας, καθώς και στον δείκτη αποδοτικότητας ιδίων κεφαλαίων, σε σύγκριση με το σύνολο των εταιρειών. Από το γεγονός αυτό συμπεραίνεται ότι  οι γυναίκες-ανώτατα στελέχη διακρίνονται για την αποτελεσματικότητα της διοίκησής τους και φαίνεται ότι διαχειρίζονται καλύτερα τα κόστη τους. Θα ήθελα επίσης να τονίσω ότι οι επιχειρήσεις αυτές είναι «άξιες συγχαρητηρίων», αφού με την επίμονη, συνεχή και συστηματική προσπάθειά τους συνεχίζουν να καταγράφουν εντυπωσιακές επιδόσεις.

Ποια είναι σήμερα τα σημαντικότερα εμπόδια και προβλήματα που αντιμετωπίζει μια γυναίκα στην επαγγελματική της ανέλιξη στην χώρα μας;

Με βάση τα αποτελέσματα της έρευνας μας, οι 7 στις 10 γυναίκες θεωρούν ότι σημαντικό εμπόδιο στην καριέρα τους αποτελούν οι οικογενειακές τους υποχρεώσεις. Επίσης, οι προκαταλήψεις λόγω φύλου επιδρούν αρνητικά στην επαγγελματική τους ανέλιξη. Είναι προφανές ότι πολλοί εργοδότες πιστεύουν ακόμη ότι οι γυναίκες δεν μπορούν να αφιερώσουν στην εργασία τους το χρόνο και την ενέργεια που απαιτείται στον ίδιο βαθμό με τους άνδρες, εξαιτίας των οικογενειακών τους υποχρεώσεων. Υψηλό είναι και το ποσοστό των γυναικών που θεωρεί ότι η εταιρική κουλτούρα αποτέλεσε εμπόδιο στην επαγγελματική τους πορεία, ενώ το 50% δηλώνει πως δεν έτυχε της δέουσας υποστήριξης από συναδέλφους. Συνοψίζοντας, συμπεραίνεται ότι ακόμη και στις μέρες μας δεν παρέχονται στις γυναίκες οι ίδιες ευκαιρίες με τους άνδρες.

Για ποιους λόγους επιλέγει σήμερα μια γυναίκα να ασχοληθεί με την επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα; Υπάρχουν μέτρα και κίνητρα που δίνονται από την ελληνική πολιτεία για την προώθηση της γυναικείας επιχειρηματικότητας και ποιο το αποτέλεσμα τους;

Η ικανοποίηση και η προσωπική ανάπτυξη αποτελούν τα σημαντικότερα κίνητρα ενασχόλησης της γυναίκας με το «επιχειρείν». Παράλληλα, οι γυναίκες επιχειρηματίες/ανώτατα στελέχη δηλώνουν πως επιπλέον κίνητρα αποτελούν η καταξίωση και η αναγνώριση, η ισορροπία μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής, καθώς και η δυνατότητα καινοτομίας που τους παρέχει η υψηλή διοικητική τους θέση.

Δυστυχώς, η πολιτεία δεν στέκεται αρωγός στην γυναικεία επιχειρηματικότητα. Τα μέτρα και τα κίνητρα που παρέχονται, τα εγχώρια και κοινοτικά προγράμματα γυναικείας επιχειρηματικότητας, όπως το Πρόγραμμα «Ενίσχυση Γυναικείας Επιχειρηματικότητας», Κοινοτικές Πρωτοβουλίες Equal και Leader+, κτλ κρίνονται ανεπαρκή, καθώς παρουσιάζουν χαμηλά ποσοστά απορρόφησης και υλοποίησης, λόγω του ασταθούς εγχώριου επιχειρηματικού περιβάλλοντος, της υψηλής φορολογίας, της γραφειοκρατίας, της αβεβαιότητας, της έλλειψης υποδομών κτλ, με αποτέλεσμα η γυναικεία επιχειρηματικότητα να μην έχει σημειώσει αισθητή βελτίωση τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας.

 Τι γίνεται στον κόσμο 

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ποιες είναι οι χώρες με το ευνοϊκότερο περιβάλλον για την γυναικεία επιχειρηματικότητα, σε σύγκριση και με την Ελλάδα; Τι θα λέγατε πως «κάνουν καλύτερα» οι top χώρες;

Οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Αυστραλία, η Σουηδία και η Μεγάλη Βρετανία αποτελούν τις χώρες με το ευνοϊκότερο περιβάλλον για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, καθώς σε αυτές συναντώνται οι ιδανικές συνθήκες και προϋποθέσεις, οι οποίες επιτρέπουν στις γυναίκες επιχειρηματίες να αναπτυχθούν, να εξελιχθούν και να «ευδοκιμήσουν». Οι εν λόγω χώρες κατανοούν τη σπουδαιότητα της ενίσχυσης και προώθησης υψηλού δυναμικού γυναικείας επιχειρηματικότητας και υποστηρίζουν ενεργά την ανάπτυξή της.

Η απουσία της Ελλάδας από τις πρώτες θέσεις της λίστας, σε παγκόσμιο επίπεδο, αναδεικνύει ότι η χώρας μας υπολείπεται ακόμη, έναντι των χωρών αυτών, όσον αφορά στη στήριξη της γυναικείας επιχειρηματικότητας και το πλαίσιο στο οποίο αυτή δραστηριοποιείται.

Οι χώρες αυτές έχουν φροντίσει να εξαλείψουν κάθε θεσμικό/νομικό περιορισμό που αφορά τις ίσες ευκαιρίες ανδρών-γυναικών στην απασχόληση, ενισχύουν τις δομές στήριξης/ενημέρωσης των γυναικών και διευκολύνουν διαρκώς την πρόσβαση αυτών, τόσο σε προγράμματα κατάρτισης και εκπαίδευσης όσο και σε πόρους (χρηματοδότηση). Επιπλέον, δίνουν βάρος στη δημιουργία γυναικείων κοινωνικών προτύπων, βελτιώνοντας τη συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό και διευρύνοντας την εκπροσώπηση και παρουσία των γυναικών-στελεχών.

Θα μπορούσαμε να κάνουμε μια πρόβλεψη για το πως θα κινηθεί ο τομέας της γυναικείας επιχειρηματικότητας τα επόμενα χρόνια; Τι θα λέγατε πως πρέπει να αλλάξει, για ένα καλύτερο αποτέλεσμα;

Στη σημερινή εποχή, οι φόβοι και οι ανησυχίες των γυναικών-επικεφαλής εντοπίζονται στο ασταθές φορολογικό και πολιτικό περιβάλλον, καθώς και στην επιδείνωση του οικονομικού περιβάλλοντος. Αν εξαλειφθούν ή έστω περιοριστούν σημαντικά τα προβλήματα αυτά πιστεύω ότι η γυναικεία επιχειρηματικότητα θα ενισχυθεί. Επίσης, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι εταιρείες που διοικούνται από γυναίκες, όπως ανέφερα, εμφανίζουν σαφώς καλύτερες επιδόσεις συγκριτικά με το σύνολο των επιχειρήσεων, γεγονός το οποίο αποδεικνύει τις δυνατότητες των Γυναικών. Συνεπώς, τόσο η Πολιτεία όσο και οι επιχειρήσεις οφείλουν να επενδύσουν και να αξιοποιήσουν ακόμη περισσότερο τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, η οποία μπορεί να αποτελέσει την κινητήρια δύναμη για την περαιτέρω ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.