Με αφορμή τις εκδηλώσεις στο Ινστιτούτο Γκαίτε για τα εκατό χρόνια Μπάουχαους, μια αναφορά στον Γκρόπιους και στο πνευματικό του παιδί 

 

Το όνομα Βάλτερ Γκρόπιους λέει ελάχιστα σε όσους δεν έχουν ασχοληθεί με τη δουλειά και την παγκόσμια κληρονομιά του Γερμανού αρχιτέκτονα. Επομένως, αξίζει να μάθουμε πώς σε εποχές οικονομικής κατάρρευσης και βαθιάς απογοήτευσης, όπως ήταν τα χρόνια μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ένας χαρισματικός άνθρωπος έγινε φορέας σπουδαίων ιδεών που μας ακολουθούν έως σήμερα.

Πριν από αρκετά χρόνια πραγματοποιήθηκαν εκθέσεις που ξεκίνησαν από το Τόκιο ώς τη Βαϊμάρη και από το Βερολίνο ώς τη Νέα Υόρκη. Εκθέσεις, που επεσήμαναν ότι χωρίς τον Γερμανό αρχιτέκτονα ο κόσμος της αρχιτεκτονικής και του σχεδίου θα ήταν σήμερα πολύ διαφορετικός.

Το διάσημο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (ΜοΜΑ) στη Νέα Υόρκη ήθελε να γιορτάσει τα δικά του 80 χρόνια με ένα αφιέρωμα στα …90 χρόνια (τότε) του Μπάουχαους. Ο πρώτος διευθυντής του ΜοΜΑ, Αλφρεντ Μπαρ, είχε τόσο συγκινηθεί από την ακαδημία τέχνης του Γκρόπιους, ώστε έκανε την ευρωπαϊκή μοντέρνα τέχνη κεντρικό σημείο αναφοράς του αμερικανικού μουσείου.

Ο Βάλτερ Γκρόπιους ήταν 35 χρόνων όταν αποφάσισε να γυρίσει την πλάτη στην παράδοση και στον παλιομοδίτικο τρόπο σκέψης και παράλληλα να πρωτοστατήσει στην προώθηση της ιδέας μιας δικαιότερης κοινωνίας και μιας καλύτερης κοινωνικής ευθύνης. Ξέρετε, τότε, δεν βυθίζονταν όλοι οι άνθρωποι στην απόγνωση της μίζερης μεταπολεμικής πραγματικότητας. Δεν σιωπούσαν, υπομένοντας τα δεινά του επερχόμενου γερμανικού εθνικισμού. Υπήρχαν κάποιοι που αφήνονταν στο όνειρο, φλέρταραν με την ουτοπία και κάποιες φορές αναδεικνύονταν νικητές.

Ο Βάλτερ Γκρόπιους είναι ένας από αυτούς. Στις 20 Μαρτίου του 1919 υπέβαλε αίτηση για την ίδρυση ακαδημίας στην πόλη της Βαϊμάρης. Η άδεια εκδόθηκε στις 12 Απριλίου. Στο μεταξύ διάστημα, ο αρχιτέκτονας έγραψε ένα σαρωτικό μανιφέστο, θέλοντας με αυτό να σηματοδοτήσει το ξεκίνημα μιας παγκόσμιας αισθητικής έκρηξης, μιας αληθινής επανάστασης, όπως σημειώνει στο σχετικό αφιέρωμά του το περιοδικό «Σπίγκελ». Κι αν υπήρχε κεντρική ιδέα ήταν η δημιουργία νέου τύπου κτιρίου, το οποίο θα μπορούσε να συνδυάσει την αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και τη ζωγραφική. Η πρώτη δουλειά του Μπάουχαους ήταν να γκρεμίσει την κατεστημένη γνώμη. Ξαφνικά οι άνθρωποι ανακάλυψαν ότι η ζωή μπορεί να ιδωθεί από διαφορετικές πλευρές και να έχει διαφορετικές προοπτικές, έγραψε ένας από τους αποφοίτους της σχολής.

gropius_fagus-factoryΚι αυτή η κληρονομιά δεν αμφισβητείται από κανέναν. Ως τις μέρες μας, το Μπάουχαους εκπροσωπεί όλους όσοι ανήκουν στην αβάντ–γκαρντ τέχνη, στο σχέδιο, την αρχιτεκτονική και τον σχεδιασμό της πόλης. Παράλληλα, όμως, αποτελεί τη βάση της σύγχρονης φήμης της Γερμανίας, η οποία μπορεί να καυχηθεί ότι έτσι γίνεται πρωτοπόρος στην καλλιτεχνική εξέλιξη. Το στυλ Μπάουχαους έχει διαμορφώσει τον σχεδιασμό του 20ού αιώνα. Η παρουσία του στα καθημερινά χρηστικά αντικείμενα είναι καθοριστική και εντυπωσιακή συγχρόνως.

Πολλά πράγματα γύρω μας, από τον σχεδιασμό των διαμερισμάτων μέχρι τα έπιπλα και τα αξεσουάρ, φέρουν την υπογραφή Μπάουχαους.

Οι καλλιτέχνες της θρυλικής σχολής άφησαν την ετικέτα τους στον εξοπλισμό hi–fi, στις καφετιέρες, στα ραδιόφωνα, στις εντοιχισμένες οικιακές συσκευές, την τυπογραφία, τη φωτογραφία. Ακόμη και σε ταπετσαρίες και σε υφάσματα βρίσκεις ανάσες από το Μπάουχαους, όπως βεβαίως και στις διάσημες μεταλλικές πολυθρόνες.

 Θα υπέθετε κανείς ότι η αρχιτεκτονική ήταν η αρχή και το τέλος της φιλοσοφίας του Μπάουχαους. Λογικό από τη στιγμή που στο μανιφέστο του ο Γκρόπιους έλεγε ότι «απώτερος σκοπός κάθε δημιουργικής δραστηριότητας είναι το κτίσιμο». Ομως, η αρχιτεκτονική δεν διδασκόταν τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της σχολής, εξαιτίας της… ματαιότητας της εποχής. Τότε η Γερμανία ήταν μια διαλυμένη και ισοπεδωμένη χώρα. Οι δάσκαλοι στη σχολή ήταν ζωγράφοι. Ανάμεσά τους ο Πάουλ Κλέε και ο Βασίλι Καντίνσκι, άνθρωποι που κατανοούσαν και αναδείκνυαν τη θεωρία του αφηρημένου, όπως και οι γλύπτες Μαρκς και Σλέμερ.

bauhaus_uni_01

Αν κάτι είχε οραματιστεί ο Γκρόπιους ήταν να φέρει κοντά τον διανοούμενο, το ταλέντο και την ενέργεια. Ολα τα προϊόντα που δημιουργήθηκαν στο Μπάουχαους –πολυθρόνες, λάμπες, πόρτες– έδειχναν να περιστρέφονται γύρω από αυτό το τρίπτυχο. Κι αν κάτι υπερίπτατο της σπουδαίας αυτής σχολής ήταν η εμπιστοσύνη που έδενε τους φοιτητές με τους καθηγητές και στη συνέχεια αυτούς με τα αντικείμενα. «Ζούμε λες και είμαστε δίδυμοι», έλεγε ένας φοιτητής. Ο καθένας που έφτανε στη σχολή για σπουδές άφηνε πίσω του τις μπουρζουαζίστικες αντιλήψεις του. Διόλου τυχαίο, επομένως, ότι η ακαδημία ενοχλούσε την τοπική κοινότητα, καθώς παρήγε και προωθούσε νέες και αντισυμβατικές συμπεριφορές στους νέους.

Επί 14 χρόνια, η Βαϊμάρη, το Ντεσάου και το Βερολίνο φιλοξένησαν διαδοχικά τη σχολή. Μόνο που το 1933, η ιδέα ηττήθηκε από τους πολέμιους της κουλτούρας του Μοντερνισμού. Είχαν προηγηθεί μεγάλες ιδεολογικές διαμάχες ανάμεσα στους δασκάλους του Μπάουχαους. Αλλοι επέλεγαν την απομονωτική ατμόσφαιρα της σχολής κι άλλοι δεν ήθελαν να αποκόπτονται τελείως από το κοινωνικό γίγνεσθαι της εποχής τους…

060626-weimar-alemania-037Κι ήταν το 1928 που ο Γκρόπιους εγκατέλειψε το αγαπημένο του σπίτι, για να περάσει ευθύς αμέσως η ακαδημία στα χέρια του Χάνες Μέγιερ, ο οποίος συμπαθούσε το γερμανικό κομμουνιστικό κόμμα, αν και δεν ήταν μέλος. Ωστόσο, ο Μέγιερ δεν κατάφερε ποτέ να ενσωματωθεί στο διανοουμενίστικο κλίμα του Μπάουχαους. Ο Μέγιερ αντικαταστάθηκε το 1930 από τον αρχιτέκτονα Ρόε, αλλά το φαινόμενο Μπάουχαους είχε αρχίσει να χάνεται. Ο νέος διευθυντής ήταν οπαδός της κομψότητας και της τελειότητας, αλλά δεν υπήρξε πολιτικός ή κοινωνικός μεταρρυθμιστής, όπως ο ιδρυτής του. Τον Αύγουστο του 1932, το δημοτικό συμβούλιο του Ντεσάου αποφάσισε να την κλείσει. Η επέλαση των ναζιστών ήταν πια γεγονός και ο αντικομφορμισμός του Γκρόπιους και της ακαδημίας του θα τιναζόταν στον αέρα. Σήμερα τα σημεία όπου λειτούργησε το Μπάουχαους έχουν χαρακτηριστεί από την Ουνέσκο παγκόσμια κληρονομιά.

Ο Γκρόπιους μετοίκησε στη Νέα Υόρκη κι έγινε καθηγητής, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της διεθνούς αρχιτεκτονικής. Κι όπως έγραψε το «Σπίγκελ», από την αβάντ–γκαρντ τέχνη της δεκαετίας του ’20, στο τέλος ήταν το Μπάουχαους που αναδείχθηκε νικήτρια δύναμη…

Στην άδεια και κενή μηνυμάτων εποχή μας, θα ήταν σπουδαίο να υπάρξει ένα νέο Μπάουχαους στον τομέα της τέχνης, της πολιτικής, του κόσμου των ιδεών…

Related Post