«Η μουσική είναι το νήμα που συνδέει ψυχές και γλυκαίνει το λόγο, όταν αυτά που πρέπει να ειπωθούν θέλουν την επεξεργασία τους για να μη στοχεύσουν σε λάθος σημείο. Έβαλα λοιπόν στο πικάπ να παίξει μουσική, από αυτές που σε μεγαλώνουν, σε κάνουν καλύτερο, σε ψηλώνουν και ξεχνάς τις μικρότητες… την άλλη μέρα ήμουν στ’ αλήθεια πιο δυνατός. Η μουσική μου έγινε απαραίτητη, το νήμα δέθηκε με τις διαθέσεις μου και έκτοτε δεν έσπασε ποτέ». Τα λόγια είναι του Γκαμπριέλ Γκαρθία Μαρκές. Τα θυμάμαι όταν ακούω μουσική του Σιμπέλιους (ορθότερα, Σίμπελιους. Έτσι τονίζουν οι συμπατριώτες του). Η μουσική του μου χαρίζει το δώρο μιας γλυκιάς αφήγησης, μιας ιστορίας με συναίσθημα και αρμονικά πλούσια περιγραφή. Πολύ εντονότερη είναι η αίσθηση μου όταν βλέπω απτές εικόνες, επισκεπτόμενη τους τόπους στους οποίους έζησε.

O συνθέτης τραγούδησε και ζωγράφισε με λατρεία τη φύση και τη ζωή στη Φινλανδία, που είναι αναπόσπαστα δεμένη με τα δάση, τις καιρικές υπερβολές, τα παράξενα χρώματα του ουρανού αλλά και τη ζεστασιά του ξύλινου παραδοσιακού σπιτιού. Ευτυχώς οι Φιλανδοί τα εκτιμούν όλα εξ ίσου. Ο Σιμπέλιους από το 1904 και μετά αποσύρθηκε σ’ ένα χωριό, το Γιάρβενπαα, λίγο έξω από το Ελσίνκι, σε μια παρθένα φύση, όπου ζούσαν ελαφάκια, πουλάρια, πρόβατα και όπου κατοικούσαν διανοούμενοι και καλλιτέχνες. Εκεί εμπνεύστηκε και συνέθεσε τα πιο πολλά έργα του. «Άϊνολα» ονόμασε το σπίτι, προς τιμήν της συζύγου του. Στον τεράστιο χώρο υψώνονται δέντρα μεγαθήρια και τριγυρνούν σκιουράκια! Ως σπουδαίο μουσείο τώρα, υποδέχεται χιλιάδες επισκέπτες από όλο τον κόσμο, σχολεία και μουσικούς ερευνητές. Το 1974 οι τότε εν ζωή κόρες του συνθέτη φρόντισαν την μεταβίβαση του στο κράτος και τη μετατροπή σε μουσείο. Στην αυλή βρίσκεται και ο τάφος του. Ο συνθέτης πέθανε στις 20 Σεπτεμβρίου 1957. Η γυναίκα του συνέχισε να ζει εκεί για τα επόμενα δώδεκα χρόνια, μέχρι που πέθανε κι εκείνη, στις 8 Ιουνίου 1969 και ετάφη δίπλα στον άντρα της. Ο φωτογράφος και συγγραφέας Santeri Levas, που υπήρξε προσωπικός γραμματέας του συνθέτη από το 1938 και ο επίσημος βιογράφος του, έχει επιμεληθεί και εκδώσει (1945) ένα φωτογραφικό λεύκωμα με τίτλο «Ο Γιαν Σιμπέλιους και το σπίτι του». Ένα αντίγραφο του βιβλίου βρίσκεται πάνω στο γραφείο του. Η δεύτερη έκδοση του βιβλίου (Εκδόσεις Otava, 1955) μεταφράστηκε σε τέσσερις γλώσσες. Στο φωτογραφικό λεύκωμα απεικονίζεται με το ζεύγος Σιμπέλιους:

Το έλατο λοιπόν! Ο Σιμπέλιους μας διηγείται την ιστορία του πάνω στο πληκτρολόγιο, με αρμονικά κεντίδια που δυναμιτίζουν την φαντασία. Απολαμβάνουμε την αφήγηση ενός σπουδαίου αφηγητή! Εγώ την μεταφράζω έτσι: Ένα ελατάκι σκάει τη μυτούλα του δίπλα σε πελώρια έλατα στο δάσος, που το μαθαίνουν να αντιμετωπίζει τις αντιξοότητες. Το έλατο μεγαλώνει, γίνεται δυνατό και αγέρωχο, μένει συμφιλιωμένο με τη φύση, δένεται σφιχτά με τη γη. Στα γηρατειά του, με γερμένα και βαριά τα κουρασμένα χέρια του, καλωσορίζει το επόμενο μικρό ελατάκι και του μαθαίνει τη ζωή. Μετά φεύγει. Η ζωή συνεχίζεται.


Παίχτηκε αρκετές φορές από μένα, στο Ελσίνκι, στο Τούρκου, στο Όσλο, στον Φ.Σ.Παρνασσός και στο Εδιμβούργο. Από αυτή την παρουσίαση είναι ο ήχος που ακούγεται στο βιντεάκι. Θα ήθελα να συνδέσω την επιλογή των έργων της συναυλίας (φωτογραφία έπεται) προσθέτοντας επιγραμματικά ότι ο Λιστ και ο Βάγκνερ ήταν οι δυο συνθέτες που απετέλεσαν σπίθες επιρροής και σημεία αναφοράς και έμπνευσης στα χρόνια της νιότης του Σιμπέλιους. Όταν γεννήθηκε ο Σιμπέλιους αυτοί ήταν ακμαίοι πενηντάρηδες. Αργότερα, ωριμάζοντας, άρθρωσε μια ξεχωριστή μουσική γλώσσα.


Υπάρχουν, ευτυχώς, πολλοί άνθρωποι που πιστεύουν στη δύναμη της μουσικής γλώσσας! παραθέτω το σύντομο σχόλιο της Ελσης Σαρατσή, (είναι η μάννα της «Λέσχης του Δίσκου», του δισκοπωλείου-σταθμός, που έδωσε τα πάντα στη μουσική μας οικογένεια, στους φιλόμουσους και στους μουσικούς, για δεκαετίες). Το έγραψε ακούγοντας «το Έλατο» του Σιμπέλιους και μου το έστειλε κάνοντάς με να συγκινηθώ πάρα πολύ. Θέλω να στρέψω τη σκέψη μας στο πόσο είναι σημαντικό, όταν ακούμε μια μουσική κατάθεση ενός ερμηνευτή, να ακούμε με όλη μας την ύπαρξη. Είναι αυτονόητο για την Ελση αλλά όχι για τους πιο πολλούς. Η ακρόαση είναι άσκηση ωφέλιμη. Ακούγοντας επιτυγχάνουμε την συγχρονισμένη κινητοποίηση της φαντασίας, της εμπειρίας, του νου, της ψυχής. Αξίζει!

«Δύσκολο να βάλεις σε μια λέξη…
(της Έφης)

 

Δύσκολο να βάλεις σε μια λέξη το έλατο και την ονειροπόλησή του. Χρειάζεσαι τη βοήθεια ενός αρχαίου μεγάλου πολιτισμού, με μια γλώσσα διπλής όψεως, με τα περιθώρια της μνήμης στην κάθε λέξη ορατά, με τη στερεομετρία της κάθε εικόνας ν’ αποσπάται απ’ τη σελίδα του βιβλίου και ν’ ανασυσταίνει τη θαυματουργία των παιδικών μας χρόνων – όταν στη λέξη σκίουρος έβλεπες κιόλας να προβάλλει από τη σήραγγα του σίγμα η χειμωνιάτικη ανάσα της ουράς του και απ’ την αποθήκη του όμικρον ξεχείλιζαν τα φρέσκα μπουμπούκια του έλατου που στοίβαζε προνοητικά – απ’ το κεφαλάρι της σελίδας άρχιζαν οι μακρινοί δασικοί δρόμοι όπου μας προαπαντούσαν το χιόνι, τα Χριστούγεννα και το αφανέρωτο όραμα της αγάπης, η οικειότητα των νιφάδων που τινάζαμε απ’ τις γαλότσες μας στην είσοδο του μόνου σπιτιού που γνωρίσαμε ποτέ.

Δεν ξέρω πόσο εύκολο είναι να τα βάλει κανείς όλ’ αυτά στη μουσική. Για το ότι είναι κατορθωτό, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία».


Καλή σας ακρόαση!