Παρά τις περί του αντιθέτου εντυπώσεις, ο απολογισμός των ευρωεκλογών για τον γάλλο πρόεδρο στρατηγικά θεωρείται νίκη. Το προβάδισμα της Μαρίν Λεπέν έχει, ασφαλώς, ένα συμβολικό κόστος. Επέτυχε, όμως, ο κεντρικός στόχος του Εμμανουέλ Μακρόν, δηλαδή η περιθωριοποίηση όλων των κομμάτων, πλην του προεδρικού και της Ακροδεξιάς. Ετσι, στις επόμενες προεδρικές εκλογές ελπίζει να επαναληφθεί το δίλημμα του 2017: Μακρόν ή Λεπέν. Ο στρατηγικός σχεδιασμός φαίνεται ασφαλής. Θα συγκεντρώσει γύρω του ένα ευρύ φάσμα, από την Κεντροαριστερά ώς την Κεντροδεξιά. Οι εναπομένοντες αριστεροί θα αναγκαστούν να τον υποστηρίξουν έναντι της Λεπέν. Οι υπολογισμοί αυτοί, όμως, αντανακλούν τη σημερινή πραγματικότητα.

Η ανακατάταξη του γαλλικού πολιτικού τοπίου, την οποία ήδη είχε δείξει η προεδρική εκλογή, ολοκληρώνεται. Στις ευρωεκλογές, οι δύο παραδοσιακές κραταιές παρατάξεις, η Δεξιά και οι Σοσιαλιστές, όχι μόνον δεν ωφελήθηκαν από τη φυσική φθορά της αντίπαλης προεδρικής εξουσίας, αλλά υποχώρησαν σε ιστορικά χαμηλά· αποσυντίθενται. Επίσης, η Ακροαριστερά του Μελανσόν, η οποία είχε επενδύσει ιδιαιτέρως στα Κίτρινα Γιλέκα καταποντίστηκε. Η πόλωση αναμένεται να ενισχυθεί.

Σε δύο απεικονιστικά διαγράμματα, η κοινωνική και οικονομική σύνθεση των ψηφοφόρων τού κόμματος Μακρόν και του κόμματος Λεπέν μοιάζουν σαν το θετικό και το αρνητικό μιας φωτογραφίας. Οι περισσότεροι ψηφοφόροι του Μακρόν είναι εύποροι ή σχετικά εύποροι· το αντίστροφο συμβαίνει με τους ψηφοφόρους της Λεπέν. Η κανονικότητα των κατανομών και η έντονη πόλωση δείχνουν μια πολιτική αντιπαράθεση με ταξικό χαρακτήρα. Τα πολυσυλλεκτικά κόμματα, η Δεξιά και οι Σοσιαλιστές, τα οποία εξασφάλιζαν την κοινωνική συνοχή έχουν εξουδετερωθεί. Η ηγεμονική παράταξη του Μακρόν, χωρίς κομματικές ρίζες, δεν διεισδύει στην κοινωνία, οι στόχοι της παρερμηνεύονται. Η κατάσταση αυτή, εκτός του ότι προμηνύει νέες συγκρούσεις, θέτει σοβαρά ερωτήματα ως προς τις επόμενες προεδρικές εκλογές.

Η Λεπέν επιδιώκει να εκφράσει συσσωρευτικά τη λαϊκή δυσαρέσκεια, να συσπειρώσει τους δυσαρεστημένους «μη προνομιούχους», ανεξαρτήτως πολιτικής καταγωγής, έναντι των «εχόντων και κατεχόντων». Αν ο ιδεολογικός παράγων υποχωρήσει πλήρως έναντι του ταξικού, η Λεπέν μπορεί προσεχώς να επικρατήσει, εισάγοντας τη Γαλλία σε μια περιπέτεια ανάλογη με της Ελλάδας.

Για να μπορέσει να ηγηθεί στη χώρα του, ο Μακρόν επέλεξε να συγκροτήσει ένα νέο πολιτικό φορέα, διεμβολίζοντας τα υφιστάμενα κόμματα εξουσίας. Η επιλογή αυτή έδωσε εντυπωσιακά αποτελέσματα. Χωρίς δομικές κομματικές τροχοπέδες και εσωτερικούς ανταγωνισμούς, παρέκαμψε την άκρως αρνητική εικόνα της απερχόμενης διακυβέρνησης – της οποίας, μάλιστα, είχε υπάρξει ισχυρό στέλεχος. Κυριάρχησε και ανανέωσε. Ομως, μακροπρόθεσμα, οι κίνδυνοι του λαϊκισμού επανεμφανίζονται και ισχυροποιούνται, καθώς δεν έχουν εξασφαλιστεί κατάλληλες και επαρκείς εφεδρείες.

Αντιθέτως, ο καθ’ ημάς Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε να στηριχτεί στο κόμμα και να το μεταρρυθμίσει ριζικά και εκ βαθέων. Οι ευρωεκλογές επιβεβαίωσαν την τακτική του, όπως, προ τριετίας, η προεδρική εκλογή επιβεβαίωσε τον Μακρόν. Εδώ, όμως, σταματούν οι ομοιότητες. Αντί για την Blitzkrieg είσοδο του Μακρόν στο προσκήνιο της γαλλικής πολιτικής, ο Μητσοτάκης εργάστηκε αργά, σιωπηρά και μεθοδικά επί τέσσερα σχεδόν χρόνια, πριν επιτύχει ένα πρώτο εκλογικό αποτέλεσμα. Η οικοδομή του είναι λιγότερο εντυπωσιακή· όταν όμως ολοκληρωθεί, θα είναι περισσότερο ανθεκτική και σταθερή. Αντί να σείει έναν ισχυρό λαϊκιστικό αντίπαλο ως «εχθρό» προκειμένου να συσπειρώσει τον λαό εναντίον, ο Μητσοτάκης επιδιώκει να εκτονώσει τον λαϊκισμό λειτουργώντας ενωτικά. Τον ευνοεί, βέβαια, το ότι η Ελλάδα, μετά τις πρόσφατες εμπειρίες, έχει αποβάλει πολλές ψευδαισθήσεις. Δεν συμβαίνει το ίδιο με τη Γαλλία.

Η σύγκριση αυτή, οι δύο στρατηγικές, αναδεικνύει τη σημασία της πολιτικής παράδοσης την οποία, καλώς ή κακώς, εν πολλοίς εκπροσωπούν τα πολιτικά κόμματα. Ακόμη και σε φάσεις παρακμής, περικλείουν δυνατότητες, ενδεχομένως λανθάνουσες, οι οποίες δεν αναδημιουργούνται εύκολα. Τα κομματικά ανθρώπινα δίκτυα διεισδύουν σε πόλεις και σε χωριά, συντηρούν δεσμούς αλληλεγγύης και αναπαράγουν ανθρώπινες σχέσεις, συχνά παλαιόθεν κληροδοτημένες, οι οποίες διαπερνούν τα ταξικά σύνορα. Η δημιουργία ενός νέου πολιτικού φορέα παρακάμπτει τα δίκτυα, πελατειακά και άλλα, προσφέρει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ορθολογισμό. Υστερεί, όμως, σε αντοχή και ευελιξία. Ανατρέποντας το παλαιό «αντιορθολογικό» στοιχείο της πολιτικής, διαιρεί την κοινωνία, με βάση τα κριτήρια της στιγμής.

Η επιβίωση της Νέας Δημοκρατίας, η οποία, όπως οι έλληνες και οι γάλλοι σοσιαλιστές, η γαλλική Δεξιά και πολλά άλλα κόμματα στην Ευρώπη, κινδύνευσε με εξαφάνιση, οφείλεται στον αρχηγό της. Εκτός από μια αναμενόμενη εκλογική επικράτηση, η συνεισφορά του περιλαμβάνει τη διάσωση ενός σημαντικού παράγοντα της ελληνικής πολιτείας – σε μια εποχή κατά την οποία στην Ευρώπη απειλούνται οι δημοκρατικοί θεσμοί.

Ο Γιώργος Πρεβελάκης είναι καθηγητής Γεωπολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης

tanea.gr