Στη φωτ. «Ο Ποδηλάτης» της Ναταλία Γκοντσάροβα ( 1913), εκπροσώπου του ρωσικού φουτουρισμού.
Υμνησαν τη δύναμη, την ταχύτητα, τον πόλεμο, τις μηχανές, τα πολυβόλα. Οι φουτουριστές έλεγαν πώς «ένα αυτοκίνητο… είναι ωραιότερο από τη Νίκη της Σαμοθράκης» Ο ιδρυτής του φουτουρισμού Φ.Τ.Μαρινέτι γράφει :«O Φουτουρισμός βασίζεται στην πλήρη ανανέωση της ανθρώπινης ευαισθησίας που προκαλείται από τις επιστημονικές ανακαλύψεις. Oι άνθρωποι που χρησιμοποιούν τον τηλέγραφο, το τηλέφωνο, το ποδήλατο, τη μοτοσικλέτα, το αυτοκίνητο, το υπερωκεάνιο, το αεροπλάνο, τον κινηματογράφο, τη μεγάλη εφημερίδα δεν έχουν ανακαλύψει ακόμη πως αυτά τα μέσα επικοινωνίας, μεταφοράς και πληροφόρησης ασκούν αποφασιστική επίδραση στην ψυχή τους»

68658-004-d896de11.jpgΜαρινετιΟι εκθέσεις που φιλοξενήθηκαν στην Tate Modern του Λονδίνου δεν έχουν πάντα την πλήρη αποδοχή των κριτικών. Συνήθως οι κριτικοί εστιάζουν στο καθ’αυτό εκθεσιακό στοιχείο, λησμονώντας ότι η τέχνη δεν υπήρξε ποτέ απάγκιο αποδοχής. Το αντίθετο μάλιστα: προκάλεσε και προκαλεί θύελλες αντιδράσεων γιατί τολμά να προηγείται του ανθρώπου, όπως συμβαίνει και με την επιστήμη.  Ιδρυτής του φουτουρισμού είναι ο Ιταλός ποιητής Φ.Τ.Μαρινέτι, ο οποίος στις 20 Φεβρουαρίου του 1909 δημοσίευσε το ιδρυτικό επεισοδιακό μανιφέστο του φουτουρισμού, ξεκινώντας την πιο αμφιλεγόμενη πορεία ενός καλλιτεχνικού κινήματος.

Παραθέτω μικρό απόσπασμα από το Μανιφέστο : «Από την Ιταλία εκτοξεύουμε προς όλο τον κόσμο αυτό το μανιφέστο της φλεγόμενης και ανατρεπτικής βιαιότητας με το οποίο σήμερα ιδρύουμε τον Φουτουρισμό, επειδή θέλουμε να απελευθερώσουμε τη χώρα από τη δύσοσμη γάγγραινα των καθηγητών, των αρχαιολόγων, των ξεναγών και των παλαιοπωλών της…από τα αναρίθμητα μουσεία-νεκροταφεία, μουσεία-δημόσια κοιμητήρια, μουσεία-παράλογα σφαγεία ζωγράφων και γλυπτών…Θέλετε να κατασπαταλήσετε τις καλύτερες δυνάμεις σας σ’ αυτό τον αιώνιο και ανώφελο θαυμασμό του παρελθόντος, απ’ όπου μοιραία θα βγείτε εξαντλημένοι, φτωχότεροι σε πνεύμα και ποδοπατημένοι ; Ας έλθουν λοιπόν οι εύθυμοι εμπρηστές με τα καπνισμένα δάκτυλα. Νάτοι, νάτοι…Εμπρός… Βάλτε φωτιά στα ράφια των βιβλιοθηκών.Αλλάξτε την πορεία των καναλιών να πλημμυρίσουν τα μουσεία….»

«Θέλουμε να δοξάσουμε τον πόλεμο-μοναδική υγεία του κόσμου- τον μιλιταρισμό, τον πατριωτισμό, την καταστρεπτική χειρονομία των φιλελευθέρων, τις ωραίες ιδέες για τις οποίες πεθαίνουμε και την περιφρόνηση της γυναίκας…Κηρυσσουμε αποφασιστικά τον πόλεμο σ’ όλους τους καλλιτέχνες και σ’ όλους τους θεσμούς που αν και καμουφλαρισμένοι μ’ ένα ρούχο ψεύτικου μοντερνισμού παραμένουν μπλεγμένοι μέσα στην παράδοση, στον ακαδημαϊσμό και κυρίως στην αποκρουστική εγκεφαλική νωθρότητα. Μπορούμε εμείς ποτέ να μείνουμε αναίσθητοι μπροστά στη φρενίτιδα των μεγαλουπόλεων, στη νεότατη ψυχολογία του ξενυχτιού, στις πυρετώδεις φιγούρες του viveur, της cocotte, του apache και του αλκοολικού ;» («Οι Πρωτοπορίες της Τέχνης του 20ου αιώνα», Μαριο ντε Μικέλι)

fascism_-_mussolini

Ο Μαρινέτι χαιρέτησε με ενθουσιασμό το ξέσπασμα του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου και μάλιστα με κείμενα του ενθάρρυνε τη συμμετοχή της Ιταλίας. Το 1918 ίδρυσε το Φουτουριστικό Πολιτικό Κόμμα κι έγινε από τους πρώτους υποστηρικτές του Μπενίτο Μουσολίνι (φωτο), γεγονός που τον ακολούθησε ως το θάνατο του το 1944 και σήμερα ακολουθεί το καλλιτεχνικό κίνημα. Κι είναι αλήθεια ότι αυτό το κίνημα, αντιφεμινιστικό και φιλοπόλεμο, ήταν από τα λίγα που χαιρέτισαν τα πλήθη και τα εργοστάσια μαζικής παραγωγής, τα επιτεύγματα της τεχνολογίας, τις επικοινωνίες, τις μεταφορές.Οι φουτουριστές έπλασαν κουλτούρα φωτός και ήχων, οραματίστηκαν την τέχνη των αιθέρων με χρώματα και ιπτάμενα αντικείμενα, με στόχο να υπάρξει ένα λαϊκό θέατρο για τις μάζες…

 

Ο Ουμπέρτο Εκο είναι ίσως από τους λίγους που δεν θεωρούν  (θεωρούσε, αφού ο Ουμπέρτο Εκο μας άφησε σήμερα ) καταστροφική την επιρροή του φουτουρισμού στον κόσμο της τέχνης και πιστεύει ότι καλώς πράττουν πολλά ευρωπαϊκά μουσεία που με αφορμή την προ ετών συμπλήρωση εκατό χρόνων από το μανιφέστο του φουτουρισμού θυμίζουν και ενδεχομένως επανεκτιμούν την προσφορά του. Ο Ουμπέρτο Εκο λέει  ( έλεγε ) ότι το φουτουριστικό κίνημα έχει δώσει στην οικουμένη έργα, όπως «Ο Δυναμισμός ενός Ποδοσφαιριστή» του σύγχρονου του Μαρινέτι, Ουμπέρτο Μποτσιόνι ή «Η Κηδεία του αναρχικού Γκάλι» του Κάρλο Καρά και «Ο Ποδηλάτης» της Ναταλία Γκονσάροβα (1913), εκπροσώπου του ρωσικού φουτουρισμού.

Κάποιοι διατείνονται ότι στην φουτουριστική τέχνη, η εικόνα λειτουργεί ως  υπνωτικό θέλγητρο προς το πλήθος που εξουσιάζεται από τον ηγέτη…Θα έλεγα, απλουστευτικά ενδεχομένως, ότι η τέχνη εξουσιάζεται από τον υποκειμενισμό κι ως τέτοια θα πρέπει να την προσεγγίζουμε, ανεξάρτητα από κριτικές και εποχές.

Η Γκοντσαρόβα κάνει αυτοπροσωπογραφίες αλλά και νεκρές φύσεις, τοπία και απεικονίσεις της αγροτικής ζωής. Η έμπνευση που αντλεί η Γκοντσαρόβα προέρχεται κυρίως από την παρατήρηση των καθημερινών δραστηριοτήτων των υπαλλήλων και των αγροτών και από τον τρόπο ζωής τους. Ωστόσο, η επιρροή του ρωσικού φουτουρισμού είναι πολύ εμφανής στους μεταγενέστερους πίνακες της Γκοντσαρόβα. Η ζωή τους με τον Λαριόνοφ είναι προκλητική, η ίδια δε διστάζει να εμφανιστεί τόπλες, ενώ ως ηγέτες των Φουτουριστών της Μόσχας, διοργάνωσαν προκλητικές βραδιές διαλέξεων με το ίδιο πνεύμα με τους Ιταλούς ομολόγους τους. Τα έργα της ήταν αποτέλεσμα της πρωτοποριακής ανάμειξης τόσο της δυτικής ευρωπαϊκής νεωτερικότητας όσο και των ανατολικών παραδόσεων της Μόσχας, ενώ η ίδια έλεγε ότι ο Πικάσο και ο Μπρακ επηρέασαν το έργο της.

 Απόσπασμα από άρθρο των Financial Times / Natalia Goncharova at Tate Modern/A retrospective for an artist who was a forerunner to the Soviet masters of abstraction

“I shake the dust from my feet and leave the west, considering its vulgarising significance trivial and insignificant. My path is towards the source of all art, the east. The west has taught me one thing: everything it has is from the east!”

That was the war-cry of ambitious young Russian painter Natalia Goncharova in the 1910s. But her works, assembled at Tate Modern for her first ever retrospective, declare the opposite. Opening with a Gauguin-influenced patterned portrait “Peasant Woman from Tula Province”, proud, nationalistic yet emotionally distant, the show tells a story about assimilation, identity, battles between global and national, and the limits of conceptual strategies: difficult themes sharply resonant today. ‘Peasant Woman from Tula Province’ © ADAGP, Paris and DACS, London 2019 A receptive, astute synthesiser, Goncharova was the first Russian painter to fuse modern flatness, bold outline and simplicity of form — derived from École de Paris innovations — with local references.

“The Evangelists” quartet (1911) combines a modernist manner with the hieratic style of icons and an ornamental, rhythmic linearity redolent of Russian textiles. Still, lifes allude to folk media: “Cat and Tray”, “Peacock (In the Style of Russian Embroidery)”. An uneven narrative series from 1908-12 depicts peasant life — an obsessive subject of Russian writers and artists since Tolstoy and 19th-century realist painter Ilya Repin. At its best, it crosses Picasso’s fracturing and geometrisation of form with the harsh blocky figuration of Russian lubok woodcuts and archaic Scythian sculpture: the chiselled mask-like faces of “Peasants Picking Apples”; a stark, brutish labourer wielding a huge scythe in “Hay Cutting”. “A very short while ago it was a saying that if one scratched a Russian, one discovered a barbarian,” noted a prewar Viennese critic. “Now . . . in this barbarian we find a great artistic advantage . . . The barbarian embraces with the most elegant of modernists and each completes the other.”…..