Συνέντευξη στην Ελένη Γουρνέλου*

Ο ποιητής είναι εύθραυστος, επικίνδυνος, εκρηκτικός, αυτοκτονικός, επιθετικός” έχει πει, πολλές φορές, για το πρώτο μεγάλου μεγέθους γλυπτό του από γυαλί, τον «Ποιητή» της Λευκωσίας,  ο εικαστικός Κώστας Βαρώτσος. Πράγματι. Τα περισσότερα από τα γλυπτά του διάσημου Έλληνα γλύπτη είναι αιχμηρά, επικίνδυνα αλλά και διάφανα. Σε διαπερνούν. Κι αυτό είναι επικίνδυνο…γιατί μπορεί ν’ ανακαλύψεις κάτι που δεν γνώριζες μέχρι πρότινος.  Τα όριά σου, ίσως…

Κάπως έτσι είναι και οι συζητήσεις μαζί του. Πρέπει ν’ αντέξεις μέχρι την αντίπερα όχθη. Γιατί ο Ποιητής είναι προκλητικός, επίσης. Ετοιμόλογος, προσηνής, φιλικός, φιλόξενος, διαθέτει χιούμορ και χρόνο για την ανάλυση των σκέψεων του πάνω στην τέχνη και τη ζωή. Προπάντων,  διαθέτει συναισθηματική νοημοσύνη και αντίληψη, πέραν του αυτονόητου. Τον συνάντησα στο αεροδρόμιο της Μυτιλήνης για πρώτη φορά.  Παρεμπιπτόντως, τα αεροδρόμια είναι ο ‘φυσικός του χώρος’… Επισκεφτήκαμε το κέντρο προσφύγων στο ΠΙΚΠΑ, τη Μόρια και τον Δήμο Μυτιλήνης. Είχε και ακόμα έχει, ελπίζω,  μια βαθιά επιθυμία να φτιάξει ένα γλυπτό για τη Λέσβο που να συμβολίζει τον διαχρονικό πολιτισμό του νησιού σε συνδυασμό με τη τρέχουσα πραγματικότητα, το προσφυγικό. Γυρίσαμε μαζί, σχεδόν, όλο το νησί. Ακούραστος οδηγός και δεινός συνομιλητής. Συναντηθήκαμε και πάλι στην όμορφη Σύρο με αφορμή τα εγκαίνια του γλυπτού του «Ορίζοντες» στο λιμάνι της Ερμούπολης και συνομιλήσαμε στο ράδιο empneusi.gr.

https://www.empneusi.gr/podcast/eleni-gournelou-08-06-2018/

 

Ο Κώστας Βαρώτσος γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Ρώμης και στο Πανεπιστήμιο Αρχιτεκτονικής της Πεσκάρα. Την περίοδο 1990-1991 σπούδασε στη Νέα Υόρκη, ως υπότροφος του Ιδρύματος Fullbright. Έχει εκπροσωπήσει την Ελλάδα στη Biennale του Sao Paulo και της Βενετίας. Διδάσκει εικαστικές τέχνες στο ΑΠΘ. Στην Ελλάδα έγινε γνωστός από το έργο του «Δρομέας». Τα έργα του κοσμούν τον δημόσιο χώρο τόσο σε πόλεις της Ελλάδας όσο και σε πόλεις του εξωτερικού. Ενδεικτικά αναφέρουμε την Ιταλία, τις Η.Π.Α., την Ισπανία, την Ελβετία, την Κύπρο, την Αίγυπτο και τη Γαλλία. Δημιουργίες του βρίσκονται, επίσης, σε μουσεία, ιδιωτικές συλλογές, αλλά και σε απάτητα σημεία, όπως την κορυφή των Απεννίνων Ορέων, στα 3.000 μέτρα.

 

Ελένη Γουρνέλου: Κε Βαρώτσο, είστε ένας καλλιτέχνης σε διαρκή κίνηση, πράγμα που μας παραπέμπει και στον διάσημο γλυπτό σας, τον  «Δρομέα».

Κώστας Βαρώτσος: Η κίνηση είναι συνώνυμο της ύπαρξης. Το σύμπαν κινείται. Αλλοίμονο αν σταματήσει! Τα πάντα ρέουν. Βέβαια κι εγώ το παράκανα γιατί ταξιδεύω πολύ και μου αρέσει η αντιστοιχία των χώρων. Στην αρχή νόμιζα ότι θα γλύτωνα αλλάζοντας χώρους αλλά τελικά κουβαλούσα μαζί μου τα προβλήματα και δεν άλλαζε τίποτα (γέλια).

Ελένη Γουρνέλου: Δηλαδή, η Πόλη σάς ακολουθεί που λέει κι ο Καβάφης…

Κώστας Βαρώτσος: Ο εαυτός μου με ακολουθεί. Ο καθένας από εμάς έχει ένα ‘κάρμα’ που τον ακολουθεί, ξέρετε. Κι εγώ έχω το δικό μου ‘κάρμα’:  να ζω σε πολλά μέρη συγχρόνως. Γι’ αυτό όταν φτάνω σε κάποιο τόπο η πρώτη ερώτηση είναι: «Πότε ήλθες;» και η επόμενη: «Πότε φεύγεις;» (γέλια). Βέβαια, όταν πας σ’ ένα καινούργιο μέρος και,  ειδικά για να κάνεις κάποια δουλειά ποτέ δεν ξέρεις τι θα αντιμετωπίσεις. Εγώ πάντως είμαι ανοιχτός. Φαντασιώνομαι δε από πριν ότι εκεί θα βρω κάποιον να με σώσει ή ότι θα συναντήσω το ‘θαύμα’. Αυτό δεν συμβαίνει βέβαια πάντα αλλά στη Σύρο, για παράδειγμα, είχα μια έκπληξη. Κι αυτό ήταν οι κάτοικοι της Σύρου και δεν μιλώ για συνεργάτες ή άλλα στοιχεία αλλά για τη πολιτισμένη ατμόσφαιρα που αποπνέουν οι κάτοικοι του νησιού. Λένε ότι είναι αρχοντικό νησί εξαιτίας της Αρχιτεκτονικής του αλλά εγώ, θα έλεγα ότι,  είναι λόγω των κατοίκων του. Κι αυτό μπορώ να το πω, ειδικά εγώ, γιατί όταν τοποθετείς έργα στο δημόσιο χώρο,  αντιλαμβάνεσαι την αντίδραση του κόσμου σε αυτό που προσφέρεις. Εκεί, λοιπόν, στη Σύρο, ένοιωσα μια αναπάντεχη αγκαλιά. Ξέρετε, ο κόσμος όταν παραβιάζεις την επέκταση του σαλονιού του που, είναι ο δημόσιος χώρος του τόπου του, μπορεί και να αντιδράσει βίαια. Οπότε, έχει μεγάλη σημασία να σέβεσαι το ‘σπίτι του άλλου’. Είναι κάτι που το προσπαθώ συνεχώς όταν ετοιμάζω ένα έργο και έχω την αγωνία αν επικοινώνησα κι αν εννόησα καλά έναν τόπο και, εννοώ, τους κατοίκους του.  Είχα μεγάλες διαμάχες κατά καιρούς και με τον διάσημο «Δρομέα», επίσης. Τότε, αντιμετώπισα και το ‘σύστημα της τέχνης’. Το ίδιο και στην Αίγινα όπου χωρίστηκαν πολιτικά οι υπεύθυνοι του Δήμου και ακολούθησε μια μεγάλη διαμάχη για την τοποθέτηση ενός έργου. Η τοποθέτηση ενός έργου στο δημόσιο χώρο μοιάζει σαν να ζητάει συγνώμη…..’συγνώμη παιδιά, να περάσω κι εγώ λίγο;;;’  Έχεις μια αίσθηση ότι κρίνεσαι αυστηρά…

έργο του Κ. Βαρώτσου στα Απέννινα Ορη

Ελένη Γουρνέλου: Ναι, αλλά εσείς είστε ένας δεινός χορευτής!  Και το λέω αυτό γιατί φαίνεται ότι προσαρμόζετε τα βήματά σας κάθε φορά ανάλογα με τον τόπο συνδυάζοντας βέβαια και τη δική σας  μελωδία, αυτή που φέρετε ως καλλιτέχνης. Αυτό σημαίνει ότι εισπράττεται την ενέργεια του χώρου και γίνεστε συνδιαμορφωτής του ανάλογα με τα μηνύματα που προσλαμβάνετε.

Κώστας Βαρώτσος: Ωραία η παρατήρησή σας! Θα συμπλήρωνα ότι, ίσως μοιάζω, μ’ έναν αγρότη που πρέπει να κλαδέψει ένα δένδρο. Η ανάπτυξη του δένδρου εξαρτάται από τους ανέμους της περιοχής κι από τον τρόπο που το κλαδεύεις. Η φόρμα του είναι αποτέλεσμα ενός συνδυασμού αρμονίας μεταξύ του τρόπου που το κλαδεύεις και των ανέμων. Θα το συνέκρινα, επίσης, μ’ έναν καραβοκύρη που εκμεταλλεύεται τη φόρα του ανέμου για να οδηγήσει το πλοίο του. Ψάχνω πάντα τον συντονισμό και την αρμονία. Το ίδιο προσπαθώ να κάνω και στη ζωή μου αλλά δεν το καταφέρνω πάντα και πολύ καλά…είναι δύσκολο. Σήμερα, μάλιστα,  που ζούμε σε μια αποσταθεροποιητική περίοδο είναι ακόμα πιο δύσκολο να έχεις μια εξισορροπητική ματιά. Έχει αποσταθεροποιηθεί η καθημερινότητά μας. Οι αξίες, τα δεδομένα….αλλά, έχετε δίκιο, ότι στην τέχνη τα καταφέρνω. Εξαρτάται από εμένα,  το έργο και βέβαια κι από τον κόσμο αλλά στην κοινωνία, το βλέπω πολύ δύσκολο. Επομένως,  ένα μήνυμα χωροχρονικής ισορροπίας και ώσμωσης με τον κόσμο είναι απαραίτητο σήμερα και για την κοινωνία.

Ελένη Γουρνέλου: Συνήθως όταν σκέφτεστε ένα έργο είστε σε απόσταση από τα πράγματα του τόπου;

 

Κώστας Βαρώτσος: Δεν μπορείς να είσαι σε απόσταση. Όταν είσαι ευαίσθητος και αφήνεις τον εαυτό σου να επηρεαστεί από την κοινωνία δεν μπορεί να μην έχεις μια συναισθηματικότητα. Ωστόσο, τη στιγμή της εγχείρησης, ο χειρουργός δεν μπορεί να έχει αυτή τη φόρτιση. Εκεί χρειάζεσαι απόσταση για να μπορέσεις να διορθώσεις κάτι….και αυτό είναι και η πιο δύσκολη στιγμή. Τώρα που είμαι πιο ώριμος τα καταφέρνω καλύτερα….παλιότερα έτρεμαν τα πόδια μου (γέλια).

Ελένη Γουρνέλου: Πέρα από την κίνηση υπάρχει και το πάτημα. Ακόμα και ο «Δρομέας» σας διακρίνεται για το πάτημά του με φόρα προς τα εμπρός. Εσείς που πατάτε;

Κώστας Βαρώτσος: Έχετε δίκιο για το πάτημα. Βρήκα τις ρίζες μου και πάτησα. Συνειδητοποίησα που ανήκω κι αυτό το έκανα πολύ νωρίς και συμφιλιώθηκα με αυτό. Εγώ, ανήκω εδώ! Σε αυτά τα χώματα γύρω και σε αυτή τη θάλασσα. Εδώ κλείνω πάντα τον κύκλο…ειδάλλως το βήμα μένει μετέωρο. Βέβαια υπάρχει και η αποσταθεροποίηση που αναφέρθηκα αλλά δεν είναι όλα αρνητικά. Ελπίζω ότι θα βγουν νέοι άνθρωποι με διαφορετικά εργαλεία και θα επαναπροσδιορίσουν τα πράγματα. Θα φέρουν νέα στοιχεία ηθικής και δύναμης ώστε να αντιμετωπίσουμε τα νέα δεδομένα της εποχής.

Ελένη Γουρνέλου: Έχω την αίσθηση ότι η διεθνής παρουσία σας μοιάζει με τον ελληνικό πολιτισμό που υπερίπταται σε όλο τον κόσμο. Πώς αισθάνεστε όταν εγκαθιστάτε έργα σας σε όλο τον κόσμο;

Κύπρος, ο ποιητής στο νησί

Κώστας Βαρώτσος: Είναι γεγονός ότι όλος ο δυτικός πολιτισμός βασίστηκε στην ελληνική γραμματεία και στο ρωμαϊκό δίκαιο, θα συμπλήρωνα. Σε οποιαδήποτε χώρα, λοιπόν, βρεθείς βλέπεις τις ελληνικές ρίζες κι αυτό δεν συμβαίνει μόνο στη Δύση. Είναι αυτό το μαγικό πράγμα που κατάφερε ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός. Κάθε Έλληνας που πατά στον ελληνικό πολιτισμό, αυτόματα, είναι και διεθνής. Έχει ένα λεξιλόγιο συνεννόησης με όλο τον δυτικό πολιτισμό. Υπάρχει, ωστόσο, ένα πρόβλημα με τη συγχρονικότητα και την κριτική αίσθηση της πραγματικότητας, πράγμα που μας εμποδίζει να εξελιχθούμε.

Ελένη Γουρνέλου: Που οφείλεται αυτό κατά τη γνώμη σας;

Κώστας Βαρώτσος: Η αδυναμία εξελικτικότητας, κατά τη γνώμη μου, προέρχεται από τη μεταβυζαντινή περίοδο. Αυτό επηρέασε όλη τη γεωγραφική περιοχή των Βαλκανίων. Γι’ αυτό και κάθε φορά που πρέπει να εξελιχθούμε σαν χώρα, αυτό,  γίνεται μέσα από τραγωδίες. Είναι η αδυναμία της κριτικής προσέγγισης. Δεν ζήσαμε την αναγέννηση και δεν έχουμε την ταχύτητα που έχουν άλλα κράτη απέναντι στον πραγματικό χρόνο. Είναι μια άγκυρα που μας τραβάει προς τα κάτω και μας εγκλωβίζει.

Ελένη Γουρνέλου: Στην έκθεση που είχατε οργανώσει στη Σύρο υπήρχε ένα έργο σας με σπασμένες ευρωπαϊκές σημαίες. Ήταν και το έργο που πήγατε στην Documenta στο Kassel. Μιλάμε για ευρωπαϊκά θραύσματα αν και τώρα που το συζητάμε,  συνειδητοποιώ ότι όλα σας τα έργα είναι θραύσματα γυαλιού….

Κώστας Βαρώτσος: Κοιτάξτε, ανήκω σε μια τέτοια κουλτούρα που,  προέρχεται από θραύσματα, οπότε όλη μου η προσπάθεια είναι αφοσιωμένη σε μια σύνθεση από την οποία θα προκύψει μια σύνθεση και μια νέα κίνηση. Το έργο στο οποίο αναφέρεστε με τις ευρωπαϊκές σημαίες είναι μια πολιτική στάση. Μια σημείωση ενός τραγικού γεγονότος που ζούμε….Δώσαμε τις σημαίες στην ΕΕ κι αυτές έπεσαν και έσπασαν. Έσπασε το σύμβολο και δεν μιλάμε για αισθητική εδώ. Μιλάμε για τον συμβολισμό της αποδοχής της διαφορετικότητας και της πολιτισμικής διαστρωμάτωσης κάθε τόπου που συμπεριλαμβάνει η Ευρωπαϊκή Ενωση. Κάποιοι δεν τον σεβάστηκαν και τώρα το πληρώνουμε. Προσωπικά ονειρεύτηκα μια Ευρώπη χωρίς πολέμους και προβλήματα αλλά βλέπουμε μια στροφή σ’ έναν κακώς εννοούμενο εθνικισμό και φαντάσματα πάνω από την Ευρώπη. Κινήσεις απόγνωσης και εκμετάλλευσης από λαϊκίστικες δυνάμεις. Επομένως μιλάμε για την κατάρρευση της παγκοσμιοποίησης χωρίς να έχουμε κάποιο άλλο δεδομένο που θα στηρίξει τον μηχανισμό της ύπαρξης μιας ενωμένης Ευρώπης. Το έργο μου, λοιπόν, με τις σπασμένες σημαίες μοιάζει με τη κραυγή του Ε. Munch (γέλια).

Ελένη Γουρνέλου: Είμαστε σε μια αμηχανία ή αναμονή;

Κώστας Βαρώτσος: Κάτι παραπάνω από αναμονή. Είναι η πρώτη φορά που ο μέσος ευρωπαίος πολίτης φοβάται. Κι όταν ο φόβος κυριεύει τους λαούς τα πράγματα δεν πάνε καλά γιατί κινητοποιεί τη βαρβαρότητα.

Ελένη Γουρνέλου: Διαπιστώνουμε ότι αντιδράμε πια και στην Ελλάδα αρκετά βίαια σε κάτι που είναι διαφορετικό. Το βλέπετε κι εσείς αυτό;

Κώστας Βαρώτσος: Είναι δυο πράγματα: Η υπόθεση της εξουσίας που είναι εκτός ουσίας….(γέλια) αλλά και η βία που εμπεριέχουν όλες οι εποχές. Συμβαίνει αυτό όταν υπάρχει αποσταθεροποίηση γιατί τότε βγαίνει ο χειρότερος εαυτός μας. Δείτε τον ρατσισμό  στα κράτη ακόμα και της Β. Ευρώπης και βέβαια, ναι, τον βλέπω κι εδώ.

Ελένη Γουρνέλου: Η τέχνη σας είναι περισσότερο αιχμηρή ή απαλή, λαϊκή ή λυρική, αυτοκτονική ή ασφαλής, παιγνιώδης ή στοχαστική; Το λέω αυτό γιατί κάποιος μπορεί να θέλει να ακουμπήσει ένα έργο σας ενώ άλλος το φοβάται. Εσείς τι θέλετε, κυρίως, να εκφράσετε μέσα από τα έργα σας;

Κώστας Βαρώτσος: Νομίζω ότι δώσατε την απάντηση. Όλα αυτά υπάρχουν. Ο στόχος είναι ένα έργο να είναι ολιστικό και προς αυτή τη κατεύθυνση παλεύω όταν φτιάχνω ένα έργο.  Όμως, η ολιστική επεξεργασία είναι βασανιστική γιατί μοιάζει με τη ζωή. Η ζωή είναι βασανιστική. Είσαι αντιμέτωπος με το δένδρο που είναι δίπλα…γίνεσαι ανταγωνιστής του.  Ο στόχος είναι να περνάς δίπλα από ένα έργο και να νομίζεις ότι αυτό υπήρχε πάντοτε εκεί. Όπως το δένδρο (γέλια).

Ελένη Γουρνέλου: Με ποιο τρόπο εμπνέεστε συνήθως; Μέσα από ακραίες καταστάσεις ή μέσα από νηνεμία και αποστασιοποίηση;

Σύρος, Ερμούπολη,Ορίζοντες Σύρος

Κώστας Βαρώτσος: Ο στόχος είναι όταν γίνεται το έργο να μοιάζει σαν κάποιον που κολυμπάει και το νερό πηγαίνει παντού. Να νοιώθεις την ύπαρξή του να σε πλημμυρίζει. Να είσαι παρών και να νοιώθεις ότι όλα σου τα κύτταρα συμμετέχουν στη διαδικασία της δημιουργίας.  Αυτό προϋποθέτει συνείδηση. Δημιουργεί βέβαια την ανάγκη μιας πλήρους αφοσίωσης, πράγμα που δημιουργεί συγκρούσεις με το περιβάλλον σου, όπως καταλαβαίνεις.

Ελένη Γουρνέλου: Στα έργα σας στο δημόσιο χώρο διακρίνω μια ένταση. Άλλοτε ήπια κι άλλοτε πολεμική. Εκτός αν αυτά τα δυο συνυπάρχουν σ’ ένα έργο, όπως και στο χώρο.

Κώστας Βαρώτσος: Ο στόχος δεν είναι να τοποθετήσω εγώ ένα έργο αλλά η αντίληψη της πραγματικότητας του συγκεκριμένου χώρου. Δηλαδή, από τη μια βάζεις εσύ το χέρι σου σ’ έναν τόπο αλλά από την άλλη διατηρείς την ενέργεια του ώστε το έργο ν’ αναδύεται μέσα από αυτόν. Να είναι κι αυτό ένα ‘φυσικό φαινόμενο’. Δεν μπορείς να πηγαίνεις μέσα στην Πόλη και να βάζεις το πρόβλημά σου ή τον προβληματισμό σου. Το έργο πρέπει να σέβεται τον κόσμο και να αφουγκράζεται τον χώρο. Κάτι τέτοιο συνέβη με τους «Ορίζοντες» στη Σύρο όπου ο κόσμος ένοιωσε το έργο και το είδε. Θα μπορούσε να μη πετύχει. Δεν συμβαίνει πάντα. Ξέρετε, και η πολιτική μοιάζει με την τέχνη και γι’ αυτό οι πολιτικοί θα έπρεπε να εκφράζουν το πολιτιστικό προϊόν που παράγει ο εκάστοτε τόπος. Ωστόσο, οι πολιτικοί νομίζουν ότι οι ιδέες τους και οι ίδιοι είναι το πολιτιστικό προϊόν του τόπου….! Γι’ αυτό είμαστε σε αυτή την κατάσταση σήμερα. Οι ‘αντικειμενικά σωστοί’ -ισμοί, όλων των ειδών, έχουν καταρρεύσει. Έτσι έγινε και με τη παγκοσμιοποίηση. Τι γίνεται, όμως, με τα εκατομμύρια χωριά της παγκοσμιοποίησης; Πώς μπορεί να τα διοικήσει κάποιος από κοινού; Αυτό δεν το είδαν οι πολιτικοί, δυστυχώς.

Ελένη Γουρνέλου: Η τέχνη σας άλλαξε μέσα στον χρόνο;

Κώστας Βαρώτσος: Κοιτάξτε, οι «Ορίζοντες» στη Σύρο έχουν μια ελπίδα αλλά και μια αγωνία γιατί κάνουν μια προβολή προς τα εμπρός, την οποία, κάνουμε όταν αμφισβητούμε αυτό που έχουμε. Πάμε ταξίδι…ψάχνουμε να βρούμε κάτι άλλο. Η γλυκιά αγωνία της ελπίδας… Σε σχέση με αυτό που ρωτήσατε, η δομή της δουλειάς μου παραμένει η ίδια. Έχοντας μελετήσει την προ και μετά βιομηχανική εποχή προσπαθώ να αναδείξω το προσωπικό μου λεξιλόγιο και στην τέχνη μου ώστε να γίνω περισσότερο κατανοητός αφενός και αφετέρου να αφαιρέσω  όποια περιττά στοιχεία υπάρχουν. Ο πρώτος μεγάλος κίνδυνος για ένα έργο, ξέρετε, είναι ο ίδιος ο καλλιτέχνης. Μετά έρχεται η εξουσία….

Ελένη Γουρνέλου: Συνήθως σκιτσάρετε τα έργα σας ή τα ζωγραφίζετε;

Κώστας Βαρώτσος: Χρησιμοποιώ τον ίδιο τον χώρο ως υλικό. Το κενό, δηλαδή. Το κενό έχει σημασία όχι το γεμάτο. Έχει μια σιωπή που πρέπει να τη γεμίσουμε ή ν’ ανακαλύψουμε   ήχους που δεν γνωρίζουμε. Με ενδιέφερε αυτό από πολύ νωρίς. Γι’ αυτό και στα πρώτα μου έργα ήμουν πιο αναλυτικός, ενώ, τώρα είμαι πιο συνθετικός και αφαιρετικός μαζί για να μην έχω πολύ βάρος (γέλια). Είναι πιο εύκολο αυτό για τη κίνηση. Στερούμαι άλλα πράγματα βέβαια. Αλλά τι να γίνει; Όλοι μας ζούμε με την αίσθηση του ανεκπλήρωτου. Κοιτάζοντας, ωστόσο, το παρελθόν μου, νομίζω ότι,  δεν θα άλλαζα τίποτα γιατί όσα έκανα είχαν μια αλήθεια. Ακολούθησα τον άνεμο και άφησα την πραγματικότητα να με κινήσει. Άκουσα το ένστικτό μου αλλά και το συναίσθημα.

Ελένη Γουρνέλου: Ποια είναι η ευχαρίστηση που νοιώθετε για την τέχνη σας; Η αναγνώριση των άλλων ή η παρηγοριά που προσφέρετε μέσω της τέχνης σας;

Αθήνα, ο δρομέας

Κώστας Βαρώτσος: Κοιτάξτε, μέχρι τώρα νόμιζα ότι τα έργα μου δεν ενδιέφεραν κανέναν. Εκπλήσσομαι, όμως, από την επιρροή που έχουν τα έργα μου στους άλλους κι από τον διάλογο που έχει ο κόσμος με αυτά.  Με ευχαριστεί αυτό αλλά, δυστυχώς, δεν κοιμάμαι πιο ήσυχα τα βράδια …(γέλια). Το πρόβλημα δεν λύνεται ποτέ.

Ελένη Γουρνέλου: Ποιο είναι το πρόβλημα;

Κώστας Βαρώτσος: Το πρόβλημα της ύπαρξης. Η ματαιότητα.

Ελένη Γουρνέλου: Η τέχνη σάς έχει διδάξει κάποια πράγματα σε σχέση με την αντιμετώπιση της ζωής; Σας έχει κάνει καλύτερο ως άνθρωπο;

Κ. Βαρώτσος και Γ.Κουνέλης 

 Κώστας Βαρώτσος: Ωραία ερώτηση. Η τέχνη μοιάζει μ’ έναν πάρα πολύ αυστηρό πατέρα ο οποίος, όμως, αγαπά πάρα πολύ. Εγώ προσπαθούσα πάντα να φύγω από την τέχνη, να την παρατήσω….ειδικά νεότερος. Ήθελα να περνάω καλά αλλά η τέχνη με τιμωρούσε. Ένα πράγμα που, καταλαβαίνεις αρκετά καλά όταν βρεθείς μπροστά σ’ ένα δικό σου,  πραγματικό έργο που έχει γίνει είναι ότι συνειδητοποιείς πόσο μικρός είσαι μπροστά του. Νοιώθεις αμέσως τη σημασία της σεμνότητας και αναγνωρίζεις τις μικρότητες. Επίσης, καταλαβαίνεις ότι η επικρότηση και η επιτυχία είναι διπολική, όπως είναι και η ζωή. Το καλό είναι πολύ καλό αλλά και το κακό είναι πολύ κακό…Άλλοτε, σου χαρίζουν τη κλήση κι άλλοτε μπορεί να σε συλλάβουν …(γέλια).

Ελένη Γουρνέλου: Τι κάνετε μπροστά σ’ ένα αξιόλογο έργο που δεν είναι δικό σας;

Κώστας Βαρώτσος: Έχω μια τακτική που με έχει σώσει…λέω: «Α, αυτό το έφτιαξα εγώ!». Το αφήνω να γράψει μέσα μου σαν να είναι δικό μου. Θαυμάζω τα έργα των συναδέλφων μου πολύ. Σκέφτομαι ότι στην επόμενη ζωή μου θα είμαι συλλέκτης. Είσαι τυχερός να ζεις ανάμεσα σε ωραία έργα που σου μεταδίδουν την ενέργειά τους. Όσοι το έχουν καταλάβει αυτό, είναι τυχεροί! Αυτό δεν έχει να κάνει με τον πλούτο αλλά με την αναγνώριση των ενεργότοπων που έχεις μέσα στο σπίτι σου. Κι εγώ  χρησιμοποιώ την τέχνη όταν έχω τις μαύρες μου. Πηγαίνω στο ναό της Αφαίας στην Αίγινα και κάθομαι με την ελπίδα ότι θα μου περάσουν…(γέλια)

Ελένη Γουρνέλου: Τι σας συγκινεί και τι σας λείπει περισσότερο,  πέρα από την τέχνη;

Αθήνα, ο δρομέας

Κώστας Βαρώτσος: Το χαμόγελο της κόρης μου. Όταν τη βλέπω ευχαριστημένη και γελάει …μου λείπει. Τα ανθρώπινα πράγματα με συγκινούν. Ο κήπος μου! Ασχολούμαι με τα δένδρα μου και τους μιλάω όταν τα κλαδεύω…τα ακουμπάω. Είμαι από τους τυχερούς που έχουν κήπο! Αλλά και οι παιδικοί μου φίλοι και γενικότερα οι φίλοι μου είναι πολύτιμοι…..είναι η βιβλιοθήκη μου. Ο καθρέφτης μου.

Ελένη Γουρνέλου: Σας ευχαριστώ πολύ!

Κώστας Βαρώτσος: Κι εγώ το ίδιο!

*Η ΕΛΕΝΗ ΓΟΥΡΝΕΛΟΥ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Στη συνέχεια μετακινήθηκε στη Λέσβο εξαιτίας του Ο. Ελύτη και του Ασημάκη Πανσέληνου και από το 1994 εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Οι βασικές σπουδές της είναι στο αντικείμενο  «Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό»  της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΕΑΠ και το Msc της στη «Κοινωνική Ανθρωπολογία και Ιστορία του Πανεπιστημίου Αιγαίου». Έχει συνεργαστεί με το ραδιοφωνικό σταθμό ΑΙΟΛΟΣ της Μυτιλήνης και τον ΕΜΠΝΕΥΣΗ της Σύρου σε εκπομπές με θέμα συνεντεύξεις με ανθρώπους των τεχνών και των γραμμάτων. Έχει εκδώσει μια ποιητική συλλογή με τίτλο: «Αστρολάβος» και αρθρογραφεί  σε εφημερίδες της Λέσβου και της Σύρου. Από το 2018 διαμένει μόνιμα στην Ερμούπολη όπου συνεχίζει να εργάζεται στο Πανεπιστήμιο. Μόνιμο ενδιαφέρον και συνοδοιπόρος στη ζωή ο πολιτισμός και η τέχνη όχι σαν εξαίρεση αλλά σαν καθημερινότητα.

————
Δίπλα σε έργο του Βαρώτσου στον Τεχνοχώρο, μια από τις χρονιές της συμμετοχής του στην ART ATHINA