Ο André Malraux, στενός συνεργάτης και φίλος του Προέδρου της Γαλλίας Charles de Gaulle, τον Απρίλιο του 1961, σε ερώτημα Γερμανού δημοσιογράφου «ώστε λοιπόν δεν αγαπάτε τη Γερμανία;», απάντησε «Αγαπώ τόσο πολύ τη Γερμανία που είμαι ευχαριστημένος που υπάρχουν δύο!»[1], η Ομοσπονδιακή (ΟΔΓ) και η Λαϊκή Δημοκρατία (ΛΔΓ) της Γερμανίας.

Και βέβαια αυτή η «αγάπη» δεν ήταν αποκλειστικά γαλλική. Την συμμερίζονταν επίσης οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, δηλ. οι σύμμαχοι της ΟΔΓ.

Γι’αυτούς το παν ήταν τόσο να ελεγχθεί η νικημένη Γερμανία (1945), ένας σταθερός «πονοκέφαλος» από την εποχή του Βίσμαρκ, όταν τότε (1871) για πρώτη φορά πέτυχε την εσωτερική της ενοποίηση και ταυτόχρονα έδειξε έως πού μπορεί να φτάσει η πολεμική της «ακμή», όσο και να αποφευχθεί το ενδεχόμενο ενός νέου πολέμου, τώρα που ο Ψυχρός Πόλεμος είχε σχηματοποιηθεί με τη δημιουργία του δυτικότροπου ΝΑΤΟ (1949) και του ανατολικότροπου Συμφώνου της Βαρσοβίας (1955).

Σ’αυτή την ιδεολογικά αντιπαρατιθέμενη Γερμανία, το Βερολίνο ήταν μία «νήσος» με τα δικά της χαρακτηριστικά. Ήταν μεν διαιρεμένο σε 4 κατοχικούς τομείς, Αμερικανικό, Βρετανικό, Γαλλικό, Σοβιετικό, αλλά υπήρχε σχετική ελευθερία κινήσεων, οικονομικών δραστηριοτήτων και ανταλλαγών.

Αυτονόητα, το Βερολίνο ήταν το κέντρο των υπόγειων κτυπημάτων και της κατασκοπείας. Στην τελευταία άλλωστε, ο John le Carré οφείλει την συγγραφική καρριέρα του!

Όσο οι Γερμανοί πηγαινοέρχονταν για τις καθημερινές τους δραστηριότητες, όχι μόνο ανάμεσα στους Βερολινέζικους τομείς, αλλά και τις δύο Γερμανίες, γινόταν φανερό και το εκ διαμέτρου αντίπαλο κοινωνικό μοντέλο και επίπεδο ζωής που εφάρμοζαν το καπιταλιστικό και το κομμουνιστικό σύστημα.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, έως τα τέλη του 1960 να έχουν μετεγκατασταθεί από την ΛΔΓ στην ΟΔΓ περί τα 2,7 εκατ.Γερμανοί[2], και το πρώτο 8μηνο του 1961 περίπου 160.000. Αυτή η φυγή είχε συνέπεια η ΛΔΓ να παρουσιάσει έλλειψη σε εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, σε μηχανικούς και ιατρούς!

«Η κατάσταση έχει φτάσει στο απροχώρητο», είχε διαμηνύσει από μήνες ο Πρόεδρος της ΛΔΓ Walter Ulbricht στον Σοβιετικό ηγέτη Nikita Khrouchtchev και του ζητούσε πιεστικά, αυτή την άνοιξη του 1961, να δώσει επιτέλους την έγκριση του για την ανέγερση ενός Τείχους στο Βερολίνο που θα έβαζε οριστικό τέλος στο πέρασμα προς την Δύση!

Ο Khrouchtchev, δημιούργημα του κομματικού μηχανισμού, που ηγείτο της Σοβιετικής Ένωσης από το 1958, είχε αρχικά γίνει αποδεκτός από τη Δύση ως ο αντί-Στάλιν, προώθησε νεωτεριστικές πολιτικές στη χώρα του και ήξερε να κάνει τα «χωρατά» μέρος του πολιτικού του λόγου, κερδίζοντας σχετικά τις εντυπώσεις.

Τον Απρίλιο του 1961, η Σοβιετική Ένωση του Khrouchtchev κέρδισε τον παγκόσμιο θαυμασμό με την επιτυχημένη αποστολή του πρώτου ανθρώπου που ταξίδεψε στο διάστημα, του Γιούρι Γκαγκάριν (1934-1968), τον ίδιο ακριβώς μήνα που οι ΗΠΑ του John Kennedy αποτύγχαναν στη γη, στην στρατιωτική επέμβασή τους στην Κούβα (υπόθεση Κόλπου Χοίρων).

Έτσι, ο Khrouchtchev αισθάνθηκε αρκετά δυνατός ώστε να δώσει στους Δυτικούς να καταλάβουν τι ακριβώς εννοούσε με το «αστειάκι» του πως γι’αυτόν το «Βερολίνο είναι οι όρχεις της Δύσης. Κάθε φορά που θέλω να τους τσιγκλήσω, πιέζω το Βερολίνο»![3]

Έτσι, ο  W.Ulbricht πήρε την πολυπόθητη έγκριση και στις 01.00 τα μεσάνυχτα της Κυριακής 13 Αυγούστου 1961, έστειλε τους «πιονιέρους» του και με συρματόπλεγμα έκλεισαν όλα τα περάσματα από το Ανατολικό προς το Δυτικό Βερολίνο.

Αρχικά, τα συρματοπλέγματα κάλυψαν όλον τον σοβιετικό τομέα του Βερολίνου, όμως πολύ γρήγορα επεκτάθηκαν σε όλο το Βερολίνο και τα σύνορα της ΛΔΓ, με αποτέλεσμα το Τείχος να φτάσει τελικά τα 155χλμ εκ των οποίων τα 44χλμ ανάμεσα στο Ανατολικό και Δυτικό Βερολίνο.

Όμως, αυτή τη φορά η κατά Khrouchtchev «πίεση του Βερολίνου» δεν πόνεσε πάρα μόνο τους ίδιους τους Γερμανούς που καταχώρησαν στην ιστοριογραφία τους αυτή την ημέρα ως «Η Κυριακή του συρματοπλέγματος» (Stacheldrahtsonntag) και την θεώρησαν ως την μεγαλύτερη προσβολή που έως τότε είχαν δεχθεί.

Οι Δυτικοί, όπως τα αρχεία απέδειξαν, μάλλον με ανακούφιση είδαν αυτή τη διαίρεση!

Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών Dean Rusk δήλωσε ιδιωτικά πως το «τείχος που έβαζε η Ανατολική Γερμανία καθιστούσε στην πραγματικότητα το Βερολίνο ευκολότερο στη διαχείρισή του». Ο Βρετανός Πρωθυπουργός Harold Macmillan όταν άκουσε τα νέα από το Βερολίνο έκρινε ότι δεν υπήρχε λόγος να διακόψει την παρουσία του στο Yorkshire όπου είχε μεταβεί για την καθιερωμένη γιορτή-έναρξη του κυνηγιού των αγριόγαλων. Άλλωστε την επομένη ο Βρετανός Πρέσβης στη ΟΔΓ διερωτήθηκε γιατί «οι Ανατολικο-Γερμανοί άργησαν τόσο πολύ να κλείσουν αυτό το πέρασμα». Ο Γάλλος Πρόεδρο de Gaulle συνέχισε τη παραμονή του στο χωριό του, το Colombey les Deux Églises, απορροφημένος από το πρόβλημα του πολέμου στην Αλγερία.[4]

Όσο για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, μίλησε δια της σιωπής του…αρχικά και μετά μπροστά στις κάμερες έδειξε εξοργισμένος! Άλλωστε, δεν μπορούσε να τις παραβλέψει. Η τηλεόραση είχε ήδη πετύχει μία μεγάλη νίκη : η πρώτη διεθνής κρίση είχε διεξαχθεί μπροστά σε τηλεοπτικές κάμερες! Το Τείχος χτιζόταν και αυτή κατέγραφε την πρόοδο της κατασκευής του.

Οι εικόνες που ακολουθούν το αποδεικνύουν : http://www.ina.fr/video/AFE85009197

Οι πολιτικές ιστορίες, αλλά κυρίως τα ανθρώπινα δράματα που εξελίχθηκαν πίσω από το Τείχος και τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε το Υπουργείο Κρατικής Ασφαλείας, η γνωστή Stasi, στην καθημερινή ζωή των απλών πολιτών, έως το Νοέμβριο του 1989, όταν έπεσε το Τείχος, έχουν καταγραφεί σε πλήθος βιβλίων ιστορικών και λογοτεχνικών, ντοκυμαντέρ και ταινιών. Μία τυχαία επιλογή είναι : Anna Funder «Stasiland-Ιστορίες πίσω από το Τείχος του Βερολίνου» (εκδ.Οκτώ) ή η ταινία «Η ζωή των άλλων»[5]!

Τα τελευταία χρόνια, ο επισκέπτης του Βερολίνου όση φαντασία και εάν διαθέτει, τον παραλογισμό εκείνου του οικοδομήματος ούτε μπορεί να τον διανοηθεί ούτε να τον δει! Ήταν πολιτική επιλογή το Τείχος να γκρεμιστεί από άκρο σε άκρο και πολύ σωστά έγινε. Για τους Γερμανούς, η παρουσία του Τείχους θα ήταν ωσάν η φωτογραφία του βιαστή μέσα στο ίδιο το σπίτι του θύματος.

Όμως, από αυτό το Τείχος παρέμεινε ένα μικρό κομμάτι που βρίσκεται ακόμη στην Bernauer Strasse. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία. Όποιος θέλει να καταλάβει τι σήμαινε «Τείχος του Βερολίνου», εκεί θα το δει σε όλο το μεγαλείο του.

Το σπίτι στο οποίο θα αναφερθώ ακολούθως, βρίσκεται περίπου 100 μέτρα προς τα δεξιά της φωτογραφίας που ακολουθεί.

Η Bernauer Strasse βρίσκεται στη βόρειο-ανατολική πλευρά της σημερινής ενιαίας πόλης του Βερολίνου και έως την 13η Αυγούστους 1961 είχε την όψη που φαίνεται στη φωτογραφία του 1955.[6]Ωστόσο, είχε την εξής ιδιαιτερότητα: βρισκόταν στα όρια του Γαλλικού και του Σοβιετικού Τομέα διοίκησης και αυτό είχε την αξία του!! Το «Τείχος» που οικοδομήθηκε άφησε την μία πλευρά του δρόμου στο αποκαλούμενο Δυτικό Βερολίνο και την άλλη στο Ανατολικό!!

Σε αυτό τον δρόμο, την Bernauer Strasse, είχε την ατυχία να βρίσκεται ένα κατοικημένο σπίτι που εμπόδιζε την ροή της ανέγερσης του «Τείχους».

Το βλέπετε εδώ, αλλά βεβαίως όχι ολόκληρο. Το μέρος που φαίνεται υπάρχει γιατί «παραχωρήθηκε» στο Δυτ. Βερολίνο. Το υπόλοιπο έμεινε πίσω από το «Τείχος» και βεβαίως γκρεμίστηκε γιατί απαγορευόταν να υπάρχουν κατοικημένα σπίτια κοντά στο «Τείχος».

Συνέπεια της ανέγερσης του «Τείχους» ήταν να διαμελιστεί μία οικογένεια!

Η μητέρα δεν ξανα’δε ποτέ το παιδί της που μεγάλωσε στο Δυτ.Βερολίνο.

Αλλά, αν νομίζετε ότι ο παραλογισμός σταματά στη φωτογραφία με το σπίτι, δείτε αυτή την εκκλησία.[7]

Βρέθηκε στα όρια του «Τείχους» (το σημείο με το άσπρο χρώμα), αλλά καθώς υπήρχε η «νεκρή ζώνη», …αυτή περνούσε μέσα από την εκκλησία (οριοθετείται με τα «χ» καγκελάκια που φαίνονται στη φωτογραφία), συνεπώς οι πιστοί αν ήθελαν να μπουν στην εκκλησία… μόνο από τα πίσω παράθυρα μπορούσαν να το κάνουν!!!

Στην επόμενη επέκταση του ορίου ασφαλείας της «νεκρής ζώνης» που πάντα υπήρχε γύρω από το «Τείχος»,  η εκκλησία γκρεμίστηκε.

Στην οριακή θέση της, σήμερα, βρίσκουμε μόνο ένα στρογγυλό μνημείο που λειτουργεί και ως χώρος έκθεσης της ιστορίας αυτής.

Το Νοέμβριο του 2014 γιορτάστηκαν τα 25 χρόνια από την Πτώση του Τείχους με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Αποκορύφωμα των εκδηλώσεων ήταν η μουσική βραδιά της ερμηνείας της «Ωδής στη χαρά» υπό τον Daniel Barenboim.

Χιλιάδες άνθρωποι είχαν κατακλίσει την πλατεία του Βρανδεμβούργου. Ήταν μία μεγάλη γιορτή για τους νέους και ανακούφιση για τους παλιούς που είχαν ζήσει την εμπειρία του Τείχους. Σ’αυτό το μέρος, εκείνη την ώρα που δεν υπήρχαν ξένοι ή γνωστοί, που όλοι γιόρταζαν την ελευθερία, εκείνη την ώρα οι συζητήσεις και οι ερωτήσεις ήταν ελεύθερες.

« Τι σας έφερε να είστε απόψε μαζί μας;», με ρώτησε μία Γερμανίδα που είχε ζήσει στο ανατολικό Βερολίνο.

«Εσείς τι κρατάτε από εκείνη την εμπειρία;» την ρώτησα με την σειρά μου.

«Δεν θέλω ο λαός μας να ξαναζήσει εκείνο τον εξευτελισμό της διαίρεσης. Ήμασταν αδέλφια και βρεθήκαμε εχθροί», μου απάντησε.

Το βράδυ, από ψηλά, το περίγραμμα του Τείχους του Βερολίνου με τα φωτισμένα μπαλόνια φαινόταν πολύ όμορφο. Όταν όμως το φως επέτρεπε να διαβαστούν τα χαρτάκια που κρέμονταν απ’αυτά τα μπαλόνια, διαβάζαμε ευχές, αναμνήσεις, αλλά κυρίως ευχαριστίες προς όσους συνέβαλαν ώστε το Τείχος να μην υπάρχει πια. Ενίοτε, αυτές οι ευχαριστίες απευθύνονταν και προς τον ίδιο το λαό τους.

Με άλλα λόγια, βρήκε ανταπόκριση η επιθυμία της Christa Wolf που στο μυθιστόρημα της «Μοιραμένος ουρανός»[8] έγραψε : «Ίσως γίνει αργότερα κατανοητό ότι απ’την ψυχική γενναιότατα αμέτρητων κοινών ανθρώπων εξαρτήθηκε για μια μακρόσυρτη, δύσκολη, απειλητική και συγχρόνως ελπιδοφόρα στιγμή της ιστορίας η μοίρα των επόμενων γενεών.»

[1] Mitterrand, François : «Περί Γαλλίας, περί Γερμανίας», σελ.20, εκδ. Προσκήνιο 2000

[2] Vinke, Hermann: «Die Bundesrepublik Deutschland», σελ. 80, Ravensburger Buchverlag 2015

[3] Taylor, Frederick: “The Berlin Wall: A World Divided, 1961-1989», σελ.45, Harper Perennial 2008

[4] http://www.historytoday.com/frederick-taylor/berlin-wall-secret-history

[5] https://www.youtube.com/watch?v=fBUHU2BdLOY

[6] Η φωτογραφία είναι από το βιβλίο : Henner Kotte : «Ostberlin Damals und heute»,  Bild und Heimat Verlag, 2016

[7] idem

[8] Στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις University studio press