Η Αγγλία, από την εποχή της Ενδοξης Επανάστασης του 1688, πορεύτηκε στην παγκόσμια πρωτοπορία μέχρι τον 20ό αιώνα. Χωρίς καταστάσεις αποκλεισμών, προετοίμασε το έδαφος για τις βιομηχανικές επαναστάσεις. Και αυτό το πέτυχε με συμμετοχικούς πολιτικούς θεσμούς, παράλληλα με την ανάπτυξη μιας ολόκληρης ηθικής φιλοσοφίας, ριζοσπαστισμού και μεταρρυθμίσεων που οραματίζονταν τον μελλοντικό κόσμο.

Αυτό το υπόδειγμα έγινε αφορμή μιας, πράγματι, γοητευτικής αφήγησης που ρίζωσε ως πολιτικο-οικονομικός «κανόνας της Δύσης» (Ευρώπη-ΗΠΑ). Τα στοιχεία έδειξαν ότι η δημοκρατία είχε σημαντική επίδραση στην ανάπτυξη – στον βαθμό που στηρίζει καλύτερα αναγκαίες πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Αλλά η βαθιά συσχέτιση εκδημοκρατισμού και οικονομικής ανάπτυξης ουδέποτε θεμελίωσε μια ταυτόχρονη αιτιότητα, εφόσον δεν επέδρασε στη μείωση των ανισοτήτων και των κοινωνικών δεινών. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία αποτυπώνουν διεύρυνση των ανισοτήτων σε σχέση με τη μεταπολεμική εποχή της Μεγάλης Εξομάλυνσης. Με απλά λόγια, σήμερα οι πλούσιοι γίνονται ακόμα πλουσιότεροι, οι μεσαίοι τείνουν στη φτώχεια και οι φτωχοί μένουν σχεδόν αόρατοι, αποδεχόμενοι τη θέση τους ως δική τους ανικανότητα.

Για παράδειγμα, στη θέση της Αγγλίας της παγκόσμιας πρωτοπορίας υπάρχει η Αγγλία του Μπόρις Τζόνσον, του οποίου η μόνη συνεπής αρχή είναι η ασυνέπεια. Μετά την απόφασή του -και την έγκρισή της από τη βασίλισσα Ελισάβετ- να αναστείλει για πέντε εβδομάδες τις εργασίες της Βουλής, μετέτρεψε τη Βρετανία σε καζάνι που βράζει. Ο προφανής στόχος του είναι το Brexit άνευ όρων και χωρίς τη δυνατότητα του Κοινοβουλίου να μπορεί να μπλοκάρει το ενδεχόμενο.

Γιατί το κάνει αυτό αδιαφορώντας για τους πάντες; Μα, για να μείνει στην εξουσία. Σκέφτεται ότι στις επικείμενες εκλογές, μετά το τετελεσμένο Brexit, θα μιλήσει στους φτωχούς για πλήρη απαλλαγή της Βρετανίας από τις κοινοτικές υποχρεώσεις, για μια ονειρεμένη ανάκαμψη της επιχειρηματικής δράσης, που με τη σειρά της θα επιτρέψει έναν γενναιόδωρο προϋπολογισμό χαμηλών φόρων και μεγάλων δαπανών, κεϊνσιανού τύπου, ώστε να είναι ο αδιαμφισβήτητος νικητής.

Από την άλλη, στην Ευρώπη υπάρχει η Γερμανία. Αλλά η Γερμανία είναι η πλεονασματική, η πετυχημένη χώρα χάρη στην Ε.Ε. και έχοντας αλώσει τους βασικούς κοινοτικούς θεσμούς (διευθυντήριο της Ε.Ε.) και, κυρίως, τους θεσμούς της ευρωζώνης (ΕΚΤ). Πολλοί στέκονται στο γερμανικό θαύμα εντάσσοντάς το σε ένα υπόδειγμα με πολλές πολλές απλουστεύσεις, από τις οποίες απουσιάζει η μέριμνα για μείωση των αδικιών, δημοκρατία, αλληλεγγύη ή το κοινοτικό πνεύμα. Παραδείγματος χάριν, οι Γερμανοί αρνούνται να δεχθούν –με πρώτη από όλους την καγκελάριο Μέρκελ– ότι η επιτυχία της γερμανικής οικονομικής μεγέθυνσης έγινε εφικτή χάρη στη γενναιοδωρία των νικητών και, κυρίως, χάρη στην «ευλογημένη πράξη άφεσης» για τα δεινά που άφησε πίσω του ο Χίτλερ.

Αρνούνται να ασκήσουν την επιρροή τους για να λυθούν οι ευρωπαϊκές αποκλίσεις, π.χ., μεταξύ Βορρά και ευρωπαϊκού Νότου – στον βαθμό που ενδιαφέρει την Ελλάδα, βεβαίως, όσο και οι πολεμικές αποζημιώσεις. Αρνούνται να δουν το προσφυγικό-μεταναστευτικό στην ουσία του. Το αντιμετώπισαν ως θέμα μεταξύ Ε.Ε. και Τουρκίας, χωρίς να θίξουν τη μήτρα ή να δουν έστω την ευθύνη του «δημοκρατικού δυτικού κανόνα» στους πολέμους και την εμπλοκή της Ευρώπης στην περιοχή του Κόλπου. Θυμηθείτε λίγο τους Τόνι Μπλερ, Αθνάρ, Μπαρόζο και τη λέσχη των προθύμων στον «αγώνα του Μπους κατά της τρομοκρατίας». Αυτοί άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου.

Βεβαίως, υπάρχει και η Γαλλία του Μακρόν. Αλλά αυτή η Γαλλία σε τούτη την ευρωπαϊκή συγκυρία υπόσχεται μια ελάχιστα διαφορετική, περισσότερο αναδιανεμητική Ευρώπη –προφανώς γιατί αυτοκατατάσσεται πιο κοντά στον ευρωπαϊκό Νότο και πιο μακριά από τον ευρωπαϊκό Βορρά. Περιμένει με αγωνία ένα άτακτο Brexit, ελπίζοντας να καταλάβει χώρο και πρωτοκαθεδρία που υπέθετε ότι της αναλογούσαν αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – πράγματα που έχασε μετά την επανένωση των δύο Γερμανιών το ’90. Ομως, ακόμα κι αν ο Μακρόν αξιωθεί έναν πιο ρυθμιστικό ρόλο στην Ε.Ε., θα ηγείται μιας χώρας μεγάλων αδικιών και ανισοτήτων που θα πουλάει φρεγάτες στην Ελλάδα. Πιθανόν να ηγείται μιας αποτυχημένης Ευρώπης, ακριβώς όπως τη θέλουν ο Τραμπ, ο σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, Τζον Μπόλτον, ο υπουργός Εξωτερικών Μάικ Πομπέο, μαζί με τους αλαζόνες, εγωπαθείς Ευρωπαίους, όπως ο Τζόνσον, ο Ματέο Σαλβίνι ή ο Βίκτορ Ορμπαν της Ουγγαρίας…

Γιατί τα λέμε όλα αυτά; Μα για να στρέψουμε το βλέμμα από το ενδυματολογικό της κυρίας Μαρέβας κατά την επίσκεψη του πρωθυπουργού στη Γαλλία και από το μάγεμα της καγκελαρίου με τα γερμανικά του πρωθυπουργού. Για να προσγειωθούμε λίγο στην πραγματικότητα. Εθιμοτυπικές επισκέψεις, αναγκαίες, δεν λέω. Ομως, λίγα πράγματα, πολύ τσάι και συμπάθεια, σε δύσκολους καιρούς. Αλλά, δείτε ξανά την πρώτη παράγραφο: «χωρίς καταστάσεις αποκλεισμών», με «συμμετοχικούς πολιτικούς θεσμούς». Αυτή θα ήταν μια άλλη «κανονικότητα» για όλους. Οπως έλεγε κάποιος, «απελπισία γι’ αυτόν τον κόσμο, αλλά και απόλυτη αισιοδοξία και εμπιστοσύνη σ’ αυτόν».

efsyn.gr