Θανάσης Βασιλείου / Ο ιδεότυπος «Μπόρις»

Ο Μπόρις είναι μέλος της βρετανικής ελίτ, γόνος μιας πλούσιας οικογένειας. Σπούδασε στα καλύτερα Πανεπιστήμια: στο European School of Brussels, στο Ashdown House School και στο Eton College. Σπούδασε Κλασική Φιλολογία στο Balliol College της Οξφόρδης. Υπήρξε πρόεδρος του φοιτητικού κινήματος της εποχής του και συμμαθητής του μετέπειτα πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον∙ πρώην δήμαρχος του Λονδίνου.

Αρχισε τη δημόσια καριέρα του δημοσιογραφώντας στην εφημερίδα «The Times» αλλά απολύθηκε γιατί έγραφε ψέματα. Είναι πιστοποιημένος ψεύτης. Είναι νάρκισσος και άπληστος. Θεωρεί τον εαυτό του κομιστή της αλήθειας και υπηρέτη της πιο παλιάς Δημοκρατίας της νεωτερικής Ευρώπης, παραβιάζοντας α λα καρτ τις κοινοβουλευτικές διαδικασίες. Οσοι τον στηρίζουν λένε πως είναι αντισυμβατικός, διασκεδαστικός, άρα αρκετά δημοφιλής τύπος. Οσοι τον επικρίνουν, Αριστερά και Δεξιά, λένε πως είναι ελιτίστας, άτιμος, οκνηρός, ότι κάνει χρήση ρατσιστικής και σεξιστικής γλώσσας. Είναι εναντίον των μεταναστών και των προσφύγων.

Ως πρωθυπουργός, ο Μπόρις κοιμάται και ξυπνάει με τα ευγενή βρετανικά φαντάσματα: την ουδετερότητα του μονάρχη, το στέμμα στο Κοινοβούλιο, την ισοτιμία των τεσσάρων εθνών του Ηνωμένου Βασιλείου (Αγγλων, Ουαλών, Σκότων και Ιρλανδών), τη δέσμευση στις συμβάσεις (στο Brexit), την κυριαρχία του Κοινοβουλίου, την ισοτιμία της ψήφου.

Οπως όλη η ελίτ των Βρετανών, ο Μπόρις δεν έχει πρόβλημα με το «πνεύμα της αποικιοκρατίας». Το λατρεύει. Θα την επαναλάμβανε εάν είχε τη δυνατότητα ή την ευκαιρία. Είναι αντιευρωπαϊστής∙ κατά της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών∙ ηγετική μορφή του Brexit για να «αποκτήσουμε τον έλεγχο και να κάνουμε τη Βρετανία ξανά μεγάλη». Είναι αμοραλιστής, συνεπής στις ασυνέπειες και κυνικός. Κοροϊδεύει το ακροατήριό του στο εσωτερικό, αλλά κοροϊδεύει και τους συνομιλητές του στην Ευρώπη. Σιχαίνεται –όπως και η βασίλισσα- τους Κινέζους, αλλά δεν έχει πρόβλημα να κλείνει business μαζί τους. Αγγίζει τα όρια του αυταρχισμού. Α, ναι. Είναι υπέρ του ελεύθερου εμπορίου, της ελεύθερης κίνησης κεφαλαίων, είναι και φίλος του Τραμπ. Είναι νεοφιλελεύθερος. Σβήνει τα ντέρτια του σε παμπ της Λόμπαρντ Στριτ.

Κάποιοι θα πουν ότι τα παραπάνω είναι υπερβολές. Η Βρετανία δεν είναι τυχαία χώρα, ούτε χρεοκοπημένη. Ναι, αλλά όλα συνθέτουν έναν «ιδεατό τύπο». Δηλαδή, ο χαρακτήρας «Μπόρις» είναι ένας «ήρωας», μια θεωρητική κατασκευή που μας βοηθάει για συγκρίσεις και γόνιμα συμπεράσματα.

Ο «Μπόρις» έχει απέναντί του τους «αντι-Μπόρις». Είναι οι αντεστραμμένοι καθρέφτες του Μπόρις. Παλιότερα, πάλι ιδεοτυπικά, τους είχαμε ονομάσει «νεοτριμπαλιστές Βρυξελλών» – εννοώντας μια νέα ψευδο-διεθνιστική φυλή που έχει ως σύνθημά της το «περισσότερη Ευρώπη», αλλά μέχρι εκεί που φτάνουν τα στενά εθνικά συμφέροντα, οι προσωπικές τους δουλείες και ιδιοτέλειες και, βέβαια, η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ η οποία βλέπει μόνο τον πληθωρισμό αλλά όχι την ανεργία.

Οι «αντι-Μπόρις» είναι εξίσου προσοντούχοι, καλοσπουδαγμένοι και χρήσιμοι. Βλέπουν όσα δεν χρειάζεται, αλλά καμώνονται πως δεν βλέπουν αυτά που πρέπει. Ενδιαφέρονται για το μήκος και την καμπυλότητα των αγγουριών, αλλά δεν βλέπουν τα ασυνόδευτα προσφυγάκια. Παραβιάζουν κάθε μέρα τις αρχές της εσωτερικής αλληλεγγύης. Επιβάλλουν, χωρίς νομιμοποίηση, μια λειτουργιστική συντηρητική αναγωγή που προσδίδει στις κοινωνίες χαρακτηριστικά συνοχής που δεν έχουν. Οι ηγέτες των χωρών-μελών (που όλοι τους είναι και λίγο «Μπόρις») συνομιλούν περισσότερο μεταξύ τους για τριαντάφυλλα, αλλά όχι με τους Ευρωπαίους πολίτες που βρίσκονται «εκεί έξω».

Η προεδρία της Κομισιόν στην Ε.Ε. πέρασε από τον αλησμόνητο Μπαρόζο, που θα μείνει στην ιστορία ως ο άνθρωπος με τη μοναδική ικανότητα να μη λέει τίποτα σε δέκα γλώσσες, στον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ και την κλίκα του Σόιμπλε, στην πρώτη γυναίκα που κατέχει την κορυφαία θέση της Ε.Ε., τη Γερμανίδα Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Αν ζούσε ο Μαξ Βέμπερ, θα προβληματιζόταν έντονα σχετικά με την έκβαση της διαδικασίας εξορθολογισμού. Ο Γερμανός κοινωνιολόγος Βέμπερ είχε υμνήσει την εξάπλωση της γραφειοκρατίας, ως της πιο αποτελεσματικής μορφής διοίκησης. Αλλά ήξερε όλους τους κινδύνους του «ατσάλινου κλουβιού» που κατέπνιγαν τη δημιουργικότητα και φυλάκιζαν τα άτομα σε μια κατάσταση από την οποία δύσκολα θα μπορούσαν να αποδράσουν – όπως επιχειρεί να κάνει ο Μπόρις και οι φίλοι του.

Αυτή η κυριαρχία, μολονότι βασίζεται στις αρχές του ορθολογισμού, συντρίβει τα πάντα. Το φαινομενικά προοδευτικό πρόγραμμα δράσης του Διαφωτισμού του 18ου αιώνα, της επιστημονικής προόδου, της αύξησης του πλούτου και της ευτυχίας, είχε επίσης και μια σκοτεινή πλευρά με νέους κινδύνους.

Οι Μπόρις αυτού του κόσμου παρουσιάζονται σαν σωτήρες ενώ είναι γνωστοί καταστροφείς∙ ανακατεύουν την τράπουλά τους ψάχνοντας εδώ και εκεί νέους Τζόκερ. Απλώνουν τραχανά που, απλά, δεν έχουν. Οι γνωστές θεωρίες δεν περιλαμβάνουν το μοτίβο τους. Αλλά ακόμα κι αν είναι έτσι, έχουμε κάθε λόγο να διερευνήσουμε αυτό το αχαρτογράφητο πεδίο της σκοτεινής πλευράς της γηραιάς ηπείρου, ώστε να μπορέσουμε κάποια στιγμή επιτυχώς να αντιληφθούμε αυτό που κάποτε ο Καρλ Μάνχαϊμ είχε αποκαλέσει «μυστικό αυτών των νέων καιρών».

πηγη