Γράφει η Ξένη Μπαλωτή

Στις μέρες μας, όταν δεν αρκούμαστε στην «επιστημονική» διαπίστωση πως ο καιρός τρελλάθηκε, όλοι μιλάμε για την κλιματική αλλαγή προσεγγίζοντάς την με πιθανούς και απίθανους τρόπους, εκτός των ιστορικών παραδειγμάτων, κυρίως τον εξής έναν: ότι ο κόσμος μας θα ήταν τελείως διαφορετικός, εάν πριν περίπου 10.000 χρόνια δεν είχαν λιώσει οι πάγοι συντελώντας σε μία από τις σημαντικότερες αλλαγές της ιστορίας. Αυτής, που έκανε τον άνθρωπο από κυνηγό της τροφής του, καλλιεργητή των δημητριακών του σε εδάφη που του επέτρεψαν να αποκτήσει μόνιμη κατοικία αφήνοντάς του την επιλογή να πάψει να είναι μεταφερόμενος και σιγά-σιγά να δημιουργήσει συνθήκες πραγματικής κοινωνικής τάξης.

Ο πρώτος χώρος που έδωσε δείγματα αυτού του νέου τρόπου ζωής ήταν η νότια Παλαιστίνη  και η Συρία. Η οικονομική και πολιτιστική της επανάσταση βασίστηκε στο σιτάρι και το κριθάρι, προϊόντα γνώριμα και στις περιοχές του Αιγαίου πελάγους, από το 9.000 π.χ.

Από τότε, τα γεωργικά προϊόντα της Κρήτης, της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας μεταδόθηκαν σταδιακά προς την δυτική Ευρώπη, μέσω των ακτών της Μεσογείου, προς την κεντρική Ευρώπη μέσω των ποταμών Αξιού, Δούναβη και Ρήνου και τέλος, περί το 4.500 π.Χ. έφτασαν στην κεντρική Σουηδία.

Το επόμενο μεγάλο βήμα στην πολιτιστική ανάπτυξη ήρθε με την ανάμιξη χαλκού και κασσίτερου. Ήταν η Κύπρος που έδωσε πρώτη τον ορείχαλκο. Ακολούθησε η Κρήτη, περίπου το 3000 π.Χ., η Κεντρική Ευρώπη το 2000 π.Χ. και η Σκανδιναβία το 1500 π.Χ.

Στον ορείχαλκο αποδίδεται ο πρώτος υψηλού επιπέδου ευρωπαϊκός πολιτισμός που δεν είναι άλλος από τον Μινωικό πολιτισμό. Περί το 1400 π.χ., η κυριαρχία της Κρήτης τελείωσε και ήρθε η σειρά της ηπειρωτικής Ελλάδας να πάρει την ηγεμονία. Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός, οι μύθοι για τους Αργοναύτες,  η επιστροφή του Οδυσσέα από την Τροία, χρησιμοποιούνται ως τεκμήρια για την παρουσία των Μυκηνών στη θάλασσα και κατ’επέκταση για την εμπορία πρώτων υλών στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Η καταστροφή του Μυκηναϊκού πολιτισμού, ακόμη και εάν δεν είναι η κύρια αιτία των πολιτιστικών αλλαγών που επήλθαν στην κεντρική Ευρώπη, σίγουρα δεν είναι άσχετη με τους «σκοτεινούς αιώνες της» που ακολούθησαν και βέβαια με την πρώτη της «αναγέννηση», τον 8ο αιώνα μ.Χ.

Αυτή η «αναγέννηση» είχε ρίζες ελληνικές: αστυφιλία, πόλεις-κράτη, ναοί, τέχνη, γραφή κά.

Προτεινόμενο ανάγνωσμα: Ίντρο Μοντανέλλι «Ιστορία των Ελλήνων» (εκδ.Θεμέλιο, 2008)

Φωτ. Κρατήρας από τον Μινωικό πολιτισμό και Αγαλματίδιο σε σχήμα «Ψι» του Μυκηναϊκού πολιτισμού. Βρίσκονται στο Μουσείο του Λούβρου.