Συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης στην Ελένη Γουρνέλου 

Ο Δήμος Αβδελιώδης είναι ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες δημιουργούς του θεάτρου και του κινηματογράφου. Έχει συνδέσει το όνομά του με πρωτοποριακές και διακεκριμένες ταινίες και θεατρικές παραστάσεις που άνοιξαν νέους δημιουργικούς δρόμους στη θεατρική και στην κινηματογραφική τέχνη. Γεννήθηκε το 1952 στη Χίο. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και στη Δραματική Σχολή του  Γ. Θεοδοσιάδη. Διετέλεσε για πολλά χρόνια καλλιτεχνικός Διευθυντής στο ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Βορείου Αιγαίου. Δίδαξε αφήγηση και λογική των συνδέσεων για τον κινηματογράφο και το θέατρο, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, 1993- 1997. Έχει βραβευτεί με το Βραβείο GOVI στη Γένοβα το 2001  για την ανάδειξη της μορφής ιδιαίτερων γλωσσικών διαλέκτων και πολιτισμικών στοιχείων στο κινηματογραφικό του έργο. 

 

         Η ταινία του “Η ΕΑΡΙΝΗ ΣΥΝΑΞΙΣ ΤΩΝ ΑΓΡΟΦΥΛΑΚΩΝ” ψηφίστηκε 2 φορές-το 2007 και τον Νοέμβριο του 2016- από την Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Ελλάδος, ανάμεσα  στις 10 καλύτερες ταινίες του Ελληνικού Κινηματογράφου όλων των εποχών. Συμμετείχε και βραβεύτηκε σε μερικά από τα μεγαλύτερα Διεθνή Φεστιβάλ Κινηματογράφου (Κάννες, Βερολίνο, Ν. Δελχί, Σαν Φραντσίσκο, Tόκιο). Ήταν Τιμώμενο πρόσωπο, μαζί με άλλες σημαντικές προσωπικότητες από το χώρο του θεάτρου, στο Διεθνές Φεστιβάλ Πειραματικού Θεάτρου Καΐρου 2010, για «το στίγμα του στο ελληνικό θέατρο και την συμβολή του στην παγκόσμια γλώσσα του θεάτρου, με το ιδιαίτερο σκηνοθετικό του σύμπαν».

 

Ελένη Γουρνέλου: Κε Αβδελιώδη σας ευχαριστούμε πολύ για την αποδοχή της πρόσκλησης.

Δήμος Αβδελιώδης: Εγώ σας ευχαριστώ για τη πρόσκληση και είναι τιμή μου να μιλώ στην εκπομπή σας.

Ελένη Γουρνέλου: Αυτό που έχουμε οι περισσότεροι στο μυαλό μας για εσάς είναι ότι είστε πολύ συνδεδεμένος με τον γενέθλιο τόπο σας που είναι η Χίος. Ίσως γι’ αυτό και οι δυο πολύ γνωστές ταινίες που έχετε κάνει «Το δένδρο που πληγώναμε» και «Η εαρινή σύναξις των αγροφυλάκων». Σας έχει επηρεάσει πράγματι πολύ αυτή η σχέση σας με το νησί;

Δήμος Αβδελιώδης: Μετακινήθηκα πολύ νέος στην Αθήνα λόγω σπουδών μου στη Φιλοσοφική και είχα, ήδη, γίνει ‘Αθηναίος’ από το 1970,  ενώ,   παράλληλα, σπούδαζα και στη δραματική σχολή γιατί με ενδιέφερε μόνο το θέατρο, τότε….Είχα, επίσης, παντρευτεί και είχα, ήδη, ένα γιό. Οπότε, όταν βρέθηκα μακριά από τη Χίο ήλθαν όλοι οι συνειρμοί σαν χείμαρρος…Οι εικόνες, οι μυρωδιές και η παιδική ηλικία των 10 χρόνων. Το διάστημα που χτίζονται οι πρώτες φιλίες που είναι αξέχαστες και ο πρώτος έρωτας. Εγώ ξεκίνησα να κάνω ένα ντοκιμαντέρ, τότε, για το μαστίχι της Χίου αλλά δεν μου βγήκε…Ήλθε καταιγιστικά αυτός ο χείμαρρος των εικόνων και των αισθημάτων κι έτσι δημιουργήθηκε αυτή «Το δένδρο που πληγώναμε»  χωρίς καν να το καταλάβω πώς έγινε.

Ελένη Γουρνέλου: Και η επόμενη ταινία σας που είναι η «Εαρινή σύναξις των αγροφυλάκων» γυρίστηκε πάλι στη Χίο, στο Θολό Ποτάμι το 1999. Βγήκε αργότερα στους κινηματογράφους. Και θεωρείται ως μια από τις 10 καλύτερες ελληνικές ταινίες όλων των εποχών, σύμφωνα με την Ένωση Κριτικών του Ελληνικού Κινηματογράφου. Έχουν πάντα ένα κομμάτι αθωότητας και παιχνιδιού οι ταινίες σας κ. Αβδελιώδη, σαν ένα αστεράκι πάνω στα μαλλιά της ενηλικίωσης. Γιατί, άραγε;

Δήμος Αβδελιώδης: Δεν το γνωρίζω αυτό…είναι ένα ξεχείλισμα συναισθημάτων με τη προσδοκία της ευχαρίστησης  και με την ελπίδα ο κόσμος να σκεφτεί τι σκεφτόμουν εγώ για όλα αυτά. Ξέρετε, η  τέχνη είναι αυτό το μοίρασμα. Δηλαδή, αν καταφέρεις κι επικοινωνήσεις τα αισθήματά σου και τον τρόπο που βλέπεις τον κόσμο μ’ ένα υλικό μέσον όπως είναι ο κινηματογράφος, τότε, πραγματικά επικοινωνείς βαθιά με τους άλλους. Είναι κάτι που το κάνει και η λογοτεχνία, φυσικά,  αλλά όχι με την ίδια ένταση που το κάνει ο κινηματογράφος που είναι μια ολιστική τέχνη αφού συμπεριλαμβάνει όλες τις τέχνες μέσα.

Ελένη Γουρνέλου: Πριν από τη σύναξη είχε μεσολαβήσει η «Νίκη της Σαμοθράκης». Πριν από το «Δένδρο που πληγώναμε» η, επίσης, βραβευμένη «Αθέμιτος ανταγωνισμός». Μετά ασχοληθήκατε αρκετά με το θέατρο όπως η παράσταση «Το μόνο της Ζωής μου Ταξείδιον», «Το αμάρτημα της μητρός μου» και τα δυο του Βιζυηνού, «Μαράν Αθά», «Βαβυλωνία»,  «Άσμα Ασμάτων», «Απολογία Σωκράτη», «Επιτάφιος Λόγος του Περικλή» κ.α. Αναφέρω ενδεικτικά κάποια από αυτά. Εχουν περάσει πάνω από 18 χρόνια που γυρίσατε την τελευταία σας ταινία αλλά έχετε αποφασίσει να γυρίσετε μια καινούργια, το «Σατυρικό δράμα των Αθηνών». Πρόκειται για μια σύνοψη του ουμανιστικού, ελληνικού πολιτισμού μέσα από ήρωες του θεάτρου σκιών αλλά και μέσα από εμβληματικούς ήρωες της ευρωπαϊκής παράδοσης. Θέλετε να μας πείτε δυο λόγια γι’ αυτό σας το εγχείρημα που το συζητάτε από το 2015, αν δεν κάνω λάθος…

Δήμος Αβδελιώδης: Και πολύ νωρίτερα. Είχα γράψει αυτό το θεατρικό κείμενο και σημείωσε πράγματι πολύ μεγάλη επιτυχία. Παίχτηκε δε και πολλές φορές. Τελευταία το 2017 στο θέατρο του Πειραιά. Τότε, πήρα και την απόφαση να το κινηματογραφίσω για να μπορέσει να κυκλοφορήσει όπως θα ήθελα. Δεν θα ήθελα να είναι ένα θνησιγενές έργο όπως συμβαίνει με το θέατρο. Το θέμα που διαπραγματεύεται το έργο είναι η κοινωνική και ηθική κρίση. Ο τρόπος που το αντιμετωπίζω είναι παρόμοιος με εκείνον που έχω και στις άλλες μου ταινίες. Θα είναι, δηλαδή, μια ταινία που δεν θα δημιουργεί επιπλέον φοβικά σύνδρομα,  αμφιβολίες ή καταγγελίες.  Θα είναι μια ταινία που θα ενθουσιάσει έτσι ώστε να δούμε τα πράγματα μέσα σε αυτή τη κρίση χωρίς να μεμψιμοιρούμε και να ρίχνουμε αλλού τις ευθύνες. Το αντίθετο, θα έλεγα. Να προσπαθήσουμε οι ίδιοι να ανασυγκροτήσουμε τον εαυτό μας και να πιστέψουμε ότι έχουμε τεράστια δύναμη σαν ανθρώπινα-θεϊκά όντα, τα οποία, έχουμε τη δυνατότητα ομοίωσης με το θεό. Κι αυτό να το πιστέψουμε ώστε να επηρεάσουμε άμεσα και τους άλλους. Πιστεύω ότι η ταινία θα αρέσει και γι’ αυτό θα δημιουργήσει εμψύχωση και ενθουσιασμό. Ξέρετε, μια ταινία που καταγγέλλει,  όσο αληθινή και να είναι,  δημιουργεί ένα επιπλέον τραύμα στη συνείδησή σου και καταλήγεις ότι: ‘δυστυχώς έτσι είναι η ζωή και δεν αλλάζει’. Εγώ, όμως, δεν θέλω να το πιστεύω αυτό…Πιστεύω ότι οι άνθρωποι έχουμε αφοπλίσει το θεϊκό μας κομμάτι που είναι ο λόγος. Ο λόγος είναι η κινητήριος δύναμη και η παρακαταθήκη εκ θεού που έχουμε ως όντα για να μπορούμε να ανασυγκροτούμαστε οι ίδιοι όταν χρειάζεται και να αλλάζουμε τον κόσμο. Το αφήσαμε πίσω αυτό λόγω της πολυμάθειας, της πολυγνωσίας αλλά και του τρόπου διαχείρισης των πληροφοριών από τα μέσα που, άθελά τους, πολλές φορές, μέσα από τις πολλές πληροφορίες δημιουργούν ένα φάσμα σκοτεινό και επίφοβο που δεν αφήνει τον άλλον να πάρει μια ανάσα και να σκεφτεί τον εαυτό του και πώς θα λύσει το πρόβλημα. Του δημιουργεί ένα φοβικό σύνδρομο το οποίο τον καθηλώνει και γίνεται άβουλος. Οι Έλληνες είναι πολυμήχανοι και μπορούν να κάνουν τα πάντα….και το λέω αυτό σε σχέση με το πώς αντιμετωπίζουμε αυτή τη περίοδο τα πράγματα.

Ελένη Γουρνέλου: Και πώς εμπεριέχεται στην ταινία αυτό που μας περιγράφετε;  Η έννοια του ουμανιστικού στοιχείου, δηλαδή, όπως μας το περιγράφετε;

Δήμος Αβδελιώδης: Ανατρέχει σε αυτά τα μοντέλα του μολυβένιου στρατιώτη, του Δον Κιχώτη, του Μικρού Πρίγκηπα που είναι το άνθος της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας και συμβολίζουν την ανάγκη που έχουμε να ακούσουμε τη καρδιά μας και να εφαρμόσουμε την αγάπη στην πράξη. Αυτοί είναι οι θετικοί ήρωες που μας δείχνουν συνέχεια το δρόμο αλλά εμείς τους ξεχνάμε. Και θα μας ξεχάσουν κι εκείνοι…Ο συμβολισμός έχει τεράστια σημασία για τη συνείδηση των ανθρώπων γιατί βρίσκεται σε μια συνομιλία και σύμπλευση με το ίδιο το άτομο, τον επηρεάζει κι έτσι μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα τα προβλήματα της ζωής.

Ελένη Γουρνέλου: Κε Αβδελιώδη, τι σημαίνει για εσάς η εκφορά του λόγου, η ποιητικότητά του  και πώς μπορεί μέσα από αυτή τη ποιητικότητα να αντιμετωπιστεί η καθημερινότητα;

Δήμος Αβδελιώδης: Είναι δυο διαφορετικά πράγματα. Ποίηση εγώ δεν θεωρώ την ωραία εικόνα και τον ωραίο στίχο ή ένα ωραίο αίσθημα. Έχει σημασία να δούμε  γιατί υπάρχει αυτός ο ωραίος στίχος, αίσθημα, εικόνα…Αν είναι για το καλό, αν είναι ωφέλιμο, τότε, αυτή είναι για μένα η πραγματική ποίηση. Συνήθως προσλαμβάνουμε ως ποίηση κάποια πράγματα που ανήκουν στον μοντερνισμό, στην καινοτομία αλλά αν δεν συμπίπτουν οι διαχρονικές αξίες είναι κάτι σαν μόδα. Δηλαδή, έρχεται για ένα διάστημα και περνάει μετά. Ωστόσο, όσο διαρκεί ως μόδα επηρεάζει τους ανθρώπους αλλά αρνητικά, κατά την άποψή μου, γιατί τους απομακρύνει από την αλήθεια. Όταν λέμε πανανθρώπινες αξίες εννοούμε τη χαρά, το παιχνίδι, την αγάπη, τον ενθουσιασμό για τη ζωή. Αυτές είναι οι πανανθρώπινες αξίες που υποστηρίζει ο πραγματικός ελληνισμός. Ο ελληνισμός δεν έχει σχέση με τα εθνικά μας όρια. Είναι μια διαχρονική αξία που έχει αναγνωρίσει και ο δυτικός πολιτισμός και την έχει εντάξει μέσα στον ίδιο τον ευρωπαϊκό πολιτισμό αλλά με έναν, θα έλεγα, επιλεκτικό τρόπο. Προσπαθεί να προστατεύσει τα στενά εθνικά συμφέροντα μιας χώρας ενώ ο ελληνισμός είναι κάτι πανανθρώπινο. Σημαίνει: χαρά, αγάπη, αλληλεγγύη. Όλες, δηλαδή, τις θετικές προσδοκίες που έχουν τα ανθρώπινα όντα πάνω σε αυτόν τον πλανήτη. Αυτό είναι το κατεξοχήν ποιητικό: να γίνεται κάτι χωρίς να φωνάζεται, όμως. Να παρέχει πληροφορίες επι της ουσίας. Όπως μας βοηθάει η τέχνη, αλλάζοντας κατεύθυνση στη νόησή μας ώστε να μπορούμε να αξιολογούμε σωστά τα πράγματα και το τι είναι κακό και τι είναι καλό. Να διακρίνουμε το συμφέρον όλων, το δημόσιο συμφέρον και όχι το ατομικό το οποίο κάποια στιγμή θα συγκρουστεί και θα μας βγάλει έξω από το δρόμο επειδή ακριβώς δεν θα συμπλέει με αυτές τις αξίες. Αυτή είναι για μένα η ποίηση και όχι το ποίημα που μπορεί να μεταφέρει πληροφορίες, να είναι αισθητικά καταπληκτικό και να εισπράττει θαυμασμό για τον οραματισμό, την αμφιβολία και τα αισθήματα που περιέχει αλλά μπορεί και να μας αποπροσανατολίζει.  Ας σκεφτούμε, δηλαδή, ότι η γοητεία είναι σαν τις σειρήνες που μάγευαν τον Οδυσσέα ενώ αυτός ήθελε να ταξιδέψει…Στο τέλος θα μπορούσαν και να τον καταπιούν.

Ελένη Γουρνέλου: Ναι, αλλά μπορεί και να μας προσανατολίσει ένα ποίημα.

Δήμος Αβδελιώδης: Αν εμπεριέχει αυτές τις αξίες που είναι διαχρονικές και αρέσουν σε όλο τον κόσμο. Δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν του αρέσει το παιχνίδι, να γελάει και να ζει ωραία. Τα πολύ μικρά παιδιά έχουν μέσα τους αυτά τα αισθήματα: τη χαρά, το παιχνίδι και την αγάπη.

Ελένη Γουρνέλου:  Πώς τα συνδέετε αυτά με τον λόγο και τη σημασία των λέξεων στην καθημερινότητα των ανθρώπων;

Δήμος Αβδελιώδης: Επειδή ο λόγος είναι πραγματικά η υπόσταση του θεού. Η λογική είναι ένα εργαλείο που έχει ο άνθρωπος ως επιστάτης της δημιουργίας και συν-δημιουργός. Ο ανθρώπινος πολιτισμός όταν δημιουργεί ωραία πράγματα, τότε, μένει, ως δημιουργός στον πλανήτη. Το έχει καταφέρει αυτό ο ελληνικός πολιτισμός αλλά και άλλοι πολιτισμοί. Όλα αυτά τα ωραία έργα που είναι άυλα αλλά και υλικά έργα και έχουν παραμείνει είναι θεϊκά έργα. Είναι θεϊκά αλλά πηγάζουν μέσα από το λογικό κριτήριο. Και τα ζώα είναι θεϊκά και έχουν γνώση επιβίωσης αλλά δεν μπορούν να φτιάξουν έργα που ξεφεύγουν από το πρόγραμμά τους. Ο άνθρωπος μπορεί και το κάνει αυτό.

Ελένη Γουρνέλου: Δίνει και έννοια στα πράγματα ο άνθρωπος.

Δήμος Αβδελιώδης: Φυσικά. Ο λόγος και οι λέξεις γι’ αυτό έχουν σημασία στη ζωή μας. Αν χρησιμοποιούμε λέξεις με ορθά λογικό και ωφέλιμο περιεχόμενο,  μάς επηρεάζουν. Το ίδιο συμβαίνει κι αν σκεφτόμαστε αρνητικά. Κι αυτό γιατί οι λέξεις είναι μουσικά υποκείμενα (οντότητες) και εμπεριέχουν τρομακτική δύναμη. Σε ηλεκτρομαγνητική αλλά και σε κραδασμική μορφή. Η ανθρώπινη φωνή είναι συχνότητα. Κι αυτές οι συχνότητες επηρεάζουν τον εγκέφαλο. Δημιουργούν συγκεκριμένη ατμόσφαιρα και μπορούν να επηρεάσουν τις τύχες μας. Σκέψου αν ακούμε καθημερινά καταστροφικά πράγματα ή αν εκφράζουμε συνέχεια φοβίες για το τι θα μπορούσε να μας συμβεί….στο τέλος, υλοποιείται αυτό γιατί ο εγκέφαλος δεν έχει άλλη επιλογή. Ο εγκέφαλος είναι εκτελεστικό όργανο του πνεύματός μας.

Ελένη Γουρνέλου: Εσείς ανατρέχετε στην παράδοση ή την αρχαιότητα για να βρείτε στοιχεία όπως αυτά στα οποία αναφέρεστε και να τα εντάξετε στα δικά σας έργα; Και πώς μπορείτε να το κάνετε αυτό σε μια εποχή που η Ελλάδα δεν είναι και στην καλύτερη κατάσταση;

Δήμος Αβδελιώδης: Η Ελλάδα ποτέ δεν ευημερούσε πλην της εποχής του Περικλέους. Τότε, έζησαν το θαύμα της ανθρώπινης νόησης για 40 χρόνια. Μετά κατέρρευσε με τον πελοποννησιακό πόλεμο. Είχε πάντα πολλούς κλυδωνισμούς στην ιστορία. Επειδή βρισκόμαστε γεωγραφικά σ’ ένα σημείο σύγκρουσης, όχι μόνο των πλακών που δημιουργούν τους σεισμούς αλλά και των δυο πολιτισμών, η Ελλάδα είναι γεμάτη από ηρωικά δράματα τραγικότητας, θα έλεγα.  Να μη σκεφτούμε κι αυτά που τράβηξαν και όσοι ήταν πέραν αυτού  του γεωγραφικού χώρου και το τι έγινε κι εκεί. Επομένως δεν μπορούμε να συνδέουμε την ιστορία της Ελλάδας που ήταν ένα τραγικό δράμα με πολλούς ηρωισμούς που δημιούργησε η τραγωδία γιατί ο ηρωισμός δεν βγαίνει από μόνος του. Από την άλλη μεριά υπάρχει η ιστορία του πολιτισμού της Ελλάδας που είναι ανέπαφη. Είναι παρθένα, αειφόρος και δεν θα σταματήσει ποτέ να παρέχει τις σωστές πληροφορίες για τον προσανατολισμό του ανθρώπου. Με αυτό το κριτήριο κάνω επιλογή μέσα από έργα που είναι κιβωτοί αξιών. Ο τρόπος, δηλαδή, που είναι συγκροτημένα μάς παρέχουν ενθουσιασμό για τη ζωή, μας λύνουν απορίες χωρίς να μας δημιουργούν επιπλέον τρόμο παρά μόνο αισιοδοξία. Είναι από εκείνα τα έργα που τα διαβάζεις και λες δεν ήμουν καλά αλλά τώρα έγινα. Νας σας πω ένα προσωπικό παράδειγμα. Το 2012 καταπιάστηκα με την απολογία του Σωκράτη. Τότε κι εγώ όπως όλος ο κόσμος είχαμε προβλήματα και έλεγα ότι το είχα χάσει…- δεν ήταν ευτυχώς κατάθλιψη που είναι σοβαρό πρόβλημα- αλλά δεν ήμουν καλά. Διαβάζοντας το πρώτο κεφάλαιο της απολογίας του Σωκράτη για πρώτη φορά στα αρχαία ελληνικά,  έγινα καλά. Σας το ορκίζομαι! Απαγγέλοντας πρώτος εγώ,  πριν τους ηθοποιούς,  το κείμενο (έτσι κάνω διδασκαλία) και κάνοντας διαχωρισμό στις φράσεις ανάλογα με την εικόνα, την ιδέα, και τα αισθήματα που κατακλύζουν τον συγγραφέα, αισθάνθηκα πολύ καλά. Και θα ήθελα να κάνω εδώ μια παρέκβαση λέγοντας ότι η αναπαράσταση του λόγου θα πρέπει να γίνεται μ’ έναν τέτοιο τρόπο ώστε μέσω της απαγγελίας να αναδεικνύονται αυτά. Αυτό είναι για εμένα το βιωματικό θέατρο και όχι το περιγραφικό,  όπως συνήθως γίνεται. Ούτε ένα θέατρο του σκηνοθέτη ή το μεγάλου ερμηνευτή. Ένα θέατρο που υπηρετεί τις ιδέες αυτού του συγγραφέα που είτε είναι νεκρός είτε ζωντανός. Αυτό έχω κάνει με τα έργα που έχω επιλέξει γιατί τα θεωρώ χρήσιμα και, κυρίως, για τις μικρές ηλικίες. Έχω παίξει το  «έρως-ήρως» του Παπαδιαμάντη μέσα στην 4η τάξη δημοτικού σχολείου και το «Μόνο της ζωής μου ταξείδιο» σε 2η και 3η τάξη, επίσης. Τα παιδιά είναι οι καλύτεροι αποδέκτες γιατί δεν χρειάζεται να καταλάβουν πολλά πράγματα γιατί η τέχνη δεν απαιτεί αυτό το πράγμα. Απαιτεί να νοιώσουμε πράγματα, να ξαναγεννηθεί μέσα μας ο αισθηματικός άνθρωπος που ακούει πραγματικά αυτό που λέει η καρδιά του και που είναι ο μόνος σίγουρος οδηγός. Γι’ αυτό οι παραστάσεις που κάνω μπορούν να τις δουν παιδιά και μεγάλοι άνθρωποι.

Ελένη Γουρνέλου: Εσείς επιδιώκετε αυτή την αφοπλιστική συγκίνηση κάθε φορά που συναντιέστε με το κοινό είτε αυτό είναι παιδιά είτε ενήλικες; Και μπορείτε να το κάνετε αυτό ανεξάρτητα από το αν εσείς έχετε αλλάξει μέσα στο χρόνο;

Δήμος Αβδελιώδης: Κοιτάξτε, εγώ δεν ζητώ τίποτα από τους θεατές. Αυτό που ζητάω από τον εαυτό μου και τους συνεργάτες μου είναι να είμαστε εμείς συγκινημένοι από αυτό που κάνουμε. Αν εμείς είμαστε συγκεντρωμένοι και, δεν είναι απλώς για να φανούμε,  αλλά θέλουμε να δείξουμε το πώς αισθανόμαστε εμείς γι’ αυτά τα πράγματα τα οποία μας δημιουργούν ασφάλεια και αυτοπεποίθηση, τότε, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι αυτό θα το μεταδώσουμε και στους άλλους. Από εκεί ξεκινάμε κι αυτό είναι μια αλήθεια. Και η αλήθεια δεν περιφρονείται. Εδραιώνεται πάνω στις νότες, πάνω στις συχνότητες και είναι μαθηματικού μεγέθους όχι φιλοσοφικού. Θα σας πω ένα παράδειγμα. Όλοι ξέρουμε τον εθνικό ύμνο και όταν τον ακούμε συγκινούμαστε. Αν τον ακούσουμε διαφορετικά, σε άλλο ρυθμό, μπορεί και να μη μας συγκινήσει γιατί τότε είναι κάτι άλλο από αυτό που γνωρίζουμε. Υπάρχουν δυο παράμετροι για τη τέχνη: η παράμετρος της συχνότητας και η παράμετρος του ρυθμού. Αν αυτά χτιστούν. όπως η όπερα,  και έχουμε ένα συντεταγμένο έργο πάνω σε μια παρτιτούρα τότε με αυτές τις υλικές πληροφορίες ήχου και εικόνας μπορούν να γίνουν αντικείμενο κριτικής και έρευνας. Το ίδιο ισχύει και για το θέατρο.

Ελένη Γουρνέλου: Τι θέση έχουν μέσα σε αυτό που περιγράφετε ο χώρος και ο χρόνος;

Δήμος Αβδελιώδης: Πολλές φορές αντιμετωπίζουμε θέματα με τους ηθοποιούς -ειδικά παλαιότερα – τα οποία έχουν σχέση με τον αποσυντονισμό τους αλλά και θέματα μέσα από το κοινό που μπορούν να παρουσιαστούν την ώρα μιας παράστασης και να μας αποσυντονίσουν. Βρισκόμαστε σ’ ένα χωρόχρονο που συμβαίνουν πράγματα απρόβλεπτα και επειδή εμείς αντιμετωπίζουμε τη θεατρική παράσταση σαν λειτουργία και όχι σαν κάτι ιδιοτελές που αφορά τη δική μας προβολή αλλά σαν μια τελετουργία που είναι δυνατόν να παρέχει  πληροφορίες και έννοιες που είναι ωφέλιμες  και μπορούν να αλλάξουν τη καθημερινή μας ζωή. Οπότε,  εμείς οφείλουμε να διαφυλάξουμε τον χρόνο εντός της παράστασης και να καταργήσουμε τον εξωτερικό χρόνο που είναι αυτός που βιώνουμε όλοι κάθε στιγμή και να δημιουργήσουμε έναν καινούργιο χωροχρόνο. Αυτός έχει σχέση με το έργο που αναδεικνύεται. Κι εκεί ξεχνάς τον πραγματικό χρόνο και μπαίνεις στην χωροχρόνο του έργου και αυτό σημαίνει ότι είσαι σε μια ερωτική σχέση με αυτό το έργο. Ξεχνώντας τον χρόνο αυτό, ξεχνάς και τον θάνατο με τη συμβολική σημασία. Ξεχνάς και τα προβλήματα που σε οδηγούν σε αυτόν.

Ελένη Γουρνέλου: Δηλαδή, πιστεύετε ότι η τέχνη έχει τη δυνατότητα να αναδείξει πράγματα που κάνουν τον άνθρωπο ν’ αγαπήσει περισσότερο τη ζωή;

Δήμος Αβδελιώδης: Φυσικά. Η τέχνη μπορεί να επηρεάσει πάρα πολύ. Ακόμα και μια φράση σ’ ένα έργο μπορεί να το κάνει αυτό, έστω κι αν το ίδιο το έργο δεν στέκει ή κουράζει. Ν’ ακούσεις, δηλαδή, μια φράση που θα σε ξυπνήσει και θα σου δώσει νόημα. Από την άλλη μπορεί να δεις ένα έργο που σε ενθουσιάζει και είναι ολοκληρωμένο και σου αλλάζει τον  προσανατολισμό που σκέφτεσαι τη ζωή. Το τι θα κάνεις μετά είναι το θέμα γιατί μπορεί μετά μέσα από τη συναναστροφή με άλλους ή μέσα από άλλα ακούσματα να βρεθείς σ’ ένα χωροχρόνο που θα αποδομήσει την ορθή σκέψη και τη χαρά της δημιουργικότητας και θα σε οδηγήσει πάλι σε εκείνη τη γνωστή, επαναλαμβανόμενη κασέτα του τρόπου που έχεις μάθει να σκέφτεσαι. Τέτοιες πληροφορίες εισέρχονται μέσα από το ραδιόφωνο, τη τηλεόραση ή και από οποιαδήποτε συζήτηση που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά. Υπάρχουν σε κουτάκια στον τρόπο που έχουμε μάθει να σκεφτόμαστε κι αυτά βγαίνουν και κάνουν κουμάντο. Αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο να το διαχειριστούμε ακριβώς γιατί πολλές φορές έχουμε να κάνουμε και με δικούς μας ανθρώπους, οι οποίοι,  μας επηρεάζουν με την αρνητική τους π.χ. στάση σε κάτι. Ωστόσο, όποιος σπαταλήσει λίγο σκέψη για να το διαχειριστεί θα βγει κερδισμένος γιατί θα ωφελήσει και τους άλλους ενώ,  αν καταστρέψει τη δική του ηρεμία, τότε κινδυνεύει να γίνει άχρηστος και για τον εαυτό του και για τους άλλους.

Ελένη Γουρνέλου: Τι είναι αυτό που ωφελεί τους ανθρώπους περισσότερο κατά τη γνώμη σας η αποτυχία ή η επιτυχία;

Δήμος Αβδελιώδης: Μόνο η επιτυχία. Αυτό είναι σίγουρο. Η αποτυχία εκλαμβάνεται πολλές φορές ως απόρριψη και δημιουργεί αποδόμηση μέσα στο μυαλό των ανθρώπων. Για ν’ ανασυγκροτηθείς μετά μπορεί να χρειαστείς από ένα μήνα έως και 10-20 χρόνια. Πολλές φορές μέσα από την αποτυχία μπορεί να ζήσεις ένα συμβολικό θάνατο και να οδηγηθείς στην έλλειψη δράσης, να απογοητευτείς και να μη μπορέσεις να ξανασηκώσεις κεφάλι. Πολλά μυαλά και ταλέντα, επειδή έχουν ακριβώς αυτή την ευαισθησία,  αχρηστεύονται…Φυσικά και επιμένεις όταν αποτύχεις κάπου στη διόρθωση αλλά έχεις την ωριμότητα να το κάνεις αυτό; Αυτοί που δεν έχουν την δυνατότητα της αυτογνωσίας μπορεί να πάθουν μεγάλη ζημιά. Επομένως δεν μπορούμε να το κάνουμε έμβλημα αυτό, την εμπειρία της αποτυχίας, γιατί είναι άλλο να μπορείς να το διαχειριστείς και να μη πάρεις ένα θέμα προσωπικά κι άλλο να μη μπορέσεις. Σε αυτή τη περίπτωση η απόρριψη μπορεί να προκαλέσει ζημιά. Η ζημιά μπορεί να φέρει έκρηξη αλλά και να κάψει τον εγκέφαλο. Εάν βρούμε ένα εμπόδιο θα πρέπει σκεφτούμε τι έφταιξε ορθολογικά και συναισθηματικά και να το αντιμετωπίσουμε,  όπως οι γιατροί. Θα αφαιρέσουμε αυτό από μέσα που χαλάει τη λογική αλληλουχία. Έτσι δεν μπορεί κάποιος να χάσει την ηρεμία του. Όταν χάνεται και δεν ξέρουμε τον λόγο για τον οποίο χάθηκε η αλληλουχία, τότε,  έχουμε πρόβλημα.

Ελένη Γουρνέλου: Κλείνοντας θα ήθελα να μας πείτε μια μεγάλη αλήθεια που την ακολουθείτε στη ζωή σας ως οδηγό σε ο,τι κάνετε στην τέχνη και τη ζωή.

Δήμος Αβδελιώδης: Είναι εύκολο. Το κάνω από μικρό παιδί χωρίς να το καταλάβω, πράγμα που έγινε αργότερα. Είναι η έννοια της αγάπης που σημαίνει ότι δίνεις χωρίς να περιμένεις να πάρεις κάτι από τους άλλους. Δίνεις μόνο. Κι αν αυτό το κάνεις συνέχεια και με υπομονή, τότε, αυτό επιστρέφει απείρως περισσότερο και σε κρατά σε μια δημιουργική σχέση με τη ζωή και τους ανθρώπους. Οποιαδήποτε άλλη αξία όπως π.χ. η αξιοπρέπεια, μπορεί να σημαίνει ότι προστατεύεις τον εαυτό σου, ατομικά, χωρίς να ενδιαφέρεσαι για τον άλλον. Οποιαδήποτε άλλη αρετή κι αν βρεις δεν μπορεί να έχει αυτή τη δύναμη της αγάπης. Αγάπη σημαίνει αυτή την αρμονία που έχει όλος αυτός ο σύμπαν κόσμος, τον συνέχει και τον εξελίσσει. Αν μιμηθούμε αυτό το πράγματα, δηλαδή, την αναπαραγωγή της αγάπης είναι το πιο δυνατό συναίσθημα που μπορούμε να έχουμε για τη ζωή.

Ελένη Γουρνέλου: Σας ευχαριστώ!

 Δήμος Αβδελιώδης: Κι εγώ!

 

Η συνέντευξη του Δήμου Αβδελιώδη δόθηκε τον Δεκέμβριο του 2018 στην εκπομπή ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ του ράδιο ΕΜΠΝΕΥΣΗ στους 107 FM και μπορείτε να την ακούσετε εδώ: https://www.empneusi.gr/podcast/eleni-gournelou-19-12-2018/