Κεντρική φωτ. Γιάννης Παππάς, Ακρόπολη. Υδατογραφία. Αθήνα 1943.Μουσείο Μπενάκη/Εργαστήριο Γιάννη Παππά

Από την Ίριδα Κρητικού

Επεδίωξα να επισκεφτώ χθες, με την ευκαιρία της Εθνικής μας Επετείου την προσεχή Δευτέρα και συνοδευόμενη από μια πολύτιμη ομάδα φιλότεχνων φίλων την έκθεση «ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΠΑΣ / Κ Α Τ Ο Χ Η» στο θαυμάσιο Εργαστήριο του Γιάννη Παππά, Παράρτημα του Μουσείου Μπενάκη στην οδό Ανακρέοντος, στου Ζωγράφου.

Το μικρό αυτό διαμάντι φιλοπατρίας, στοργής για τους ανθώπους και παντοτινής μνήμης, η έκθεση που εγκαινιάστηκε την περασμένη Τρίτη, πλήρης συγκινητικών εξομολογητικών εικόνων και ιστορικών πληροφοριών, θα διαρκέσει έως τις 31 Μαΐου 2020 και σίγουρα θα την επισκεφτούμε πολλές ακόμη φορές, καθώς, σπάνια σχέδια, λάδια, προπλάσματα και γλυπτά που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής, εκτίθενται για το προσεχές διάστημα με τρόπο υποδειγματικό στο εργαστήριο του Γιάννη Παππά,  ανάμεσα στο σύνολο των έργων του και σε οργανικό διάλογο με αυτά  Πρόκειται εξάλλου για ελάχιστα μόνο από τα 10.000 περίπου σχέδια του καλλιτέχνη που σώζονται ανάμεσα στις πολύτιμες συλλογές του εργαστηρίου, κάτι που οφείλουμε την άοκνη προσπάθεια του γιου του, Αλέκου Παππά!

Γιάννης Παππάς, Ακρόπολη. Ακουαρέλα. Αθήνα 1943.Μουσείο Μπενάκη/Εργαστήριο Γιάννη Παππά

Η επιμελήτρια της έκθεσης και επιμελήτρια του Εργαστηρίου Γιάννη Παππά, Ζέττα Αντωνοπούλου, η οποία και θα ξεναγεί το κοινό αρκετά από τα πρωινά της Κυριακής κατά την πολύμηνη διάρκεια της έκθεσης (μια εμπειρία σίγουρα εξαιρετικά γόνιμη και θερμά προτεινόμενη για οικογενειακές ή και κατά μόνας εξορμήσεις), ξεδίπλωσε με τρόπο συναρπαστικό το κυριολεκτικό και νοητό κατοχικό ημερολόγιο του καλλιτέχνη, αφήνοντάς μας να περπατήσουμε αρχικά ανάμεσα στα γλυπτά του γαλήνιου φθινοπωρινού ηλιόλουστου κήπου. Η αρπαγή της Αίγινας από τον Δία, ο τυφλός Όμηρος και ο άνθρωπος της σύγχρονης εποχής, μια δραματική ύστερη δημιουργία  του γλύπτη με ρευστά μέλη και χαρακτηριστικά, συνομιλούν αγαστά με τον παλαιότερο νεαρό Κούρο της Κατοχής με το φωτεινό μέτωπο και την επιμελώς χτενισμένη κόμη, μέσα στο ωραίο αστικό περιβόλι με τα φροντισμένα ελληνικά φυτά και τις γηραιές χελώνες.

 

Γιάννης Παππάς, Κατοχή.Ανθρωποι ψάχνουν τροφή στα σκουπίδια. Αθήνα 1941. Μουσείο Μπενάκη/Εργαστήριο Γιάννη Παππά

Τονίζοντας ότι ο Γιάννης Παππάς μετά την επιστροφή του από το μέτωπο και καθ΄ όλη τη διάρκεια της Κατοχής, παρέμεινε στον ίδιο αυτό τόπο, στο εργαστήριό του στου Ζωγράφου αναμετρούμενος με την εξαθλίωση και την απώλεια, ερχόμενος σε καθημερινή επαφή με τους καταπονημένους λαϊκούς ανθρώπους της γειτονιάς του που συχνά χρησιμοποιούσε ακόμη και οικογενειακώς ως μοντέλα του:

«Το βάσανο και ο αγώνας για την επιβίωση εγγράφονται σε σβέλτα σκίτσα και περιπλανώνται στους δρόμους της Αθήνας. Στο βαρύ κλίμα της περιόδου η ζωή στέκει ισχυρή ενώπιον του θανάτου και η γειτονία των ανθρώπων πολύτιμο στήριγμα. Και η πνευματική ανάγκη του καλλιτέχνη να αναφερθεί στον αντιστεκόμενο διαχρονικό ελληνισμό, ακουμπά στον Κάλβο, τον Σολωμό και τις ηρωικές φυσιογνωμίες της αρχαίας και σύγχρονης ιστορίας», σημειώνει η επιμελήτρια.

Νεκρικό εκμαγείο χεριών Κωστή Παλαμά

Τα χρόνια αυτά, πραγματοποιώντας μια διαδρομή εσωτερική και εξαιρετική σιωπηλή, ο Γιάννης Παππάς αφοσιώθηκε στην πειθαρχημένη εργασία αναζητώντας ελπίδα και πνευματική ενάργεια. Πρόσωπα, εικόνες και τόποι της κατοχικής Αθήνας σε γύψο, λάδι και κάρβουνο, μαρτυρούν το σκοτεινό του βίωμα. Μοναδική εξαίρεση δροσερής χαράς στα θλιμμένα μοντέλα του, τα απαθανατιζόμενα μικρά παιδιά που συχνά ο ίδιος προέτρεπε να δουλέψουν με τον πηλό στον φιλόξενο κήπο του εργαστηρίου του. Περπατώντας χθες σιωπηλά ανάμεσα στα θαλερά δένδρα, ακούσαμε τον απόηχο τον φωνών τους, αναλογιστήκαμε τις χρονικές και συναισθηματικές συντεταγμένες της δραματικής εκείνης περιόδου που βίωσε η Αθήνα…

Από το συναρπαστικό αυτό πλαστικό χρονικό, διέρχονται ωστόσο κι άλλες ιστορίες. «Ιστορίες μέσα στις ιστορίες, με εύρος, αποστάσεις και αντιθέσεις», όπου οι ποιητές Παλαμάς, Λαπαθιώτης («αν είναι δυνατόν ο κοσμικός Λαπαθιώτης να κατάντησε έτσι», αναρωτιέται ο Παππάς στο κάτω μέρος του τραγικού σχεδίου του) και Μαλακάσης (προσφιλής του αγαπημένου πατέρα του καλλιτέχνη που έφυγε σχεδόν ταυτόχρονα με τον ίδιο μεσούσης της Κατοχής) πρωτοστατούν γεφυρώνοντας σκέψεις, ιδανικά, σκιές και οράματα.

«Από τη σιγή των νεκρικών εικόνων του Παλαμά, του Λαπαθιώτη και του Μαλακάση, στα ηχηρά παιδικά πορτρέτα, από τη λαϊκή στην αστική τάξη και από τον δημόσιο χώρο στον ιδιωτικό», ο Γιάννης Παππάς άφησε πίσω του μία μοναδική βιωμένη και εικαστικά άρτια παρακαταθήκη. Στα παραπάνω, ας προσθέσουμε τις αφαιρετικές ονειρώδεις ζωγραφικές όψεις της μοναχικής Ακρόπολης, με την κραυγαλέα σιωπή και το ανυπόφορο «βάρος» της λιτής γραμμής, «που φέγγει τη σκιά της εποχής της» Την Ακρόπολη που ο Παππάς ατένιζε από το ύψωμα του εργαστηρίου του καθημερινά, με μια ανεμπόδιστη, κατά πάσα πιθανότητα τότε, θέα,  καταγράφοντας αλλά μη απεικονίζοντας στα σωζόμενα έργα του τη σκιά της ξένης σημαίας.Ο Γιάννης Παππάς στο εργαστήριο του.Μουσείο Μπενάκη/Εργαστήριο Γιάννη Παππά

Κατοχή, κοριτσάκι με μπρούτζο, φωτ. Κλαίρη Τσαλουχίδου

Η έκθεση «Γιάννης Παππάς. Κατοχή» πραγματοποιείται με αφορμή τη συμμετοχή του Μουσείου Μπενάκη / Εργαστηρίου Γιάννη Παππά στη διοργάνωση «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα Ελεύθερη». Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 31 Μαΐου 2020

`Ανθρωπος της συγχρονης τέχνης

Επιμέλεια: Ζέττα Αντωνοπούλου

Συντήρηση και ανάρτηση γλυπτών: Christine Hollinetz

Συντήρηση και ανάρτηση σχεδίων: Φωτεινή Κουσιάκη, Στέλλα Οικονομάκου

Συνδρομή: Δέσποινα Βασιλάκη, Ελένη Σκαλτσά, στο πλαίσιο Πρακτικής Άσκησης. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Φιλοσοφική Σχολή, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Κατοχή, κοριτσάκι με κούκλα

ΞΕΝΑΓΗΣΕΙΣ

Στην έκθεση, η είσοδος στην οποία είναι ελεύθερη,  θα πραγματοποιηθούν ξεναγήσεις από την επιμελήτρια του Εργαστηρίου Γιάννη Παππά, ιστορικό τέχνης Ζέττα Αντωνοπούλου τις Κυριακές 10/11/2019, 24/11/2019, 15/12/2019,  12/01/2020, 26/01/2020, 09/02/2020, 23/02/2020, 15/03/2020, 29/03/2020, 26/04/2020, 10/05/2020, 24/05/2020, στις 11:00.

 Απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμμετοχή είναι η κράτηση θέσης στο τηλέφωνο 2103671015, Δευτέρα – Πέμπτη, 10:00 – 15:00. 

 Μουσείο Μπενάκη / Εργαστήριο Γιάννη Παππά

Ανακρέοντος 38, 157 72 Ζωγράφου.

Τηλ. 210 7773946 I

Ωράριο Λειτουργίας: Τρίτη, Παρασκευή, Κυριακή: 10.00–14.00,

Δευτέρα, Τετάρτη, Πέμπτη, Σάββατο: Κλειστά

Είσοδος ελεύθερη

Ο Γκάιντας, φωτ. Κλαίρη Τσαρουχίδου