Τιμώντας την εθνική μας επέτειο και το «Έπος του Σαράντα», το Sputnik συνομιλεί με τον Θάνο Βερέμη, ιστορικό, ομότιμο Καθηγητή στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρόεδρο του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας.

Σπουδαία είναι η προσφορά των γυναικών στις μάχες του Αλβανικού Μετώπου, κατά τη διάρκεια του ελληνο – ιταλικού πολέμου (Οκτώβριος 1940- Απρίλιος 1941), σύμφωνα με τον ιστορικό Θάνο Βερέμη.

«Οι γυναίκες έφτασαν όπου χρειαζόταν να φτάσει μια εφοδιοπομπή. Χωρίς να υπάρχουν δρόμοι, ο εφοδιασμός σήμαινε το σκαρφάλωμα σε απόκρημνα βουνά και πλαγιές. Οι γυναίκες κουβάλησαν τεράστια βάρη για να ενισχύσουν τους άντρες που ήταν στον πόλεμο. Έφτασαν σε μέρη, που ούτε τα άλογα ή τα μουλάρια μπορούσαν να φτάσουν. Εκεί κάνουν σπουδαίο έργο, βαρύτατο και δύσκολο. Αναμφίβολα, η προσφορά τους είναι τεράστια. Δεν ξέρω εάν μπορούμε να μιλήσουμε για αλλαγή ταυτότητας, εάν, δηλαδή, η θέση των γυναικών στην κοινωνική ζωή άλλαξε. Το βέβαιο είναι ότι έγιναν ηρωίδες. Υμνήθηκαν από τους βάρδους της εποχής, από την επιθεώρηση, από τις εφημερίδες της εποχής», υπογραμμίζει ο καθηγητής, μιλώντας στο Sputnik.

Τα «Παιδιά, της Ελλάδος παιδιά, που σκληρά πολεμούν πάνω στα βουνά» τραγουδιούνται από την Σοφία Βέμπο, την «Τραγουδίστρια της Νίκης» κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού πολέμου του 1940. Η πολεμική θεατρική επιθεώρηση σατιρίζει ανελέητα τον κατακτητή, εμψυχώνει, και συνάμα παρηγορεί. Πολλοί καλλιτέχνες, ηθοποιοί και τραγουδιστές, καλούν, από σκηνής, όλους τους Έλληνες να δείξουν θάρρος και υπομονή. Η Άννα Καλουτά καθιερώνεται στο ελληνικό θέατρο ως το «ηρωικό ευζωνάκι». Ο ραδιοφωνικός σταθμός Αθηνών, κατά τη διάρκεια του ελληνο – ιταλικού πόλεμου, μεταδίδει πληροφορίες για τις συγκρούσεις και χρησιμοποιείται για την κινητοποίηση της ελληνικής πλευράς. Λίγο πριν την είσοδο των ναζιστικών στρατευμάτων στην Αθήνα, σε μια δραματική έκκληση ο αρχιεκφωνητής, Κώστας Σταυρόπουλος, καλεί τους ακροατές να μην πιστεύουν τον σταθμό που σε λίγο θα μετέδιδε ψέματα:

«Προσοχή! Ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών ύστερα από λίγο δεν θα είναι ελληνικός. Θα είναι γερμανικός και θα μεταδίδει ψέματα. Έλληνες, μη τον ακούτε. Ο πόλεμός μας συνεχίζεται και θα συνεχισθεί μέχρι της τελικής νίκης. Ζήτω το Έθνος των Ελλήνων».

Γυναίκες: από αφανείς, ηρωίδες

Ο κύριος Θάνος Βερέμης εξηγεί: «Τον Απρίλιο του 1941, τα γερμανικά στρατεύματα μπαίνουν στην Αθήνα. Αυτή η ημερομηνία σηματοδοτεί την έναρξη της Κατοχής. Το αντιστασιακό κίνημα αρχίζει να αναπτύσσεται, τόσο στις πόλεις όσο και την ύπαιθρο. Γυναίκες εμφανίζονται σε αντιστασιακές οργανώσεις, κυρίως στον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, όπου και διαδραματίζουν έναν πολύ σημαντικό ρόλο. Είναι οι πρώτες γυναίκες που καταφέρνουν να «ξεφύγουν» από τον συνηθισμένο ρόλο τους στην κοινωνία. Μέχρι τότε, ήταν γυναίκες -σύζυγοι και γυναίκες – μητέρες ανδρών. Στην Κατοχή, αποκτούν δυναμικό ρόλο. Ιδίως στην αγροτική κοινωνία, πρόκειται για πραγματική αλλαγή. Ενώ, δεν αλλάζει τίποτα στην εκπαίδευσή τους, στέκονται με επιθυμία και τόλμη στο πλευρό των αντρών. Θέλουν να πολεμήσουν για τη λευτεριά της πατρίδας. Τότε, όταν αρχίζουν και μοιράζονται το έργο των ανδρών και παίρνουν τα όπλα να πολεμήσουν, γίνονται κάτι διαφορετικό από αυτό που είχαν υπάρξει στο παρελθόν».

Ο πόλεμος επιβάλλει νέους ρόλους

«Η έλλειψη αγωνιστών πρέπει να καλυφθεί. Υπάρχει ανάγκη για περισσότερους, κάτι που αναγνωρίζει στη γυναίκα τη δυνατότητα να παίξει έναν άλλο ρόλο. Αυτό δε συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα, συμβαίνει παντού, όπου οι άνδρες έχουν φύγει για τον πόλεμο. Για παράδειγμα, στην Αμερική, οι γυναίκες αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες στο εμπόριο, στη βιομηχανία, στη διοίκηση. Τους αναγνωρίζεται, πλέον, μια θέση, την οποία κανείς δεν μπορεί να τους τη στερήσει, όταν επανέρχεται η ομαλότητα. Η γυναίκα χειραφετείται από την ανδρική επιτήρηση. Σε ορισμένα μέρη της Ευρώπης, μάλιστα, όπως στην Αγγλία, αποκτά και το δικαίωμα ψήφου. Οι γυναίκες εργάζονται σε δημόσιες υπηρεσίες, στη γραμματεία του στρατού, στα νοσοκομεία. Στην Ελλάδα, πολλές νέες γυναίκες εγκαταλείπουν τις εστίες τους, κυρίως όσες δεν είναι παντρεμένες, προκειμένου να στελεχώσουν τα νοσοκομεία του Μετώπου και τον Ερυθρό Σταυρό».

Η γυναίκα της υπαίθρου στην ένοπλη δράση

«Η γυναίκα της υπαίθρου σα να εμφανίζεται πιο χειραφετημένη στην Αντίσταση. Είναι νέα κορίτσια, χωριατοπούλες, που ενσωματώνονται στον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ (ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός είναι το στρατιωτικό σκέλος του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου), στον ΕΔΕΣ (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος) και στην ΕΚΚΑ (Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωσις). Κάπως, έτσι, οι γυναίκες βγαίνουν στο βουνό και αναλαμβάνουν και ένοπλη δράση. Ενισχύουν με την παρουσία τους τους άντρες, τους εμψυχώνουν, προσφέρουν απαραίτητες υπηρεσίες, αλλά κρατούν και το τουφέκι και πολεμούν», όπως λέει χαρακτηριστικά ο κύριος Βερέμης.