Η Τουρκία και η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Λιβύης υπέγραψαν συμφωνία για τα θαλάσσια σύνορα στη Μεσόγειο καθώς και μια άλλη για την επέκταση της συνεργασίας τους στην ασφάλεια και τον στρατιωτικό τομέα, ανακοίνωσε σήμερα η τουρκική κυβέρνηση.

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν λεπτομέρειες για τη συμφωνία. Το Reuters επισημαίνει πως μπορεί να περιπλέξει περαιτέρω διενέξεις σχετικά με την εκμετάλλευση ενεργειακών κοιτασμάτων στην ανατολική Μεσόγειο.

Οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ συμφώνησαν πριν από δύο εβδομάδες οικονομικές κυρώσεις σε βάρος της Τουρκίας επειδή παραβιάζει την αποκλειστική οικονομική ζώνη της Κύπρου πραγματοποιώντας γεωτρήσεις στα ανοικτά των κυπριακών ακτών.

Το Reuters σημειώνει πως η διένεξη αντιπαραθέτει την Τουρκία με διάφορες χώρες της ανατολικής Μεσογείου που έχουν συμφωνήσει στην οριοθέτηση των θαλάσσιων και των οικονομικών ζωνών τους με την Ελλάδα και την Κύπρο, με αποτέλεσμα η Άγκυρα να αναζητεί συμμάχους στην περιοχή.

Οι νέες συμφωνίες υπογράφηκαν στη διάρκεια συνάντησης χθες, Τετάρτη, στην Κωνσταντινούπολη ανάμεσα στον τούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν και τον Φάγεζ αλ-Σάρατζ,τον επικεφαλής της κυβέρνησης με έδρα την Τρίπολη την οποία υποστηρίζει η Άγκυρα εναντίον μιας αντίπαλης στρατιωτικής δύναμης που έχει τη βάση της στην ανατολική Λιβύη.

«Η συμφωνία (ασφαλείας) καθιερώνει εκπαιδευτική συνεργασία, διαρθρώνει το νομικό πλαίσιο και ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ των ενόπλων δυνάμεών μας», ανέφερε σε μήνυμά του στο Twitter o διευθυντής επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας Φαχρετίν Αλτούν.

«Θα συνεχίσουμε επίσης να υποστηρίζουμε μια πολιτική λύση για την οικοδόμηση μιας δημοκρατικής, σταθερής και ευημερούσας Λιβύης», πρόσθεσε.

Σε δήλωση που εκδόθηκε από το γραφείο του Αλτούν αναφέρεται πως οι δύο χώρες υπέγραψαν μνημόνιο συνεννόησης για τον «καθορισμό θαλάσσιων δικαιοδοσιών», που αποσκοπεί στην προστασία των δικαιωμάτων των δύο χωρών βάσει του διεθνούς δικαίου.

Η Λιβύη είναι από το 2014 διαιρεμένη σε αντίπαλα στρατιωτικά και πολιτικά στρατόπεδα τα οποία έχουν την έδρα τους στην πρωτεύουσα Τρίπολη και στην ανατολική Λιβύη. Η κυβέρνηση Σάρατζ βρίσκεται σε σύγκρουση με τις δυνάμεις με επικεφαλής τον Χαλίφα Χάφταρ που έχουν την έδρα τους στην ανατολική Λιβύη.

Ο Χάφταρ ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος των λιβυκών πετρελαιοπηγών και πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, όμως τα πετρελαϊκά έσοδα ελέγχονται από την κεντρική τράπεζα στην Τρίπολη. Οι δύο αντίπαλες στρατιωτικές συμμαχίες αντιπαρατίθενται επίσης στα περίχωρα της πρωτεύουσας.

Τον Ιούνιο, ο Λιβυκός Εθνικός Στρατός (LNA) του Χάφταρ ανακοίνωσε πως διέκοψε όλες τις σχέσεις με την Τουρκία και πως όλες οι τουρκικές εμπορικές πτήσεις ή τα τουρκικά πλοία που προσπαθούν να φθάσουν στη Λιβύη θα αντιμετωπίζονται ως εχθρικά.

Σύμφωνα με διπλωμάτες, η Άγκυρα έχει προμηθεύσει τον Σάρατζ με μη επανδρωμένα αεροπλάνα και με φορτηγά, ενώ ο LNA δέχεται υποστήριξη από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Αίγυπτο.

Γενί Σαφάκ: Η προσπάθεια της Ελλάδας να εισβάλλει στη Μεσόγειο θα πέσει στο κενό

Την ίδια ώρα στο πρωτοσέλιδό της σήμερα, Πέμπτη η τουρκική εφημερίδα «Γενί Σαφάκ», με τίτλο «Στο τραπέζι ο χάρτης της Μεσογείου», αναφέρει πως το θέμα που κυριάρχησε στη συζήτηση μεταξύ Ερντογάν και Φαράζ ήταν η υπογραφή συμφωνίας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών ανάμεσα στις δύο χώρες.

«Με τη συμφωνία η προσπάθεια της Ελλάδας να εισβάλλει στη Μεσόγειο θα πέσει στο κενό ενώ Τουρκία και Λιβύη θα αποκτήσουν θαλάσσιες αρμοδιότητες στην περιοχή νότια της Κρήτης και γύρω από την Κύπρο», σημειώνει η φιλοκυβερνητική εφημερίδα, προσθέτοντας ότι «μετά τις εξελίξεις στην ανατολική Μεσόγειο γίνεται ακόμη πιο επιτακτική η ανάγκη της οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης».

Δένδιας: Τελείως αδόκιμη κάθε συζήτηση για καθορισμό ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης

«Τελείως αδόκιμη» χαρακτήρισε ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας κάθε συζήτηση για καθορισμό τουρκικής αποκλειστικής ζώνης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. «Μια τέτοια προσπάθεια είναι παντελώς αγεωγράφητη, γιατί αντιβαίνει κάτι το οποίο ο καθένας μπορεί να διαπιστώσει ότι ανάμεσα στις δυο χώρες υπάρχει ο μεγάλος όγκος της Κρήτης» ανέφερε στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου μετά τη συνάντηση που είχε με τον Ολλανδό ομόλογό του Στεφ Μπλοκ.

Ο κ. Δένδιας σημείωσε ακόμη ότι η χώρα είναι έτοιμη να αποστείλει πρέσβη στη Λιβύη, όταν οι συνθήκες επιτρέψουν την παραμονή του εκεί.

———————————————————————————–

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Οριοθέτηση Τουρκίας – Λιβύης; Mία στρατηγική κίνηση

ΑΓΓΕΛΟΣ Μ. ΣΥΡΙΓΟΣ*

Ενα είναι το κύριο εμπόδιο που αντιμετωπίζει η Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο: η διεθνής νομιμότητα με την οποία έχει περιβάλει κάθε κίνησή της στο θέμα των υδρογονανθράκων η Κυπριακή Δημοκρατία. Το 2004 υπέγραψε με την Αίγυπτο συμφωνία οριοθετήσεως των μεταξύ τους ΑΟΖ. Συνέχισε με δύο συμφωνίες θαλασσίων οριοθετήσεων με Λίβανο (2007) και Ισραήλ (2010). Ακολούσθως, με τρεις διεθνείς γύρους αδειοδοτήσεων κάλεσε διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες να αποκτήσουν δικαιώματα έρευνας και εκμεταλλεύσεως σε περιοχές διεθνώς οριοθετημένες.

Η Αγκυρα έτρεχε ασθμαίνοντας να ανατρέψει το πλαίσιο νομιμότητας που δημιουργούσε η Κύπρος. Αρχικώς, χαρακτήρισε τις οριοθετήσεις παράνομες και κατά συνέπεια άκυρες. Οι καταγγελίες της άφησαν αδιάφορες τις ξένες πετρελαϊκές εταιρείες που συμμετείχαν κανονικά στους διεθνείς διαγωνισμούς της Κύπρου. Ακολούθως, προσπάθησε να πείσει Αίγυπτο, Ισραήλ και Λίβανο να καταγγείλουν τις συμφωνίες με την Κύπρο και να υπογράψουν νέες συμφωνίες με την Αγκυρα. Ως δέλεαρ χρησιμοποίησε τις πολύ μεγαλύτερες θαλάσσιες εκτάσεις που θα κέρδιζαν οι συγκεκριμένες χώρες εάν αγνοούσαν τα κυπριακά δικαιώματα επί της ΑΟΖ (βλ. Συρίγος, «Τουρκικοί τυχοδιωκτισμοί επί χάρτου» «Καθημερινή», 18 Νοεμβρίου 2018). Ούτε η συγκεκριμένη προσπάθεια απέδωσε καρπούς. Χωρίς αποτέλεσμα απεδείχθησαν και οι διασυνδέσεις που διέθετε η Αγκυρα στο κίνημα των Αδελφών Μουσουλμάνων που το 2012-13 ήρθε στην εξουσία στην Αίγυπτο. Επί ματαίω ζήτησε ο Ερντογάν από τον πρώην πρόεδρο Μόρσι να καταγγείλει τη συμφωνία Αιγύπτου – Κύπρου.

Μπροστά στο τείχος νομιμότητας που ύψωνε η Κυπριακή Δημοκρατία, η Τουρκία αντέταξε μόνον μία «συμφωνία»θαλασσίας οριοθετήσεως. Τον Σεπτέμβριο του 2011 υπέγραψε με τον εαυτό της, δηλαδή με το ψευδοκράτος (δηλαδή τις κατεχόμενες από την ίδια περιοχές της Κύπρου) μία ανυπόστατη «συμφωνία» Το ψευδοκράτος δεν είναι υποκείμενο του διεθνούς δικαίου και δεν έχει διεθνή δικαιοπρακτική ικανότητα να συνάπτει διεθνείς συνθήκες. Επιπλέον, η «οριοθέτηση»δεν δημιουργούσε πρόβλημα στους κυπριακούς σχεδιασμούς. Αφορούσε τις θαλάσσιες περιοχές ανάμεσα στην Τουρκία και στις βόρειες ακτές του νησιού. Η Κύπρος, όμως, δεν περιέλαβε στα τεμάχια που προκήρυξε με διεθνείς διαγωνισμούς, θαλάσσιες περιοχές που γειτνιάζουν με τα Κατεχόμενα.

Η προσπάθεια ανατροπής των συμφωνιών της Κύπρου με τα γειτονικά της κράτη, συνιστά τυχοδιωκτική επιλογή, που δυναμιτίζει τη σταθερότητα όλης της Ανατολικής Μεσογείου. Η Τουρκία εμφανίζεται ως ο διεθνής ταραξίας. Αυτή την κατάσταση επιθυμεί να ανατρέψει με την υπογραφή συμφωνίας θαλάσσιας οριοθετήσεως με τη Λιβύη. Εάν τελικώς υπογραφεί, η συμφωνία θα λαμβάνει υπ’ όψιν της μόνον τις ηπειρωτικές ακτές Τουρκίας – Λιβύης. Τα διάσπαρτα στην περιοχή ελληνικά νησιά, περιλαμβανομένης και της Κρήτης, θα αγνοηθούν παντελώς. Θα αφεθεί σε αυτά μόνον αιγιαλίτιδα ζώνη εύρους 6 ν. μιλίων.

Πρόκειται για κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου της θάλασσας. Η Τουρκία δεν γειτνιάζει γεωγραφικά με την υπό οριοθέτηση περιοχή και δεν έχει δικαιώματα. Αντιστοίχως, τα ελληνικά νησιά στην περιοχή είναι πολλά και αξιόλογα. Είναι σαν να υπογράψει συμφωνία οριοθετήσεως η Γαλλία με τη Λιβύη αγνοώντας την Ιταλία με το αιτιολογικό ότι η Σαρδηνία και η Σικελία που βρίσκονται ενδιαμέσως είναι νησιά και συνεπώς δεν έχουν υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ…Το κακό είναι ότι, εάν και παράνομη, αφ’ ης στιγμής υπογραφεί, μία τέτοια συμφωνία μπορεί να ανατραπεί μόνον με υπαναχώρηση της Λιβύης ή με προσφυγή σε διεθνές δικαιοδοτικό όργανο. Η Τουρκία αποκλείεται να δεχθεί τη δεύτερη εκδοχή.

Γιατί όμως η Λιβύη να υπογράψει μία τέτοια συμφωνία με την Τουρκία; Η χώρα έχει δύο διαφορετικές κυβερνήσεις που βρίσκονται σε εμφύλιο. Η «κυβέρνηση εθνικής ενότητας»έχει έδρα της την Τρίπολη, και αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ. Ο επικεφαλής της Φαγιέζ Αλ-Σάρατζ δέχεται στρατιωτική και πολιτική βοήθεια από την Τουρκία στη διαμάχη του με τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ που ηγείται της άλλης κυβερνήσεως με έδρα την ανατολική Λιβύη. Την 6η Ιουλίου, παραμονή των ελληνικών εκλογών, ο Αλ-Σάρατζ επισκέφθηκε τον Ερντογάν στην Τουρκία. Εάν ο Αλ-Σάρατζ δεχθεί να υπογράψει τη συμφωνία με την Τουρκία, εκτός από την καθ’ όλα πρακτική τουρκική στήριξη στον εμφύλιο, θεωρητικώς θα αυξήσει την περιοχή δικαιοδοσίας της στην Ανατολική Μεσόγειο από 17.000 έως 36.000 τ. χλμ. Πρόκειται για θαλάσσιες περιοχές που βάσει της μέσης γραμμής ανήκουν στην Ελλάδα. Εάν αγνοηθεί η παρουσία της Κρήτης, θα αυξηθούν αντιστοίχως τα «κέρδη»της Λιβύης.

Για την Τουρκία η υπογραφή μιας τέτοιας συμφωνίας αποτελεί κίνηση στρατηγικής σημασίας. Της προσφέρει το δικαίωμα να ανατρέψει τους ελληνικούς σχεδιασμούς για υδρογονάνθρακες σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο. Εκτός από την Κρήτη, η Ρόδος, η Κάσος, η Κάρπαθος και το Καστελλόριζο θα εμφανίζονται χωρίς υφαλοκρηπίδα βάσει διεθνούς συμφωνίας. Ενα μεγάλο τμήμα των δύο τεμαχίων νοτιοδυτικά της Κρήτης, που παραμονές των εκλογών κατακυρώθηκαν στην κοινοπραξία των Ελληνικών Πετρελαίων με Total και ExxonMobil, θα διεκδικείται από τη Λιβύη. Το πιο σημαντικό είναι ότι η Τουρκία θα αποκτήσει επιφανειακή νομιμοποίηση να παρεμβαίνει στην περιοχή. Είναι αυτό που τόσο της έχει λείψει όλα αυτά τα χρόνια.

* Ο κ. Αγγελος Συρίγος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, βουλευτής της Ν.Δ. στην Α΄ Αθηνών.