Ξένη Δ.Μπαλωτή

Τα τσιτάτα δεν μου αρέσουν. Τα βρίσκω επικίνδυνα και μαρτυριάρικα. Επικίνδυνα γιατί όταν απομονώνονται από το βασικό τους περιεχόμενο, άλλα εννοούν και άλλα καταλαβαίνουμε. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι η περίφημη ρήση του Φουσέ (=Υπουργός Αστυνομίας του Ναπολεόντα Α’)  που στη γλώσσα μας μεταφέρθηκε ως  «είναι χειρότερο από έγκλημα, είναι λάθος», χωρίς κανείς να διερωτηθεί αν είναι δυνατόν το έγκλημα να μην είναι το υπέρτατο λάθος.

Μαρτυριάτικο, γιατί αν δεν έχεις δική σου άποψη ή δεν θέλεις να την αποκαλύψεις ή ακόμη-ακόμη δεν ξέρεις τι να πεις, πετάς ένα τσιτάτο και νομίζεις ότι οι άλλοι γύρω σου σε θαυμάζουν και ότι δεν έχουν καταλάβει τις ψηλο-πονηρίες σου.

Αυτή είναι η δική μου άποψη, χωρίς να σημαίνει ότι πρέπει να την επιβάλω και σε όποιον αγαπά τα τσιτάτα. Η ανάγνωση του βιβλίου της Hannah Arendt «Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ είναι 80 ετών» (εκδ.Έρμα) προσφέρει, αποκομμένα από το κείμενο της, πολλά από αυτά. Σκέφτηκα να μην σας τα στερήσω.

Με αυτό το κείμενο της η H. Arendt θέλησε να ευχηθεί στον Χάϊντεγκερ για τα γενέθλιά του. Ο αναγνώστης θα περίμενε, λόγω και της προσωπικής τους σχέσης, είτε ένα κείμενο γλυκανάλατο, αν υποθέσουμε ότι μυαλά σαν την H.Arendt μπορούν να παράξουν τέτοια «έργα», είτε να αδράξει την ευκαιρία και να κάνει με τον Χάιντεγκερ το ξεκαθάρισμα λογαριασμών που επιθυμούσε. Ε!, λοιπόν όχι. Έκανε κάτι χειρότερο. Τον πλημμύρησε με τσιτάτα, κατάλληλα δοσμένα και τεκμηριωμένα, μέσα από έργα που και ο ίδιος είχε χρησιμοποιήσει στη φιλοσοφική του θεωρία, του προσέφερε δώρο τις ανακολουθίες του και στο τέλος του είπε: «το σκεπτόμενο Εγώ δεν έχει ηλικία… το σκέπτεσθαι είναι κάτι μοναχικό…» και εσύ όταν βγήκες στη δημόσια σφαίρα για να πεις αυτά που σκέφτεσαι, ξέχασες πως ο «Πλάτων φοβόταν το γέλιο των συμπολιτών του πολύ περισσότερο απ’όσο την εχθρότητα εκείνων που είχαν αντίθετη γνώμη…»

Ή ακόμη : «αν θέλει ο φιλόσοφος να εκθέσει τις σκέψεις του στην κρίση της αγοράς, μάλλον θα υποστεί τη δημόσια γελοιοποίηση..»

Αλλά πόσοι σκέφτονται, σήμερα; Η απάντηση δίνεται στο ακόλουθο τσιτάτο: «το ερώτημα του σκέπτεσθαι δεν είναι μέρος της καθημερινής ζωής … δεν ικανοποιεί κάποια επείγουσα ή κυρίαρχη ανάγκη». Τι σημασία έχει ποιος το είπε και τι εννοεί. Τα προσχήματα της κουλτούρας μας τα σώζει η σελίδα 29 του βιβλίου.