Ο ρόλος της γυναίκας ως δημιουργού μουσικής παραμένει εν έτει 2020 υποτιμημένος. Είναι, βλέπετε, μια αδικία που αντέχει στους αιώνες. Παραμένουν όμως αδιάφορες και οι γυναίκες ακροάτριες, οι γυναίκες παραγωγοί, οι γυναίκες μουσικοί, οι γυναίκες δημοσιογράφοι και πρωτίστως οι μανάδες που μεγαλώνουν κορίτσια με κριτήριο το ωραίο τσιμπιδάκι και το νυχι που κατοχυρώνει την… θηλυκότητα. Μου θυμίζει τον Διογένη, τον κυνικό φιλόσοφο αυτή η μονοσήμαντη… θηλυκότητα: Λυχνίας σβεσθείσης, πάσα γυνή ομοία. Αναζητείστε όμως και την σχετική χαριτωμένη του ιστορία με την Λαϊδα! Η Σιμόν ντε Μπωβουάρ πάντως επιμένει στο ότι δεν γεννιέσαι γυναίκα, γίνεσαι γυναίκα. Εν κατακλείδι, πολύ περιγραφικά, ο Τζον Λεννον είπε κάποτε για να προσδιορίσει την γυναίκα ως αυτόβουλο άνθρωπο με δικαίωμα στην επιλογή του να είναι ελεύθερη να αποφασίσει πώς θα υπερασπίσει την δημιουργική πορεία της, ότι ακόμα και στη δεκαετία του 60, στις κοινωνίες που ζούμε εδώ και χρόνια πιο πριν, η γυναίκα παραμένει ο Νέγρος του κόσμου.

Με την σοπράνο Μυρσίνη Μαργαρίτη, μοιραζόμαστε και αυτή τη χρονιά το κοινό ενδιαφέρον για την μουσική των γυναικών και στις 12 Φεβρουαρίου θα παρουσιάσουμε έναν δεύτερο κύκλο με τραγούδια τους. Είναι, σε κάθε περίπτωση, ιδιαιτέρως επικοινωνιακό το τραγούδι και αγγίζει πολύ άμεσα τις καρδιές και τις ευαισθησίες μας! Με το υλικό που υπάρχει στην εργογραφία των συνθετριών, άνετα θα μπορούσαμε να είμαστε στη σκηνή από το πρωί μέχρι τα μεσάνυχτα για αρκετές ημέρες.
Πέρυσι τέτοιο καιρό, στην Εναλλακτική Σκηνή του ΚΠΙΣΝ διαπιστώσαμε ότι κάτι.. κινείται θετικά, σχετικά με τις δημιουργούς μουσικής. Εισπράξαμε το έκδηλο ενδιαφέρον ενός πολυάριθμου κοινού, αυτό ήταν κάτι ευανάγνωστο. Νεώτεροι μουσικοί ζήτησαν βοήθεια για να υλοποιήσουν ιδέες.
Θα συνεχίσουμε φέτος με τραγούδια ελληνίδων, εντόπιων και της διασποράς, αυτή τη φορά, προσδοκώντας κάτι ακόμα πιο θετικό. Θα ακολουθήσει η ηχογράφηση ενός διπλού cd.

Ας θυμηθούμε κάτι ελάχιστο από την συναυλία του περυσινού Φεβρουάριου:

Η εργογραφία των γυναικών είναι πλούσια, μπορεί να δικαιολογήσει πολλές συναυλίες, καθώς προσμετρούνται δεκάδες έργα μουσικής δωματίου, χορωδιακά, συμφωνικά, σόλο κομμάτια, τραγούδια όχι μόνον «σαλονιού». Χρειάζονται… πάντως γερά σκαφτικά μηχανήματα κάθε φορά για να φτάσει κανείς στο ουσιώδες της ανεξερεύνητης χώρας του άγνωστου μουσικού παλμού, περνώντας από πολλές δεκάδες έργα μεγάλης ή μικρότερης μουσικής αξίας και εμβέλειας. Αυτό είναι απολύτως λογικό, δεδομένης της έλλειψης πληροφοριών και του σχεδόν ανύπαρκτου ιστορικού ηχογραφήσεων και εκδόσεων των έργων των γυναικών. Για τους μουσικούς που επιχειρούν να παίξουν άγνωστες σελίδες άγνωστων συνθετών/συνθετριών είναι επίπονη η προσπάθεια να φωτίσουν τον δημιουργό του έργου, όταν δεν υπάρχει σημείο να πατήσουν για να ερευνήσουν το στυλ, την άποψη και την ιδιωτική στιγμή που προκάλεσε τη σύνθεση. Είναι επίπονη και η μελέτη από χιλιογερασμένα χειρόγραφα, συχνά όχι ολόκληρα, από σελίδες όχι πλήρως γραμμένες και διορθωμένες κλπ. Για μερικές γυναίκες δεν γνωρίζουμε τίποτε ή γνωρίζουμε ελάχιστα για τη ζωή, τις σπουδές κλπ. Δεν γνωρίζουμε την μουσική τους διαδρομή, δεν ακούσαμε ποτέ μουσική τους, δεν ξέρουμε αν θα βρεθεί φωτογραφία τους κάποτε και κάπου, ελπίζοντας πάντα ότι σε κάποιο σεντούκι ή κάποιο αρχείο, ίσως κάτι περιμένει υπομονετικά… Οι ίδιες πολύ συχνά δεν μιλούσαν σε κανέναν για την αγάπη τους για τη σύνθεση της μουσικής. Ακόμα και οι οικογένειές τους προτιμούσαν να ξεπερνούν τέτοιου είδους… ιδιαιτερότητες των κοριτσιών ή και των συζύγων και των μανάδων τους…

Σε κάποιες τυχερές περιπτώσεις, το περιβάλλον των συνθετριών ή και η καλή σύμπτωση ακόμα, βοήθησαν προς μελλοντικό όφελός μας. Διάβασα μια εντυπωσιακή είδηση: όντας μικρό ακόμα κορίτσι, στα 14 της χρόνια, στην Αλεξάνδρεια, η Λίλα Λαλαούνη μελοποίησε Κωνσταντίνο Καβάφη!!!! Το γράφει ο Ν.Νικηταρίδης σε μια αναφορά στην μετέπειτα διακεκριμένη αυτή πιανίστα, ανασύροντας απόσπασμα από κριτικό κείμενο  του Κ.Δ. Μακρή στον τύπο της εποχής εκείνης, συγκεκριμένα, στον αλεξανδρινό Ταχυδρόμο, την 1η Οκτωβρίου 1925. Γράφει:Θα αναφέρουμε ιδιαιτέρως την «Προσευχή», η οποία είναι γραμμένη επάνω στο ποίημα του ποιητού μας, του Καβάφη, και όπου τα λόγια επρόβαλαν σε ένα μουσικό φόντο» μοιρολατρικό, ανατολίτικο.

 

Για την Ελένη Λαμπίρη (1888-1960)  «ακουγόταν» εδώ και χρόνια το ότι επρόκειτο για αξιοπρόσεκτη, εμπνευσμένη συνθέτρια. Την αναγνώριζαν στην εποχή της ως δασκάλα, ως συνθέτρια κυρίως τραγουδιών της λεγόμενης «Αθηναϊκής σχολής», με άλλα λόγια, της μουσικής των αθηναϊκών σαλονιών, αλλά η Λαμπίρη συνέθεσε και συμφωνικά έργα. Πλήθος μαθητών και κυρίως μαθητριών προσπάθησαν με τη διδασκαλία της να μάθουν μουσική. Η συγγραφέας Γαλάτεια Σαράντη ήταν μια από αυτές. Την μνημονεύω επειδή είναι ίσως η πιο προβεβλημένη από το γεγονός ότι είναι η πρώτη γυναίκα ακαδημαϊκός. Η Ελένη Λαμπίρη από το 1925 έως και το 1947 ήταν διευθύντρια στο Ωδείο της Φιλαρμονικής Εταιρίας του Δήμου Πατρέων και ήταν τότε που άλλη μια σπουδαία ελληνίδα μαθήτευσε κοντά της, η Γαλάτεια Σαράντη.
Η Αθηνά Κακούρη, (που όπως και οι αδελφές της υπήρξαν μαθήτριες της Ελένης Λαμπίρη), θυμάται ότι ζούσε στην διασταύρωση των οδών Κορίνθου και Μιαούλη, στην Πάτρα, μαζί με την μητέρα της και φρόντιζαν ανελλιπώς αμέτρητες γάτες. Δούλευε σκληρά, και για να ταΐζει τα ζώα. Έβγαινε έξω φορώντας το παραδοσιακό αστικό καπέλο της εποχής εκείνης, έμοιαζε μάλλον γραφική…

Σημασία όμως έχει ότι η Κεφαλλήν -αν και Πατρινή αφού εκεί ζούσε- συνθέτρια Ελένη Λαμπίρη, ήταν σπουδασμένη όσο λίγοι άνδρες μουσικοί και συνθέτες της εποχής. Διακεκριμένη μαθήτρια του μεγάλου Μαξ Ρέγκερ, σπούδασε όχι μόνον σύνθεση αλλά και διεύθυνση ορχήστρας στη Λειψία, στη Βιέννη και στο Μιλάνο. Προερχόταν από την οικογένεια του Γεωργίου Λαμπίρη, εξαιρετικού συνθέτη και ήταν εγγονή, από τη μητέρα της, του σατιρικού ποιητή Ανδρέα Λασκαράτου.


Ελένη Λαμπίρη

Μακάρι να συνεχιστεί η προσπάθεια των μουσικών και να γνωρίσουμε αλλά και να εκτιμήσουμε τα επόμενα χρόνια, μεγαλύτερο αριθμό αξιόλογων μουσικών έργων γυναικών δημιουργών. Μακάρι να παιχτούν τα έργα τους, εκεί δυστυχώς κρύβεται το μεγαλύτερο αδιέξοδο, το χειρότερο και το πιο άδικο στοιχείο αυτής τη ιδιότυπης παθολογίας. Αν δεν ακούσουμε και δεν αφουγκραστούμε όμως, πώς θα εκτιμήσουμε;

Στις 12 Φεβρουαρίου, ημέρα Τετάρτη, στις 8.30μμ η Μυρσίνη Μαργαρίτη και εγώ σας καλούμε στην δεύτερη συναυλία μας στην Αθήνα με έργα γυναικών, στα πλαίσια των μουσικών εκδηλώσεων της Εναλλακτικής Σκηνής, που φέτος θα φιλοξενηθούν στην αίθουσα συναυλιών του Ωδείου Αθηνών. Είμαστε βέβαιες ότι θα χαρείτε το πρόγραμμα και θα ανακαλύψετε αξιοπρόβλητες συνθέτριες μαζί με την όμορφη, γυναικεία μουσική αναζήτηση στην συμπαντική αρμονία.

Λεπτομέρειες πρακτικής σημασίας θα δοθούν σε λίγες μέρες, από την οργανώτρια του κύκλου, την Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ. Το μόνο βέβαιο ήδη από τώρα είναι ότι και αυτή η συναυλία , όπως και η περυσινή, έχει ελεύθερη είσοδο για όλους, αρκεί να αναζητήσετε δελτίο εισόδου, προσερχόμενοι εγκαίρως στο Ωδείο Αθηνών.