Γράφει η Χριστίνα Φίλιππα*

Με αφορμή την πρόταση για την εκλογή της Αικατερίνης Σακελλαροπούλου, προέδρου του ΣτΕ, στο αξίωμα της Προέδρου της Δημοκρατίας, ας θυμηθούμε τις δυσκολίες που συνάντησε η Αγνή Ρουσοπούλου η πρώτη γυναίκα που έκανε αίτηση να διοριστεί στο νεοσύστατο  Συμβούλιο της Επικρατείας το Μάιο του 1929.

 Οι γυναίκες άρχισαν να σπουδάζουν στο πανεπιστήμιο το 1890 όταν έγινε δεκτή   η μία και μοναδική φοιτήτρια Ιωάννα Στεφανόπολι στη Φιλοσοφική Σχολή. Η Φιλοσοφική και η Ιατρική ήταν οι σχολές στις οποίες φοιτούσαν οι περισσότερες γυναίκες. Αντιθέτως στη Νομική θα περάσουν 20 χρόνια γα να γραφτεί το 1910 η πρώτη φοιτήτρια.  Η  Φιλολογία και η Ιατρική θεωρούνται «προέκταση» της γυναικείας φύσης , αντιθέτως «η γυνή δικηγόρος έσται τι κωμικόν» κατά τον Στάμο Παπαφράγκο αντιπρόεδρο του ΣτΕ σε διάλεξη με θέμα «η Γυνή δικηγόρος» το 1903 στον Παρνασσό. Η άποψη αυτή είναι και η επικρατούσα την εποχή αυτή για τις γυναίκες που θα ήθελαν να σπουδάσουν νομικά.

«Δικηγόροι καμμία !!» γράφει η Καλλιρόη Παρέν όταν αναφέρεται στις επιλογές των ελληνίδων το 1903.

Ο αριθμός των φοιτητριών της νομικής αυξάνεται αισθητά μετά το 1917. Μετά από αγώνες θα κατορθώσουν το 1925 να γίνουν δεκτές στο δικηγορικό σύλλογο και να ασκήσουν από το 1926  το επάγγελμα της δικηγόρου.  Όχι όμως και στο δικαστικό σώμα.

Να πούμε ότι  στις εξετάσεις  στον Άρειο Πάγο το 1926 πρώτη φορά συμμετέχουν γυναίκες. Η αυστηρότητα ήταν πρωτοφανής για τα χρονικά του Αρείου Πάγου.  Μεταξύ των 180 εξεταζομένων η Μαρία Χρυσογέλου (από το Μεσολόγγι) θα αριστεύσει με το μεγαλύτερο βαθμό στα γραπτά που ήταν το 4 ½ (επι 8 άριστα) και στα προφορικά. Από τα προφορικά αποσύρθηκαν ουκ ολίγοι και ένας άντρας λιποθύμησε.  Πέντε γυναίκες θα περάσουν επιτυχώς εκείνες τις ιστορικές εξετάσεις. Μαρία Χρυσογέλου, Ιουλία Αναστασίου, Ελένη Σκλαβούνου, Εύχαρις Πετρίδου, Ελένη Καρύδη.

Η Αγνή  Ρουσοπούλου (1901-1977) γεννήθηκε το 1901 στην Αθήνα. Εισήλθε στη Νομική Αθηνών το 1918. Και ήταν μία από τις οκτώ φοιτήτριες που γράφτηκαν στη Νομική Αθηνών εκείνη τη χρονιά. Έκανε μεταπτυχιακά στη Ληψεία και εκεί  παντρεύτηκε. Το επίθετο του άνδρα της ήταν Στουδίτης. Απέκτησαν ένα γιό τον Αλέξη.  Ειδικεύτηκε στο εργατικό δίκαιο. Ανέπτυξε σημαντική δράση στο γυναικείο κίνημα.

Ήταν κόρη του Οθωνα Ρουσόπουλου ο οποίος είχε σπουδάσει φυσικός και ίδρυσε το 1894 την Βιομηχανική κει Εμπορική Ακαδημία. Εργάστηκε στο Υπουργείο της Εθνικής Οικονομίας ως Γενικός Γραμματέας και εξελέγη Βουλευτής Φλωρίνης – Καστοριάς στην Εθνική Αντιπροσωπεία το  1915.  Μητέρα της ήταν η Ελένη Ναούμ, σημαντική γυναικεία προσωπικότητα, γεννημένη στη Λειψία της Γερμανίας από Έλληνες γονείς. Μορφωμένη, πολύγλωσση, ασχολήθηκε νωρίς με τα προβλήματα της γυναικείας χειραφέτησης και ήταν στενή συνεργάτης της Καλλιρόης Παρρέν.

Το 1928, όταν  συστήθηκε το ΣτΕ, η δικηγόρος Αγνή  Ρουσοπούλου έκανε αίτηση για να συμμετέχει  σε διαγωνισμό πρόσληψης εισηγητών . Το δικαστήριο απέρριψε την υποψηφιότητά της με την απόφαση 42/1929  δια της οποίας οι γυναίκες αποκλείονταν του δικαστικού κλάδου..Η Ρουσοπούλου έκανε 15 Μαΐου 1929 αίτηση ακύρωσης έχοντας ως συνήγορο τον Αλεξανδρο Σβώλο. Ο Σβώλος όπως και άλλοι νομικοί, θεωρούσαν  αντισυνταγματική διάκριση οποιαδήποτε διάταξη θέτει περιορισμούς στην είσοδο των γυναικών στις δημόσιες υπηρεσίες και απαιτούσαν να εφαρμοστεί κατά γράμμα η ερμηνευτική δήλωση.

Αντιθέτως το ΣτΕ συντάχθηκε με τον  εισηγητή της υπόθεσης  Στάμο Παπαφράγκο, αποδεχόμενο τον ισχυρισμό  ότι μπορεί , ο νόμος 3713/1928 (περί ιδρύσεως του Συμβουλίου της Επικρατείας) να μη  περιλαμβάνει διάταξη στην οποία να δηλώνεται ότι μόνο άρρενες μπορούν να διορισθούν εισηγητές, αλλά από τη διατύπωση των σχετικών διατάξεων για τα προσόντα των μελών του Συμβουλίου  – ιδίως την εκπλήρωση των στρατιωτικών υποχρεώσεων- και από το πνεύμα όλης της νομοθεσίας, (νόμοι περί οργανισμού των δικαστηρίων και περί προσόντων των δικαστικών υπαλλήλων), προκύπτει σαφώς ότι στις θέσεις των Εισηγητών δεν επιτρέπεται ο διορισμός γυναικών. Αυτή είναι η συνοπτική αιτιολογία της απόρριψης της αίτησης της Ρουσοπούλου. Πουθενά δε διαπιστώνεται η ανάγκη να διευκρινισθεί ποια είναι εκείνα τα προσόντα των δικαστικών υπαλλήλων που δεν μπορούν να αποκτήσουν οι γυναίκες.

Η Ροσοπούλου υπήρξε μία σπουδαία γυναίκα, εξαιρετικά δραστήρια, υπέρμαχος των γυναικείων διεκδικήσεων, πολυγραφότατη, δημοσίευσε βιβλία, νομικά άρθρα και μελέτες σε ελληνικά και ξένα περιοδικά,  Παρά τον ατυχή γάμο της και την απώλεια του μονάκριβου γιού της, συνέχισε με σθένος να προσφέρει τις γνώσεις της και να αγωνίζεται για τα δικαιώματα των γυναικών και των παιδιών. Ασχολήθηκε με το μεταναστευτικό πρόβλημα, τα ποινικά δικαστήρια ανηλίκων, με ζητήματα κοινωνικής πρόνοιας και τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και με ποικίλα άλλα θέματα (όπως με το ζήτημα της νομικής θέσης της γυναίκας στον Αστικό Κώδικα, την προίκα, τις παράνομες υιοθεσίες κλπ.) Στην Κατοχή σημείωσε ζωηρή κοινωνική και αντιστασιακή δράση. Το 1955 εξελέγη σύμβουλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών και αργότερα αντιπρόεδρος του Ταμείου Προνοίας Δικηγόρων (ή πρώτη γυναίκα στις θέσεις αυτές). Κατά τις εκλογές του 1974 ήταν υποψηφία της ΕΔΗΚ-Νέες Δυνάμεις. Πέθανε το 1977.

Πέρασαν ενενήντα χρόνια για να εκλεγεί  γυναίκα πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας η Αικατερίνη Σακελλαροπούλου η οποία είναι και η πρώτη γυναίκα υποψήφια  Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

Αυτά για να θυμηθούμε πως κατακτήθηκαν όσα σήμερα δείχνουν τόσο αυτονόητα.

Η Χριστίνα Φίλιππα είναι  δημοσιογράφος –ερευνήτρια.