Luthiers ονομάζονται οι κατασκευαστές κάθε είδους έγχορδου οργάνου. Σύμφωνα με τις παραδόσεις αλλά και τα ιστορικά στοιχεία πατρίδα όλων είναι η Κρεμόνα.

Στιγμιότυπο 2020 03 26 6.22.40 μμ Στην πόλη αυτή αναπτύχτηκε, εδώ και κάμποσους αιώνες, μια κοινωνική και επαγγελματική παράδοση για την προστασία και το σεβασμό στην τέχνη της μουσικής. Από τον 16 αιώνα μέχρι σήμερα στην μικρή αυτή πόλη δραστηριοποιούνται όχι μόνο κατασκευαστές οργάνων και οργανωτές συναυλιών αλλά και μαικήνες που παίρνουν επάνω τους το κόστος σοβαρών μετακλήσεων σολίστ, με σκοπό να δοκιμάσουν όργανα παίζοντας μουσική και συμβουλεύοντας τους κατασκευαστές.

Τον 16ο αιώνα η Κρεμόνα ήταν ήδη σημείο ώσμωσης ανθρώπων, τεχνών και γραμμάτων. Οι κάτοικοι είχαν κι άλλη μια τύχη: απέκτησαν έναν φλογερό υποστηρικτή της αντιμεταρρύθμισης που ήταν φιλόμουσος, τον επίσκοπο Νικολό Σφοντράτι, ο οποίος το 1590 ανέλαβε τον αρχιεπισκοπικό θρόνο ως  Πάπας Γρηγόριος ο τέταρτος. Στήριξε με θέρμη τη μουσική και τα γράμματα στην πόλη προσφέροντας μέσω της εκκλησίας πολύπλευρη παιδεία στα παιδιά. Χρειαζόμαστε τη μόρφωση, την τέχνη και την χειρωνακτική εκπαίδευση εξ ίσου, δίδασκε. Θα αναφέρουμε επίσης τον Κλαούντιο Μοντεβέρντι, συνθέτη, μουσικό και Ρωμαιοκαθολικό ιερέα και τον δάσκαλό του, τον Μάρκο Αντόνιο Ιντζενιέρι, μαέστρο του παρεκκλησίου του Καθεδρικού Ναού της  Κρεμόνα, σημαντικές προσωπικότητες της μουσικής οικογένειας.

Διόλου άσχετη η σύμπτωση του ότι στην Κρεμόνα γεννήθηκε και εκεί δούλευαν ο Αμάτι κι ο Στραντιβάριους. Οι τωρινοί κάτοικοι τους αποκαλούν προγόνους, είναι οι δικοί τους άνθρωποι, οι θρύλοι τους που κυκλοφορούν στους στενούς παλαιούς δρόμους. Εδραίωσαν μια παράδοση που ακόμα σήμερα την σέβονται και την υπηρετούν με θρησκευτική αφοσίωση. Την κατασκευή εγχόρδων. Ένα μεγάλο ποσοστό ευμάρειας αλλά και γενικότερα της οικονομικής τους ζωής στηρίζεται στην κατασκευή και στις υπηρεσίες συντήρησης των εγχόρδων οργάνων. Η πόλη σφύζει από ζωή όλο το χρόνο υποδεχόμενοι μουσικούς, ερευνητές, μουσικολόγους, ιστορικούς αλλά και φιλόμουσους που φτάνουν εκεί ο καθένας για τους λόγους του. Όσο για τους τουρίστες, από την άνοιξη μέχρι το τέλος του καλοκαιριού η πόλη γίνεται αυτό που λέμε «τουριστική».
Ο οργανοποιός  συνομιλητής μου λέει: Ο Αμάτι πρώτα, ο Γκουαρνέρι και ο Στραντιβάριους  εκλέπτυναν το πρότερα διογκωμένο σώμα του έγχορδου οργάνου, βάθυναν τις εσωτερικές κοιλότητες, όξυναν τις γωνίες, βρήκαν τρόπο να στρογγυλέψουν τις οπές που δίνουν την πλούσια υφή του ήχου χρησιμοποιώντας το σχήμα S και ανακάλυψαν μυστικά που δεν είπαν ποτέ σε κανέναν σχετικά με τη χρήση και την κατασκευή του βερνικιού τους. Έχουν έκτοτε πολλά ανακαλυφτεί και η επιστήμη προσπαθεί να μας οδηγήσει σε αξιόλογα ευρήματα αλλά δεν κατάφερε κανείς μας τίποτε τόσο ποιοτικό όσο αυτοί εκατοντάδες χρόνια πριν.

Στιγμιότυπο 2020 03 26 6.22.33 μμ

Η λεπτοκομμένη ελάτη για το ηχείο και το σφένδαμο για το πίσω μέρος των βιολιών είναι τα αποκρυπτογραφημένα μυστικά του καλού οργάνου. Τα δάση γύρω από την Κρεμόνα έδιναν και δίνουν απλόχερα την πρώτη ύλη, ο κατασκευαστής είχε να κάνει μια λεπτοδουλειά: να ανακαλύψει από πού θα πάρει τη συγκεκριμένη στιγμή το ξύλο για τον τέλειο ήχο, ποιο από τα επτασφράγιστα μυστικά του συγκεκριμένου ξύλου απέδιδε καλύτερα στο καθένα από τα όργανα που έφτιαχναν τα χέρια του. Θέλει τεράστια γνώση! Αυτό άλλοτε απαιτεί πολύ χρόνο ή μπορεί και να εφαρμοστεί τέλεια από την αρχή, συντελούσης της καλής τύχης. Τι σημασία έχει… Η φύση με το δροσερό καλοκαίρι των έξι -και περισσότερο πολλές χρονιές –  μηνών και το κρύο χειμωνιάτικο εξάμηνο κάνει καλό στα ξύλα, μου λέει ο luthier στο εργαστήριο του. Ένα ακόμα βασικό θέμα, είναι να μένουν ήσυχα τα ξύλα, να τους δίνουμε χώρο να κοιμηθούν ήρεμα μέχρι να τα χρησιμοποιήσουμε. Μας ζητούν μόνα τους το τι θέλουν αλλά δυστυχώς δεν μαθαίνεις εύκολα τη γλώσσα τους, πρέπει να μάθεις πολλά πριν, όχι μόνο εμπειρικά αλλά και μελετώντας πολλές εκατοντάδες ώρες για χρόνια.

Πέντε χρόνια διαρκεί η βασική εκπαίδευση των επίδοξων κατασκευαστών στη σχολή οργανοποιίας της Κρεμόνα, όπου εκεί μαθαίνουν να συντηρούν και να κατασκευάζουν όργανα. Στα πέντε αυτά χρόνια κάνουν διαρκή πολύωρη πρακτική άσκηση στα εργαστήρια των κατασκευαστών που αφθονούν στην πόλη. Είναι νέοι και μεγαλύτεροι σπουδαστές, από όλη τη γη. Δεν είναι τυχαίο που ανάμεσα στους σημερινούς καταξιωμένους κατασκευαστές υπάρχουν Ιάπωνες, Αμερικανοί, Ρώσοι, Πορτογάλοι, Αιγύπτιοι, Καναδοί… Αισθάνονται εντόπιοι και εκμυστηρεύονται ότι με τίποτα δεν αφήνουν την ιερότητα αυτής της πόλης για να εγκατασταθούν αλλού.

Οι κάτοικοι έχουν υψηλό μορφωτικό επίπεδο ακόμα σήμερα. Στην Κρεμόνα έζησαν και ζουν εδώ και τέσσερις αιώνες ανάμεσα σε απλούς κατοίκους, άνθρωποι του πνεύματος και των Τεχνών. Στην πόλη μπορείτε να επισκεφτείτε εμβληματικά μεσαιωνικά κτίρια μεγάλης ιστορικής σημασίας, να απολαύσετε το χρώμα μιας ήρεμης πόλης που σε παρασύρει να διαλογιστείς, να εμπνευστείς, να απολαύσεις την ησυχία των δρόμων ως πνευματική δύναμη.
Μια στάση στο Μουσείο του Βιολιού , στην πλατεία Μαρκόνι, για να δεις τα σωζόμενα βιολιά και βιόλες  των Αμάτι μέχρι την παρακμή τους, του Γκουαρνέρι και βέβαια του Στραντιβάρι, σε πληρώνει για την επιλογή. Αλλά υπάρχει και το μουσείο Στραντιβάριους που λειτουργεί ως σχολή εμπειρικής μάθησης των κατασκευαστών, με εκθέματα, βιολιά, βιβλία.

Ένα σπουδαίο φεστιβάλ οργανώνει τα τελευταία χρόνια από τα μέσα Σεπτέμβρη το Μουσείο του Βιολιού, στην αριστουργηματική του αίθουσα συναυλιών. Τις συναυλίες συνοδεύουν ομιλίες σχετικές με τα έγχορδα σόλο, της μουσικής δωματίου και της ορχήστρας, από σπουδαίους μουσικούς και ειδικούς στο θέμα.

Στιγμιότυπο 2020 03 26 6.22.24 μμΣτην πόλη αυτή, των 75.000 περίπου κατοίκων, μιάμιση ώρα από το Μιλάνο, λειτουργούν ακόμα τα μουσεία: il Museo civico Ala Ponzone, il Museo della civiltà contadina, il Museo berenziano, la Pinacoteca del museo civico, il Museo di storia naturale, il Museo archeologico. Το σπίτι του ηθοποιού Ουγκο Τονιατσι και της τραγουδίστριας Μίνα είναι επίσης σημεία ενδιαφέροντος στην μικρή πόλη. Μια επιγραφή στους δρόμους αναφέρει περίπου διακόσια ονόματα επιφανών κρεμονέζων, για ενημέρωση των τουριστών, που αφθονούν το καλοκαίρι αλλά προσαρμόζονται πολύ εύκολα στους χαμηλούς ήχους της πόλης.
Βέβαιο είναι, τέλος, ότι μπορείτε να διαλέξετε ανάμεσα σε εξαιρετικές οπτικές, γευστικές και μουσικές απολαύσεις και ακόμα βεβαιότερο είναι ότι αποχαιρετάτε την πόλη με αίσθημα χαράς για την εμπειρία που σας προσέφερε.