Οι πόλεις μένουν αιώνιες όταν ζουν με την ιστορία τους, είπε κάποια στιγμή παλαιότερα ο Ρομάνο Πρόντι. Το σκέπτομαι όσο περιδιαβαίνει στη σκέψη μου η σκληρή καθημερινότητα στην Ιταλία, τους τελευταίους μήνες.
Γίνονται παρηγοριά οι αναμνήσεις των ανθρώπων; Ναι, κάποιες φορές. Ακόμα και στους αισιόδοξους η σκέψη δεν ξεκολλάει εύκολα από ένα «τώρα» σαν αυτό το τώρα.

Στιγμιότυπο 2020 04 09 7.09.52 μμ
Λάτρεψα τη Ρώμη πριν τριάντα πέντε χρόνια, επειδή εκεί έδωσα μια από τις καλύτερες συναυλίες μου τότε. Ιδιόρρυθμη άποψη για το τι… λατρεύουμε, θα πείτε. Συμβαίνει όμως στους μουσικούς να εκδηλώνουν απρόσμενα τα συναισθήματα που πηγάζουν από την μουσική τους εμπειρία, γι’ αυτό να μας δικαιολογείτε, όταν μπορείτε.
Εκείνη τη φορά στη Ρώμη χάρισα στον εαυτό μου δυο μέρες να ζήσω σαν επισκέπτρια, επιβραβεύοντας την επιτυχία μου. Περιπλανήθηκα για ώρες στην πόλη. Από την τεράστια κούραση της περιπλάνησης, την δεύτερη μέρα ένιωθα να μη μπορώ να γυρίσω πεζή στο ξενοδοχείο. Η μνήμη μου λειτουργεί ακόμα από τότε σαν η καλύτερη έγχρωμη φωτογραφική μηχανή! Η τότε ασπρόμαυρη αποτύπωση της φωτογραφικής μηχανής μου, ίσως και να υπερτερεί του σύγχρονου χρώματος στη Ρώμη, σε κάθε περίπτωση.
«Τις πόλεις πρέπει να τις πατήσεις», λέει ο Ρίλκε, πόσο μάλλον τη Ρώμη! Αρχαιότητα, μεσαίωνας, αναγέννηση, μπαρόκ, νεοκλασικισμός, όλα τα συναντάς στο δρόμο σου, από το Βατικανό στη Σάντα Μαρία και από το Πάνθεον στον ανδριάντα του Μάρκου Αυρηλίου στο Καπιτώλιο, στις κατακόμβες, στα γεφύρια. Σε ένα-δύο καφεδάκια στη Βία Βένετο του τότε (γιατί έχει εξαφανιστεί εδώ και δυο δεκαετίες η μαγεία του δρόμου) περιμένοντας τον ευωδιαστό ιταλικό καφέ, νομίζεις ότι συναντάς την οπτασία του Μαρτσέλο Μαστρογιάνι, θαμώνα τακτικού στο σημείο!! Ο Γκαίτε, ο Βύρων, ο Μπόρχες, ο Όσκαρ Ουάιλντ, ο Θερβάντες, ο Σατωμπριάν και ο Πετράρχης, ο Άλαν Πόε και ο Εμίλ Ζολά έχουν εμπνευστεί από τη Via Veneto.
Ξαναπήγα πολλές φορές στη Ρώμη. Το άσχημο γινόταν πιο άσχημο και το όμορφο γινόταν πιο όμορφο κάθε φορά, η ασχήμια έκρυψε εν τέλει την ομορφιά αλλά η ομορφιά δεν έκρυψε την ασχήμια…

Θα σταθώ σε τρία σημεία, αν και διέγνωσα όπως όλοι οι ταξιδιώτες ετών, περισσότερα: στο Βατικανό τότε επικρατούσε η πνευματικότητα και η απόλυτη τάξη. Μερικοί επισκέπτες κάθε μέρα περπατώντας ή με άμαξα κατέβαιναν υπομονετικά από τη Ρώμη θαυμάζοντας τα πέριξ. Μπροστά στα αριστουργήματα του Μιχαήλ Αγγέλου και του Ραφαήλ κανένα φλας, σχεδόν καμία φωτογραφία. Οι καρτ ποστάλ πουλιούνταν έξω, στα τρία συγκλίνοντα μικρά δρομάκια από την είσοδο των επισκόπων. Η σχετική βοή που μετέφερε ο αέρας προερχόταν από τους δυο κεντρικούς δρόμους. Εκείνη την εποχή που η πληροφορία και η εικόνα προέρχονταν από βιβλία, η οπτική επαφή ήταν τύχη μοναδική, σε έκανε να νιώθεις ευτυχισμένος.

Στιγμιότυπο 2020 04 09 7.09.44 μμ

Η Piazza Navona, που βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο, δυτικά από το Πάνθεον, ήταν και τότε ζωντανή, φασαριόζα, τα παιδιά έτρεχαν πάνω κάτω και τα ιταλικά καφέ έσφυζαν. Οι διαβάτες χάζευαν τα έργα των υπαίθριων ζωγράφων στην τότε  πεντακάθαρη Ναβόνα, έστεκαν στα τρία χαρακτηριστικά της σιντριβάνια και περιεργάζονταν το κεντρικό και πιο ελκυστικό, (Fontana dei Quattro Fiumi) που κατασκευάστηκε το 1650, κατόπιν αιτήματος του Πάπα Ιννοκέντιου του Κ΄. Ήταν καταπληκτικά φωτισμένο το βράδυ, θυμάμαι, έμοιαζε με πίνακα ζωγραφικής. Από τον πρώτο αιώνα μΧ που ο χώρος ήταν ο υπαίθριος του σταδίου του Δομιτιανού μέχρι σήμερα, οι κάτοικοι καμαρώνουν που η πλατεία άλλαξε μόνο μια φορά και ήταν για καλό της, όταν ο Ιννοκέντιος Ι΄ παρενέβη αρχιτεκτονικά για να αναδείξει την υψηλή αισθητική του μπαρόκ.

Το πάρκο Borghese είναι καταφύγιο από το θόρυβο της πολύβοης Ρώμης του σήμερα, ταξίδι ομορφιάς και ηρεμίας στον ανεξάντλητο θησαυρό της τέχνης. Ήταν παλαιότερα ήσυχο, φιλόξενο σημείο συνάντησης διανοουμένων και καλλιτεχνών. Τα πλούσια και μοναδικά μουσεία του ήταν -και είναι- σημείο αναφοράς της Ρώμης και παλιότερα φιλοξενούσαν υψηλούς προσκεκλημένους από όλο τον κόσμο μαζί με φιλότεχνους που έφταναν μόνο γι’ αυτά από μακρινούς και κοντινούς τόπους. Αυτό από μόνο του καλλιεργούσε την αίγλη, τη γοητεία, τη φαντασία.

Η πλατεία Δημοκρατίας έχασε πια την ομορφιά της. Πνίγηκε από ετερογενή κακόγουστα προθέματα, πάγκους, διαφημιστικά περίπτερα και αποτελεί πολύβουο, βρώμικο, φορτικό σημείο για τον κάτοικο αλλά και για τον ξένο. Για τους κατοίκους ήταν η πλατεία των παιδικών παραμυθιών, η ιστορία της ήταν επεξεργασμένη από τις γιαγιάδες έτσι που να γίνεται παραμύθι. Με αυτό το ελεύθερης απόδοσης παραμύθι μεγάλωσαν χιλιάδες παιδιά. Η ημικύκλια πλατεία δίπλα στον σταθμό Termini χτίστηκε το 1887-1899 και την ονόμασαν  Piazza dell’ Esedra, από την μεγαλεπήβολη εξέδρα των λουτρών του Διοκλητιανού, στην οποία η πλατεία οφείλει το σχήμα της. Το όνομα Piazza della Repubblica καθιερώθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και προήλθε από την προφορική ονομασία του σημείου. Το σιντριβάνι Aqua Pia στολίζει χιλιάδες φωτογραφίες τουριστών σήμερα. Συνδεδεμένο με το υδραγωγείο Aqua Marcia χτίστηκε το 1888 από τον Alessandro Guerrieri και τότε εκοσμείτο από τέσσερα χάλκινα λιοντάρια, που αντικαταστάθηκαν με αγάλματα Ναϊάδων λίγο αργότερα. Οι κάτοικοι απέδωσαν σε πολιτικά συμφέροντα οικογενειών την αφαίρεση των λιονταριών και είναι χαρακτηριστικό το ότι ακόμα σήμερα ο θυμός διαφαίνεται στην περιγραφή της ιστορίας από τους τωρινούς Ρωμαίους.

Στιγμιότυπο 2020 04 09 7.09.37 μμ

Θα μπορούσαμε να μιλάμε ένα μήνα για τη Ρώμη. Δεν είναι πια θελκτική στα σημεία που κυκλοφορεί υπερβολικά πολύς κόσμος, δείχνει εγκαταλελειμμένη, δεν σε κρατάει κοντά της παρά μόνο αν γνωρίζεις τις «γωνιές» της. Η ιστορία της τέχνης και της αισθητικής έχει ευτυχώς πατήσει γερά τα πόδια της στην πόλη αυτή και μόνο για να ανακαλύψει κανείς τα τεράστιας αξίας μουσεία της, τους χώρους πολιτιστικών δραστηριοτήτων, τα πανεπιστήμια και τις αστικές της γειτονιές αξίζει να πάει πολλές φορές. Να περπατήσει ακούγοντας frotola και μουσικές των εντόπιων συνθετών της, του Clementi, του Fondanelli και πόσων ακόμα άλλων παλιών και νεότερων.

Αυτή τη στιγμή όλα όσα λέμε φαντάζουν υπερβατικά και για την Ρώμη, όπως κα για όλη την Ιταλία. Καθώς η κατάσταση ξέφυγε, οι συνέπειες είναι τραγικές σε όλους τους τομείς.
«Θα αλλάξει όμως κατεύθυνση το κύμα», λέει ένα τραγούδι τους. Θα επιθυμήσει πολύς κόσμος και πάλι να ταξιδέψει εκεί.

 

Εσείς που θα πάτε προσεχώς, να κλέψετε λίγο χρόνο για να εκτιμήσετε τις πανέμορφες «κινηματογραφικές» γωνιές ανάμεσα στα υπέροχα παλιά κτίρια, να τραγουδήσετε δυνατά το Arrivederci Roma των Rascal-Garinei που σαγηνεύει ακόμα σήμερα, αγέραστο! γεννήθηκε στο ομότιτλο φιλμ του 1955. Ο Ιταλός εντόπιος ακροατής σας θα σας χειροκροτήσει, θα σας κάνει αυθόρμητα δεύτερη φωνή και θα σας προσκαλέσει λέγοντας σας fortissimo:
Αlla prossima volta caro amico greco!