ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΥ ΚΟΡΑΗ: “ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΟΙΣ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ”
Γράφει ο Σπύρος Θεοδωρόπουλος

Ο Αδαμάντιος Κοραής, (1748-1833), ο αναμφισβήτητα σημαντικότερος εκπρόσωπος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, έχει γράψει ένα (άγνωστο στο πλατύ κοινό και, για πολλούς, σκανδαλώδες και ανίερο) κείμενο, με τίτλο «Διάλογος περί του εν Ιεροσολύμοις Αγίου Φωτός».

Το κείμενο αυτό είναι δημοσιευμένο στα «ΑΤΑΚΤΑ», Παρίσι 1830, τόμος 3ος, σελ. 327-417.

«Το πρώτον» περί Αγίου Φωτός, γράφει ο Κοραής, «ηκούσθη» τον 9ο αιώνα (870 μ.Χ.). Λόγο γι’ αυτό, κάνει για πρώτη φορά ο Γάλλος μοναχός Βερνάρδος, του τάγματος των «Βενεδικτείων», από το περίφημο μοναστήρι του «Όρους Αγίου Μιχαήλ».

Τον 7ο αιώνα (637) μ.Χ., οι «Σαρακηνοί» πήραν την Ιερουσαλήμ από τους «Ρωμαίους [Βυζαντινούς] Αυτοκράτορας» και κατέστρεψαν όλα τα μεγαλοπρεπή οικοδομήματα (ναούς, μνημεία) που είχαν κτίσει εκεί ο Μέγας Κωνσταντίνος και η μητέρα του η Αγία Ελένη.

Στα τέλη τού 8ου αιώνα, ο περίφημος αυτοκράτορας της Δύσης Κάρολος ο Μέγας, «λαβών την άδειαν» από τον «φίλον» του τον «Καλιφάν» (Calife) «Ααρών Αλ Ρασχίδ», στόλισε πάλι την Ιερουσαλήμ με εκκλησίες, μοναστήρια, βιβλιοθήκη, και άλλα μνημεία. Έφτιαξε, μάλιστα, και «ξενοδοχείον» για τους προσκυνητές από τη Δύση. Έτσι ανανεώθηκε ο ζήλος τών (δυτικών κατά κύριο λόγο) προσκυνητών.
Κατ’ αυτόν τον τρόπον, οι Δυτικοί κατέστησαν «μόνοι σχεδόν κτήτορες και κύριοι του Αγίου Τάφου».

Μετά τον θάνατο του «Ρασχίδ» και του Καρόλου, οι ανανεωθείσες επιθέσεις τών Αράβων στην περιοχή τής Ιερουσαλήμ, ξανάφεραν τη δυστυχία και τη δυσπραγία στους εκεί μοναχούς της Δύσης, διότι, λόγω τών δυσκολιών και των κινδύνων, οι προσκυνητές όλο και λιγόστευαν…
Τότε*, γράφει ο Κοραής, οι δυτικοί μοναχοί, για να χορτάσουν την απληστία τών Σαρακηνών αλλά και για να «πληρώσουν τας ιδίας των χρείας [ανάγκες]», επενόησαν το «πλαστόν θαύμα» τού Αγίου Φωτός, με σκοπό την ενίσχυση του «ηλιθίου ζήλου» τών εκ Δύσεως προσκυνητών.
Ο Κοραής πιθανολογεί ότι η επινόηση αυτή έγινε κατ’ απομίμησιν παραδόσεως Αγίου Φωτός το οποίο «κατέλαμπε» την εκκλησία μοναστηριού τών Καλογραιών, στο «Πικταύιον» (Πουατιέ) της Γαλλίας…

Στις αρχές τού 11ου αιώνα, ο Σουλτάνος τής Αυγύπτου «Αχέμ Βαμριλλάχ», πληροφορηθείς την απάτη, οργίσθηκε και κατέστρεψε τον ναό τού Αγίου Τάφου, και όλα τα ανευρεθέντα εκεί «πλούτη» τα μετέφερε στο βασιλικό θησαυροφυλάκιο. Οι δυτικοί, όμως, μοναχοί, «εκίνησαν πάντα λίθον» και ανήγειραν νέο ναό, και έτσι η φάμπρικα του «Αγίου Φωτός» ξανάρχισε να δουλεύει κανονικά.

Μετά την Πρώτη Σταυροφορία, (ο Κοραής ομιλεί περί «σταυρικών πολέμων»), ανηγορεύθη βασιλεύς τής Ιερουσαλήμ και σχεδόν όλης της Παλαιστίνης (1099), ο «Γοδεφρίδος Βουϊλλών» (Μπουγιόν).

Ο περίφημος Σουλτάνος τής Αιγύπτου «Σαλαδίνος», σύμμαχος του βυζαντινού Αυτοκράτορα Ισαάκ του Αγγέλου, αφού πήρε την Ιερουσαλήμ από τους Σταυροφόρους, «χάρισε» (1187) τον Άγιο Τάφο στους «Ανατολικούς».

Οι Δυτικοί κατηγορούν τους Ανατολικούς ότι αντί του γνησίου «ουρανοκατεβάτου φωτός» που «κατέλαμπε» θαυματουργικά τον Άγιο Τάφο όταν αυτοί (οι Δυτικοί) κατείχαν την Ιερουσαλήμ, οι «Γραικοί» έπλασαν άλλο, νέο, «κίβδηλο» Άγιο Φως…

Οι Ανατολικοί, καταλήγει ο Κοραής, δεν αποκαλύπτουν την αλήθεια, για να μην «ψυχρανθεί» η πίστη των πιστών και «ταραχθούν» οι πλανώμενοι…
Οι εκφράσεις που χρησιμοποιεί ο Κοραής για το «Άγιο Φως», είναι σκληρότατες:
«Θαύμα πλασμένο από Φραγκοπατέρες», «όνειδος», «πλάσμα ασεβές και αναίσχυντον», «αναίσχυντος θαυματοποιία», «θαύμα αισχροκερδίας», φως «γέννημα του σκότους» κ.ά.

Ολόκληρος ο 3ος τόμος των «ΑΤΑΚΤΩΝ», εδώ (Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη «ΑΝΕΜΗ»):

Το κείμενο του Διαλόγου αυτού είναι στις σελίδες 327-417 του πρωτοτύπου, οι οποίες αντιστοιχούν στις σελίδες 361-451 της σελιδαρίθμησης της ΑΝΕΜΗΣ (τα κόκκινα νούμερα στο κάτω μέρος τής σελίδας).
Τα “Προλεγόμενα” του τόμου αυτού, (όπου και κάποιοι από τους παραπάνω σκληρούς χαρακτηρισμούς τού Κοραή), είναι στις σελίδες α-λ του πρωτοτύπου, οι οποίες αντιστοιχούν στις σελίδες 5-34 της σελιδαρίθμησης της ΑΝΕΜΗΣ (τα κόκκινα νούμερα στο κάτω μέρος της σελίδας).

(*) Καμία πηγή ως τότε, κατά τον Κοραή, δεν μιλάει για “Άγιο Φως”