Επιστολή για την ανεξιθρησκία
Από τις εκδόσεις PRINTA

Μετάφραση: Γιάννης Λειβαδίτης

Από τις εκδόσεις PRiNTA και στη σειρά «Στις Πηγές της Γνώσης» κυκλοφόρησε το βιβλίο του Τζων Λοκ με τίτλο Δοκίμιο για την ανεκτικότητα – Επιστολή για την ανεξιθρησκία.

 Ο Λοκ προλείανε το έδαφος για τον Αιώνα των Φώτων, αλλά περιοριζόταν από τις αναστολές της εποχής του. Μιλούσε υπέρ των υπηκόων, αλλά από τη σκοπιά των ηγεμόνων. Ήταν πραγματιστής, όχι ζηλωτής, περισσότερο «μακιαβέλι» παρά «ροβεσπιέρος». Ο ένθεος, καθεστωτικός φιλελευθερισμός του ενέχει εγγενείς αντιφάσεις – είναι συγχρόνως δημοκρατικός και απολυταρχικός, ορθολογικός και θεοκρατικός, φιλολαϊκός και φιλομοναρχικός. Ως εκ τούτου, ο ίδιος ο Λοκ μπορεί να θεωρηθεί σπερμοδότης μάλλον, παρά κατά κυριολεξία θεμελιωτής του πολιτικού φιλελευθερισμού.

Κι ωστόσο, οι δύο κλασικές εργασίες του Λοκ που περιλαμβάνει η έκδοση αυτή θέτουν τα θεμέλια του σύγχρονου κράτους και του απογαλακτισμού των κοινωνιών από τη θεοκρατία, στηλιτεύοντας την ανάμειξη της Εκκλησίας στα της κοσμικής εξουσίας. Είναι δύο κείμενα που παραμένουν, δυστυχώς, επίκαιρα στη σημερινή Ελλάδα, όπου ο διαχωρισμός κράτους/εκκλησίας παραμένει ουσιαστικά θέμα-ταμπού και ο πολιτικός φιλελευθερισμός προσκρούει στο φράγμα του ελληνορθόδοξου αντιδιαφωτισμού.

Περί εκπαίδευσης συνέχεια με μια θεαματική βουτιά στο παρελθόν και τις θέσεις του Τζον Λοκ.

Ο Τζον Λοκ θεωρούσε ιδανική την αγωγή που συνδυάζει τον φυσικό τρόπο ζωής, την σωματική αγωγή και την σκληραγωγία. Πίστευε πως για την διαμόρφωση του χαρακτήρα σημασία έχει περισσότερο το γενικότερο περιβάλλον και η καθημερινή τριβή με τα άτομα παρά η συστηματοποιημένη διδασκαλία. Έδινε σημασία στην αγωγή του παιδιού μικρής ηλικίας, το οποίο πρέπει είναι κοντά στον φυσικό τρόπο ζωής και μακρυά από την χλιδή. Το πνεύμα του παιδιού, με άλλα λόγια, πρέπει να διατηρείται ζωντανό και ελεύθερο. Ήταν υπέρμαχος των ατομικών μαθημάτων, καθώς πίστευε πως ούτε καν δυο παιδιά δεν μπορείς να τα μεταχειριστείς με τον ίδιο τρόπο.

Ο δάσκαλος που θα παραδίδει τα ιδιαίτερα μαθήματα πρέπει να είναι κυρίως κάτοχος ηθικών αρετών παρά συγκεκριμένων γνώσεων. Οι γνώσεις αξίζουν όταν τις κατέχουν άνθρωποι με σωστή συμπεριφορά, άνθρωποι όμως χωρίς ψυχική ευγένεια γίνονται κατά τον Locke “εύκολα ακόμη πιο ανόητοι και κακοί”. Έβλεπε την μάθηση ως ένα χαλαρό και παιγνιώδες αντικείμενο. Το παιδί θα πρέπει να αγαπήσει αυτό που μαθαίνει και όχι να εξαναγκαστεί. “Είναι καλύτερα να μάθει το παιδί να διαβάζει ένα χρόνο αργότερα παρά να του δημιουργηθεί αποστροφή προς το διάβασμα”. Τέλος θέλει μια μάθηση ανοιχτή στον κόσμο και εκτιμά την χειρωνακτική εργασία για όλους τους ανθρώπους.