1889: Ο σεισμός στην Πάτρα και η ιστορία με τον Δηλιγιάννη

 Χριστίνα Φίλιππα

Το  καλοκαίρι του 1889  και συγκεκριμένα στις 13 Αυγούστου, η Πάτρα, το Αίγιο, το Αγρίνιο, το Μεσολόγγι και Αιτωλικό συγκλονίζονται από ένα ακόμα σεισμό με επίκεντρο την θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ναυπάκτου και Αιγίου ο οποίος έγινε έντονα αισθητός στο Δέλβινο, Αργυρόκαστρο, Οντράντο και στην Νότια Σικελία. Ο σεισμός εκείνης της Κυριακής, θεωρήθηκε από τους πολύ μεγάλους και οπωσδήποτε ισχυρότερος από το σεισμό της 15ης Αυγούστου 1887 (που έπληξε περισσότερο Μεσσηνία, Τριφυλλία) και του Αυγούστου του 1888 που χτύπησε το Αίγιο και προκάλεσε ένα θάνατο, πολλούς τραυματισμούς και μεγάλες καταστροφές σε σπίτιαΣτιγμιότυπο 2020 05 05 6.59.18 μμ

.

Ο σεισμός της 13ης Αυγούστου 1889 συνέβη την ίδια μέρα που ο Θεόδωρος  Δηλιγιάννης έφθασε στην Πάτρα, επιστρέφοντας από ταξίδι που πραγματοποίησε στην Ιταλία και τη Γαλλία, συνοδευόμενος από την ανιψιά του και υπεύθυνη του πολιτικού του γραφείου Όλγα ή Ολίγκα Χρυσοσπάθη. Αν και δεν θα συσχετίσουμε τη σεισμική δόνηση με την έλευση του Δηλιγιάννη στην Πάτρα, αξίζει να αναφέρουμε τι σκωπτικά σχολίασε ο Μπάμπης ΄Αννινος για την άφιξη του Δηλιγιάννη στην εφημερίδα «Άστυ» την επομένη: «Σύμπτωση. Εκ του σεισμού κατέπιπτον αι οικίαι καθ ήν στιγμήν διεκήρυττεν ότι θα ανορθώση τα εσωτερικά πράγματα της Ελλάδος». (βλέπε σχετικό άρθρο http://www.tovimatisaigialeias.gr/7337-emfylios-polemos-sto-stathmo-tou-aigiou-metaksy-diligiannikon-to-1889?fbclid=IwAR3tx7fW_z3jUvj2OeXij458N9TYgpajn-kgWi0y6KE4Vjgy5O5zgzDamwg).

Ό σεισμός περιγράφεται  ως «μέγας και φοβερός, από τους σημαντικότερους που υπέστη  η Πάτρα που παρόμοιό του δεν θυμούνται άλλον»  Συνέβη στις 9:14 μμ και διήρκεσε περίπου 10 -14 δευτερόλεπτα (κάποιοι αναφέρουν και διάρκεια 20 δευτερολέπτων). Κυρίως έπληξε το δυτικομεσημβρινό μέρος της Πάτρας, οι δε ζημιές ήταν μεγάλες και εκτεταμένες στις περιοχές Αρείας και Τσιβδί ενώ είχαμε τον βαρύτατο τραυματισμό μιας νιόπαντρης κοπέλας και μικροτραυματισμούς από τον πανικό. Η λεπτομερής καταγραφή κάθε οικοδομής που υπέστη ζημιές παρουσιάζει ιστορικό ενδιαφέρον γιατί μας δίνει την εικόνα της πόλης τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, επιβεβαιώνοντας την ύπαρξη κτηρίων, κάποια εκ των οποίων μπορεί να μην υπάρχουν πλέον για διάφορους λόγους. Είτε γιατί στο διάβα του χρόνου κατεδαφίστηκαν προς όφελος  της αντιπαροχής, είτε γιατί οι οικογένειες εξέλιπαν. Όσο για τις επιχειρήσεις μπορεί να έκλεισαν, ή το ακίνητο άλλαξε χρήση, ή γκρεμίστηκε ή εγκαταλείφθηκε.Στιγμιότυπο 2020 05 05 6.59.40 μμ

Ο ανταποκριτής  της εφημερίδας «Καιροί» μας δίνει τις πρώτες στιγμές με πολύ ανθρώπινο και κινηματογραφικό τρόπο: «Πήγα χθες γύρω στις 9 τη νύχτα στο Τηλεγραφείο για να στείλω το τηλεγράφημα με τα σχετικά της αφίξεως και υποδοχής του Δηλιγιάννη. Καθώς έγραφα ακουμπισμένος στο τραπέζι αισθάνθηκα «ισχυρώς τους πόδας μου κλονιζόμενους». Είδα δε κάποιους τηλεγραφικούς υπαλλήλους να κατεβαίνουν πηδώντας από τη σκάλα και να πετάγονται στο δρόμο. Κατάλαβα αμέσως ότι πρόκειται για σεισμό και απελπισμένος από τη διάρκεια και τους σοβάδες που έπεφταν στο κεφάλι μου από την οροφή, πετάχτηκα σαν αστραπή έξω κρατώντας ακόμα τη γραφίδα στο χέρι μου. Άκουγα ολολυγμούς γυναικών, κλάματα και κρότους βαρείς από την οικία του κ. Φραγκόπουλου. Ο σεισμός διαρκούσε ακόμα και γω μόλις μπορούσα να σταθώ στα πόδια μου. (…)».

Στιγμιότυπο 2020 05 05 6.59.48 μμΠληροφορούμαστε  λοιπόν από το ρεπορτάζ ότι τις μεγαλύτερες ζημιές έχουν  υποστεί: στην Πλατεία Γεωργίου Α΄ οι οικίες Ερρίκου Γκρην και Αχιλλέως Χαιρέτη, Η οικία Γκρην, στο ισόγειο της οποίας βρίσκονταν τα γραφεία της εφημερίδας «Αχαιός», παρά τις μεγάλες ζημιές, διεσώθη από το σεισμό και γκρεμίστηκε αρκετά χρόνια αργότερα το 1970 όπως πολλά νεοκλασικά της πόλης. Η παραλιακή οικία Φραγκόπουλου και Θωμόπουλου που ήταν και το ξενοδοχείο «»Αθηνών». Οι ευρισκόμενες στην μεσημβρινή αγορά επί της οδού Καλαβρύτων (σημερινή Δ. Γούναρη) αποθήκες ξυλείας Χατζηϊωάννου, υπέστησαν μεγάλες ρωγμές και το κτήριο κατέστη ετοιμόρροπο.

Δυστυχώς, ουδείς απαγόρευσε την λειτουργία του. Ζημιές μεγάλες επίσης στο νεόδμητο εργοστάσιο κατασκευής σταφιδοκασελών των αδελφών Μαμμάκη που βρισκόταν κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό Πατρών-Πύργου. Ζημιές και στις οικίες των αδελφών Πάνου, Ανδρέα Κόλλα, Καλφαρέντζου, Χειμώνα, Καρακίτσου, Ανδρέα Λαμπρόπουλου, καθώς και σε μια νεόδμητη μεγάλη οικία στη μεσημβρινή αγορά και σε άλλη κοντά στο εργοστάσιο Παπαθεοδώρου (πρόκειται για το ατμοκίνητο Νηματοποιείο). Επίσης πληροφορούμαστε  ότι όλες οι καπνοδόχοι των εργοστασίων έπαθαν βλάβες και την μεγαλύτερη  υπέστη η καπνοδόχος των αλευρόμυλων του Λουκά Λιάλιου. Ρωγμές υπήρχαν και στις εκκλησίες της Παντάνασσας, του Αγίου Ανδρέα,  του Αγίου Γερασίμου καθώς και στο Λιμεναρχείο και το Εφετείο.  Οι ζημιές υπολογίστηκαν ότι θα υπερέβαιναν το ένα εκατομμύριο δραχμές.

Ο σεισμός εκτός από το φόβο, την αγωνία, το σοκ, την αβεβαιότητα που προξενεί στους ανθρώπους έχει και άλλα παρελκόμενα προβλήματα.

Όταν ηρέμησε η γη και αποκαλύφθηκαν οι ζημιές, διάφορα θέματα απασχόλησαν πολύ τον Τύπο και τους πολίτες. Υπήρξε ανησυχία και κάποια υποψία ότι πολλοί ιδιοκτήτες που νοίκιαζαν σπίτια που πλήγηκαν, θα προσπαθήσουν να κάνουν βιαστικά μερεμέτια προκειμένου να μη χάσουν τους ενοικιαστές τους. Προτάθηκε, λοιπόν, ως απαραίτητη ενέργεια ο διορισμός από την Κυβέρνηση μίας επιτροπής υπό τον νομομηχανικό του νομού η οποία θα  έκανε αυτοψίες σε όλα τα σεισμόπληκτα κτήρια για να αποφανθεί επισήμως ποια χρήζουν επισκευής ή άμεσης κατεδάφισης. Γεγονός το οποίο, δυστυχώς, δεν συνέβη και έτσι πριν «αλέκτορα φωνήσαι», η ραγδαία βροχή που έπεσε λίγες μέρες μετά είχε ως συνέπεια την πτώση τοίχου των ετοιμόρροπων αποθηκών Χατζημιχάλη, ο οποίος καταπλάκωσε τους τρεις εργαζόμενους σκοτώνοντας τον ένα και τραυματίζοντας βαρύτατα τους άλλους. Αλλά και άλλοι μικρότεροι τραυματισμοί πολιτών συνέβησαν εξ αιτίας της βροχής, τα σπίτια των οποίων ήδη είχαν τραυματιστεί από τον σεισμό.

Το δεύτερο θέμα  ήταν η ταυτόχρονη επισκευή τόσων πολλών οικοδομών που έφερε υπερτίμηση στα ημερομίσθια των εργατών τα οποία εκτινάχτηκαν από 4 – 5 δρχ. σε 10-15 δρχ.! «Ουδέν δύναται να μαλάξη τα αισθήματα της ιδιωφελείας ήτις κάλλιστα δύνανται να χαρακτηριστεί ως αισχρκέρδεια» όπως χαρακτηριστικά γράφει η εφημερίδα  «Ακρόπολις». Κατανοητό να υπάρχει λόγω της ζήτησης κάποια αύξηση, γράφουν κάποιες εφημερίδες, αλλά αυτή να είναι σε λογικά και ανθρώπινα όρια και όχι κάποιοι να κερδοσκοπούν εις βάρος απελπισμένων συνανθρώπων τους. Θα έπρεπε, επιμένουν οι εφημερίδες, να επέμβει  η πολιτεία, ο δήμος, η αστυνομία ώστε να βάλουν μία τάξη και να παταχθεί η αισχροκέρδεια.

Και ένα τρίτο θέμα  που απασχόλησε τον Τύπο ήταν η μεροληπτική οικονομική βοήθεια που ο Τρικούπης έσπευσε να δώσει  στους συμπατριώτες του στο Αγρίνιο και Αιτωλικό που χτύπησε ο σεισμός, αλλά δεν το έπραξε ούτε στον περσινό ισχυρό σεισμό του Αιγίου για τις οικτρώς χτυπημένες οικοδομές του, ούτε τώρα στην Πάτρα.Στιγμιότυπο 2020 05 05 6.59.55 μμ Στιγμιότυπο 2020 05 05 6.59.59 μμ Στιγμιότυπο 2020 05 05 7.00.06 μμ

 

Όπως δυστυχώς μετά 131 χρόνια διαπιστώνουμε, οποιαδήποτε ομοιότητα με σημερινές καταστάσεις δεν είναι τυχαία. Οι κρίσεις πάντα φέρνουν καταχρήσεις και εκμετάλλευση.  Ας ευχηθούμε άμποτε να σταματήσει αυτή η απληστία μιάς και οι κρίσεις και τα φυσικά φαινόμενα θα υπάρχουν στη ζωή μας. Ας ευχηθούμε…άμποτε…

Σημ: οι φωτογραφίες: Πλ. Γεωργίου 1910, Αγ.Ανδρέα, οδού  Καλαβρύτων είναι από  το www.paliapatra.gr η Φωτογραφία με το ρεπορτάζ από την εφημ «Ακρόπολις».

 

Το άρθρο της Χριστίνας Φίλιππα δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜΑ Αιγιαλείας