Η ιστορικός Μαρία Ευθυμίου παραιτήθηκε από την επιτροπή «Ελλάδα 2021». Οι λόγοι πιθανότατα άλλοι∙ πιο μύχιοι, ίσως μη ανακοινώσιμοι. Οι διακηρυγμένοι βασικοί λόγοι της παραίτησης περικλείονται σε δύο λέξεις: «ουδετεροπατρία» και «αποχρωματισμός». Πιο συγκεκριμένα, η τάση ουδετεροπατρίας που διακατέχει τον εορτασμό -«δεν νοείται να εορτάζεται η γέννηση ενός Εθνους χωρίς να υπάρχει η σημαία στο επίσημο έμβλημά του»- και ο αποχρωματισμός της Ελληνικής Ιστορίας που επέλεξε η επιτροπή.

Αλλά ποια είναι η νοηματοδότηση της ουδετεροπατρίας; Υποθέτω ότι προσδιορίζεται από το ευρύ αντιθετικό του: τη φιλοπατρία. Θυμάμαι παλιότερα, από την πλευρά του, τον Χρήστο Γιανναρά να ορίζει την «αρνησιπατρία» με βάση τη «φιλοπατρία». Ομως, ποιος είναι σήμερα ο πατριώτης και ποιος ο φιλόπατρις; Ποιος ο αρνησίπατρις, ο εθνομηδενιστής ή ο πατριδοκάπηλος;

Και τι είναι η πατρίδα; Ηδη, όλες οι προηγούμενες έννοιες είναι φορτισμένες αρνητικά. Σε πολιτικά συμφραζόμενα, εκτός από «κάμποι και άσπαρτα βουνά», η απάντηση της πατρίδας αγγίζει αναπόφευκτα τα εθνικά θέματα. Και έχει πολλές όψεις. Οπωσδήποτε περνάει μέσα από ιδέες που κυβέρνησαν τον κόσμο και, από την αρχή του 19ου αιώνα, κινήθηκαν μεταξύ διεθνισμού και εθνικισμού. Επιπλέον, η απάντηση αγγίζει πτυχές της Ιστορίας, της επιστημονικής έρευνας, των μελετών και των ιστορικών σπουδών, αλλά και της υπηκοότητας, των ταυτοτήτων, της πολιτικής των μαζών αλλά και της αίσθησης του ανήκειν στην εθνική νοούμενη κοινότητα. Είναι η σχέση της κοινότητας με τον πολιτισμό της και την κουλτούρα στον χώρο και τον χρόνο. Είναι η σχέση της μπίζνας με τον πατριωτισμό. Είναι τα μεγάλα έργα υποδομών. Είναι οι σκουληκότρυπες της Ιστορίας.

Κοιτώντας πίσω, μερικοί, λ.χ., έγιναν πλούσιοι από τις δουλειές τους. Τυχαίο ότι πλούτισαν έξω από τα όρια της χώρας; Ορισμένοι -τιμώνται δίκαια από όλους μας- τον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ού εκδήλωσαν το κύμα του ελληνικού ευεργετισμού και έδωσαν ρυθμό στο εθνικό αφήγημα. Ο Τοσίτσας από το Μέτσοβο, οι Αρσάκηδες, ο Αβέρωφ, ο Γεώργιος και ο Σίμων Σίνας, οι αδελφοί Βαλλιάνοι, ο Μπενάκης, ακόμα και ο Συγγρός και πολλοί άλλοι ευεργέτησαν με τα κεφάλαιά τους την πατρίδα, έδωσαν πνοή και αίγλη στο κρατίδιο, άφησαν ιδρύματα, μνημειακά κτίρια και θεσμούς που κάνουν περήφανους τους Ελληνες και οδήγησαν τη μικρή Ελλάδα στη χορεία των σύγχρονων χωρών.

Τον 21ο αιώνα, πατρίδα είναι και το Νιάρχος, το Ωνάσειο, το Ιδρυμα Λασκαρίδη κ.ά. Είναι τα γηροκομεία, τα ευαγή ιδρύματα και οι κοινωνικές δομές, οι αυτοκινητόδρομοι. Είναι τα Πανεπιστήμια, οι δημόσιες και οι τοπικές δημοτικές βιβλιοθήκες που λειτουργούν με κόπους και βάσανα. Είναι το σύστημα της δημόσιας παιδείας και οι δημόσιες συγκοινωνίες. Είναι τα μνημεία μας. Είναι και τα αρπακτικά που θέλουν κι άλλα.

Κατά συνέπεια, σε πολιτικά και όχι σε αμιγώς ιστορικά συμφραζόμενα, πατρίδα είναι και τα δημόσια χρέη, τα έσοδα, τα ταμειακά διαθέσιμα, οι ταπεινώσεις, τα δόγματα, ο φατριασμός, η εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων και πολλά άλλα. Είναι και το φρόνημα. Είναι ο βαθμός εμπιστοσύνης που δείχνουν οι πολίτες στα κόμματα και στους κυβερνώντες.

Το εγχείρημα των εμπνευστών της εορτής και της Ολυμπιακής διασημότητας κ. Αγγελοπούλου υπάρχει κίνδυνος να δημιουργήσει αχρείαστες περιπέτειες και εθνικά πάθη – και όχι εθνική συνείδηση. Ηδη, από την ανακοίνωση της παραίτησης (αν πράγματι πρόκειται για απόψεις της κ. Ευθυμίου) μπαίνει ένα ερώτημα: Γιορτάζουμε τη γέννηση του έθνους ή γιορτάζουμε τη γέννηση του κράτους; Είναι ο εθνικισμός αυτός που δημιουργεί το έθνος ή ισχύει το αντίστροφο;

Οπως εξελίσσεται η διαδικασία –δεν θα μπορούσε να εξελιχθεί κάπως αλλιώς εξαιτίας της φύσης του περιεχομένου της- δύσκολα θα υλοποιηθεί ο σκοπός της. Δύσκολα θα γίνει η συγκόλληση των θραυσμάτων της Ιστορίας ή η προαγωγή της εθνικής αυτογνωσίας.

Υπαινίσσομαι ότι, αναγκαστικά, σε τέτοιου είδους εγχειρήματα ελλοχεύουν ιδεοληπτικές θέσεις. Τα «πολεμικά» θεωρητικά οχήματα θα βρουν ανοιχτές θύρες για να κλείσουν τους επίσης ιδεολογηματικούς λογαριασμούς τους. Τα ακαδημαϊκά μέτωπα δεν θα αφήσουν χώρο για να κλείσουν τραύματα και να μπουν στη θέση τους αχρείαστα ερωτήματα περί Καποδίστρια, Καραϊσκάκη και Κολοκοτρώνη.

Μάλλον θα ενισχυθεί η απανταχού τρέχουσα τοξικότητα και όχι «η καλλιέργεια εθνικής συνείδησης στον λαό». Προ πολλού, ο «λαός» έχει κάνει εικόνισμα την Ιστορία του και την κληρονομιά του. Λιβανίζοντάς τες, αδιαφορεί έμπρακτα για αυτές.

Ετσι, το γεγονός του λαμπρού εορτασμού για τα 200 χρόνια του σύγχρονου κράτους (ή του έθνους;) υπάρχει κίνδυνος να προσθέσει βάρη και πάθη. Κι αυτό σε μια φάση πολύ δύσκολη, σχεδόν υπαρξιακή και για τη χώρα και για τους πολίτες της.

πηγη