Η πριγκίπισσα Μαρούκα

Γράφει η `Εφη Αγραφιώτη

Το παλάτι των Καντακουζηνών που ο κόσμος στο Βουκουρέστι για κάμποσα χρόνια το αποκαλούσε Παλάτι Ενέσκου αλλά εν συνεχεία ταυτοποιήθηκε επισήμως ως Μουσείο Ενέσκου και παραμένει ένα σημείο αναφοράς για την πόλη, σχεδιάστηκε από των αρχιτέκτονα I.D.Berindei σε στυλ Γαλλικού μπαρόκ και κατασκευάστηκε μεταξύ 1898 με 1900. Εδώ και δεκαετίες ανήκει στα μνημεία Πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Πάνω από την κύρια είσοδο υπάρχει ένα μεγάλο κομψό στέγαστρο εισόδου που ελκύει με την ομορφιά του τον επισκέπτη. Ακολουθεί η έκπληξη των δυο αγαλμάτων: είναι δυο λιοντάρια – φύλακες στην κεντρική πόρτα. Το κτίριο πέρασε στην ιδιοκτησία της της Μαρίας Καντακουζηνού, στον πρώτο της γάμο.

sgsgsgsgs
Με τον Ενέσκου, υπήρξαν ιδανικό ζευγάρι ομολογουμένως. Παντρεύτηκαν το 1937 αλλά συνδέονταν πολύ πριν. Ως σύζυγοι έζησαν για κάποια χρόνια στο παλάτι των Καντακουζηνών. Αργότερα μετακινήθηκαν λίγο πιο πέρα σε ένα μικρότερο σπίτι. Σήμερα, ως Μουσείο της Πόλης του Βουκουρεστίου, το παλάτι στεγάζει το μουσείο Ενέσκου, όπου μπορούμε να δούμε τα χειρόγραφα του, τους δίσκους με τα ηχογραφημένα του έργα, στιγμές της ζωής του σε φωτογραφικό υλικό και πολλά άλλα ντοκουμέντα και αντικείμενα αυτού του μουσικού θρύλου.

dggdgdgdd

O Enescu (1881-1955) ήταν ο ιδρυτής και ο πρώτος πρόεδρος του Συλλόγου των Ρουμάνων Συνθετών. Στα χρόνια που έζησε στο Παρίσι δραστηριοποιήθηκε και ως μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, Συνθετών και Εκδοτών της Γαλλίας. Στο Παρίσι, ζούσε αυτοεξόριστος και συνέχισε να παίζει βιολί και να συνθέτει. Παρέμεινε ενεργός, δεν έχασε το υπέροχο χιούμορ του, ούτε και την ταπεινότητα του, αν και αντιμετώπισε πολύ σοβαρά προβλήματα υγείας και δυσκολεύτηκε οικονομικά. Ακλόνητη δίπλα του ήταν πάντα η σύζυγος και Μούσα του. Πέθανε εκεί, τη νύχτα της 3 προς 4 Μαΐου 1955. Ο τάφος του βρίσκεται στο νεκροταφείο Père Lachaise (τομέας 68).

Βυζαντινή οικογένεια οι Καντακουζηνοί, προσέφεραν υπηρεσίες στη Ρουμανία. Η Μαρία (1878-1969) επομένως, είχε ελληνικό, βυζαντινό αίμα στις φλέβες της. Αν και συνεχίζουμε να την αναφέρουμε ως Καντακουζηνού, ήταν μόνον για λίγα χρόνια Καντακουζηνού. Εξαιρετικά καλλιεργημένη και δυναμική, ήταν απόγονος της οικογένειας Ρωσέττη ή Rosetti, μεγάλης οικογένειας που αρκετά θηλυκά μέλη της αναφέρεται ότι είχαν παντρευτεί με μέλη της οικογένειας Καντακουζηνού από τον 17 ο ήδη αιώνα. Η Μαρούκα πριν ευτυχήσει πλάι στον Ενέσκου, είχε ήδη ζήσει μια αρνητική εμπειρία στον γάμο της με τον Μιχαήλ Καντακουζηνό. Ο Ρουμάνος συγγραφέας Γιον Ποπέσκου – Τοπολόγκ, καθηγητής για σαράντα χρόνια στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση της Ρουμανίας, ακαδημαϊκός και πολιτικός, δίνει λίγες χαρακτηριστικές …λεπτομέρειες: Μια εύπορη, έξυπνη και περήφανη κοπέλα δεκαεννέα χρόνων παντρεύεται με προξενιό έναν άνδρα 30 χρόνων με πριγκηπική καταγωγή, λάτρη των γυναικών και του γλεντιού, τον πρωτότοκο γιο του πλουσιότερου γαιοκτήμονα στη Ρουμανία.

Στο βιβλίο “Το χρυσό δαχτυλίδι”, μετ. Στάθη Χελιώτη, εκδόσεις Βακχικόν (2018), ο συγγραφέας του αναφέρει ότι ο περιώνυμος σύζυγος ζούσε… ελεύθερος, σύναψε σχέση μέχρι και με την νεότερη αδελφή της τότε συζύγου του, γιατί… τις μπέρδεψε! Αυτά μετά από δύσκολες καταστάσεις τελείωσαν και η Μαρούκα Καντακουζηνού ως κυρία Ενέσκου υπήρξε όχι μόνον το στήριγμα της ζωής του συνθέτη, αλλά και μεγάλη ευεργέτιδα της Ρουμανίας. Ο Τζόρτζε Ενέσκου, ο σπουδαιότερος συνθέτης της Ρουμανίας (και επίσης βιολονίστας, μαέστρος και πιανίστας), με το που συνάντησε την πριγκίπισσα Μαρία Καντακουζηνού από την Μολδαβία έκανε προφανώς όσα έπρεπε για να την προσεγγίσει και ένας μεγάλος έρωτας έδωσε και στους δυο δημιουργικά φτερά. Η Μαρούκα δεν ήταν μόνον η Μούσα, ήταν και μια γυναίκα με πνευματικά ενδιαφέροντα και γνώσεις.

Στα απομνημονεύματά της με τον τίτλο «Σκιές και φώτα, Οι αναμνήσεις μιας Μολδαβής πριγκίπισσας» περιγράφει, στη γλώσσα των ευγενών, τα γαλλικά, με εξαιρετικά ελκυστικό τρόπο τη ζωή της, υπογραμμίζοντας την ανάγκη της να απομακρυνθεί από τον πρώτο σύζυγο της και, αντισυμβατικά με όλη τη σημασία της λέξης, να ακολουθήσει τον δρόμο της καρδιάς της, που ήταν μέχρι την τελευταία μέρα ο Ενέσκου.

«Το χρυσό δαχτυλίδι», για να επιστρέψουμε σε αυτό, είναι ένα μυθιστόρημα που κινείται μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας και που αναφέρεται στην μουσική διαδρομή μιας ιδιοφυίας, του Ενέσκου στην χώρα του και στον κόσμο και παράλληλη στην ιστορία της προσωπικής του ζωής και την συμβολή της συζύγου του σε όλα όσα κατάφερε. Όταν γνωρίστηκαν, ο Τζόρτζε Ενέσκου είχε τότε δώσει λόγο σε μια νεαρή Γαλλίδα πριγκίπισσα ότι θα την παντρευτεί. Καλεσμένος κάποια ημέρα του καλοκαιριού στο παλάτι της Βασίλισσας Ελισάβετ, για να δώσει μια συναυλία, διασταυρώνεται με τη Μαρούκα, προσερχόμενος αυτός στο Παλάτι με μια άμαξα κι εκείνη, σχεδόν ταυτόχρονα,  με μια άλλη άμαξα. Ήταν η μυθιστορηματική αρχή μιας ιδανικής σχέσης ζωής. Ο Ενέσκου τραγούδησε με πάθος την πατρίδα του και δόξασε τη μουσική της με το μουσικό έργο του, έχοντας δίπλα του τη Μούσα αλλά και πραγματική σύντροφο.dfdgdgdgd

Η Μαρούκα υπήρξε η πρωτοπόρος της ιδέας της οργανωμένης φροντίδας των μικρών άπορων παιδιών στη Ρουμανία και εργάστηκε πολύ για αυτό. Εκτός των πολλών της άλλων προσφερόμενων έργων στην κοινωνία, προσέφερε υπηρεσίες πολιτισμού και φρόντισε την μουσική εργογραφία του Ενέσκου και πολλών ακόμα συνθετών.

Με συγχρηματοδότηση του Κ. Ζάππα και του πατέρα της Αλέξανδρου Ρωσέττη, χτίστηκε και το περίφημο Ateneul Român, το πασίγνωστο Κέντρο μουσικής του Βoυκουρεστίου που μετά τον θάνατο του Ρωσέττη το φρόντιζε για αρκετά χρόνια η Μαρούκα. Από το 1888 έως σήμερα παραμένει ένα κτίριο εμβληματικό του μουσικού πολιτισμού, με τριακόσιες μουσικές εκδηλώσεις κάθε χρόνο. Εκεί στεγάζεται η Φιλαρμονική Ενέσκου και είναι ο επίσημος χώρος διεξαγωγής του Φεστιβάλ Ενέσκου.

Oι Ρουμάνοι έχουν ένα ταλέντο να κρύβουν ή να ξεχνούν όσους από τους εθνικούς τους σπόνσορες δεν ήταν και τόσο… Ρουμάνοι. Ας είναι… Το ότι το Ateneul Român χτίστηκε με γενναία συμβολή-χρηματοδότηση των Ζάππα και Ρωσέττη, μου το είχε πει μια συνάδελφος ρουμάνα, ξεναγώντας με στα σπουδαία κτίρια της πόλης, όταν έπαιξα εκεί, δέκα χρόνια πριν. Στη συνέχεια βρήκα τις σχετικές πληροφορίες.

Ο Ενέσκου έκανε στο χώρο αυτόν μερικές εξαιρετικές ηχογραφήσεις ως μαέστρος με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα που από το 1955 φέρει το όνομά του και σπίτι της είναι το Ateneul, όπως για παράδειγμα των εννέα συμφωνιών του Μπετόβεν. Κατά τη διάρκεια της θητείας του αρχιμουσικού Cristian Mandeal (1991-2010) η Φιλαρμονική Ορχήστρα ηχογράφησε όλα τα συμφωνικά έργα του Ενέσκου.