Η Δημοκρατία κινδυνεύει και χρειάζεται πραγματικούς πολίτες

Η πανδημία μπορεί να αλλάξει ριζικά τις δυτικές δημοκρατίες, αλλά χωρίς σταθερή μεσαία τάξη υπάρχει ο κίνδυνος να επικρατήσει πλήρως η πλουτοκρατία. Το τέλος της εποχής της Θάτσερ, ο Κέυνς και η ανάγκη για μια νέα συναίνεση.

Του Martin Wolf

«Είναι φανερό, λοιπόν, ότι η πολιτική κοινωνία που αποτελείται από μεσαίους είναι άριστη και πως οι πόλεις που κυβερνούνται σωστά είναι εκείνες όπου η μεσαία τάξη είναι πιο πολυάριθμη και ισχυρή από τις άλλες δύο ή έστω και από μία από εκείνες».

Αριστοτέλης, Τα Πολιτικά, 1295b34

H Covid-19 αποτέλεσε ένα παγκόσμιο σοκ. Αλλά θα οδηγήσει και σε μακροχρόνιες αλλαγές; Η απάντηση είναι ότι μπορεί να αποδειχθεί ένα μετασχηματιστικό συμβάν για διάφορες δυτικές κοινωνίες, ιδίως τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Για τις δυτικές φιλελεύθερες δημοκρατίες, η εποχή μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μπορεί να διαιρεθεί σε δύο υποπεριόδους. Η πρώτη, η οποία διαρκεί περίπου από το 1945 έως το 1970, ήταν η εποχή μιας «σοσιαλδημοκρατικής» συναίνεσης ή του «New Deal» όπως θα έλεγαν οι Αμερικανοί. Η δεύτερη, η οποία ξεκινάει περίπου το 1980, ήταν η συναίνεση της «παγκόσμιας ελεύθερης αγοράς» ή του μοντέλου της Θάτσερ και του Ρίγκαν.

Μεταξύ των δύο αυτών περιόδων μεσολάβησε μια μεταβατική περίοδος -αυτή του υψηλού πληθωρισμού της δεκαετίας του 1970. Φαίνεται πως βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή σε μια νέα μεταβατική περίοδο, η οποία ξεκίνησε με την παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση. Η κρίση αυτή επέφερε πλήγμα στην ιδεολογία της ελεύθερης αγοράς. Αλλά σε όλο τον δυτικό κόσμο έγιναν γενναίες προσπάθειες ανοικοδόμησης του «ancient regime» μέσω της διάσωσης του χρηματοοικονομικού συστήματος, της υιοθέτησης πιο αυστηρών χρηματοοικονομικών ρυθμίσεων και της λιτότητας.

Στο τέλος, την απόπειρα αυτή ακολούθησε η άνοδος του λαϊκιστικού εθνικισμού. Ο Ντόναλντ Τραμπ, με την πολιτική του προστατευτισμού και των διμερών συμφωνιών, την υπόσχεσή του να διατηρήσει την κοινωνική προστασία και την αρχική (και έκτοτε ξεχασμένη) έμφαση στις επενδύσεις σε υποδομές, έγινε αρχηγός του κόμματός του επειδή δεν ήταν ο παραδοσιακός Ρεπουμπλικάνος που υπερασπίζεται την ελεύθερη αγορά.

Με τη δέσμευσή του να ενισχύσει τις πιο φτωχές περιοχές και τις ευμενείς αναφορές στο New Deal του Ρούσβελτ, ο Μπόρις Τζόνσον έχει δείξει και αυτός μια νέα πιθανή πορεία για το κόμμα του.

Οι ηγέτες αυτοί έχουν θάψει τον Ρόναλντ Ρίγκαν και τη Μάργκαρετ Θάτσερ.

O κορωνοϊός έχει επίσης προκαλέσει μια ακόμα πιο δραματική επιστροφή των κρατικών παρεμβάσεων στην οικονομία σε σχέση με τη χρηματοπιστωτική κρίση. Τούτο μπορεί να σηματοδοτεί το τέλος της δεύτερης μεταπολεμικής μεταβατικής περιόδου.

Σε ποια ιδέα πρέπει να στηριχτούν τώρα η πολιτική, η κοινωνία και η οικονομία; Η απάντηση θα έπρεπε να είναι η ιδέα του πολίτη, η οποία έχει τις καταβολές της στις πόλεις-κράτη της αρχαίας Ελλάδας και της Ρώμης. Είναι κάτι παραπάνω από πολιτική ιδέα. Όπως είχε πει ο Αριστοτέλης, «ο άνθρωπος είναι ζώο πολιτικό». Είμαστε ολοκληρωμένοι άνθρωποι, υποστήριξε, μόνο όταν συμμετέχουμε ενεργά στην πολιτική κοινότητα.

Σε μια δημοκρατία, οι άνθρωποι δεν είναι απλώς καταναλωτές, εργαζόμενοι, επιχειρηματίες, αποταμιευτές ή επενδυτές. Είμαστε πολίτες. Αυτός είναι ο δεσμός που ενώνει τους ανθρώπους σε ένα κοινό εγχείρημα.
Στον σημερινό κόσμο, η ιδιότητα του πολίτη πρέπει να έχει τρεις πτυχές: αφοσίωση στους δημοκρατικούς και νομικούς θεσμούς και τις αξίες του ανοιχτού διαλόγου και της αμοιβαίας ανεκτικότητας που τους στηρίζουν. Ενδιαφέρον για την ικανότητα των συμπολιτών να έχουν μια πλήρη ζωή και επιθυμία να δημιουργηθεί μια οικονομία που επιτρέπει στους πολίτες και τους θεσμούς τους να ευημερήσουν.

Απόγνωση και οργή έναντι του συστήματος

Ο σημαντικότερος λόγος για την υπογράμμιση της σημασίας της ιδιότητας του πολίτη στις ημέρες μας είχε διατυπωθεί από τον Αριστοτέλη πριν από 2.500 χρόνια. Μια απαραίτητη προϋπόθεση για τη σταθερότητα οποιασδήποτε συνταγματικής δημοκρατίας είναι μια ευημερούσα μεσαία τάξη (όσοι βρίσκονται στο μέσο της εισοδηματικής διανομής). Χωρίς αυτήν, το κράτος κινδυνεύει να μετατραπεί σε πλουτοκρατία, δημαγωγία ή τυραννία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρο στο  euro2day.gr