Οδηγός Ολιστικής Θερινής Διατροφής

Η εγκράτεια και η διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους αποτελούν ζήτημα ψυχικής ισορροπίας

Ο Θανάσης Δρίτσας γράφει για τον ρόλο της νηστείας, τι έχει αλλάξει στη (μεσογειακή) διατροφή μας και για το πώς το τι τρώμε, καθρεφτίζει την ψυχική μας υγεία.Screenshot 2020 07 23 at 8.30.46 PM

Πριν εξαπολυθούν στον σύγχρονο κόσμο οι διαιτολόγοι, οι αστρολόγοι, τα πρωινάδικα της τηλεόρασης και τα γυμναστήρια της γειτονιάς οι περισσότεροι άνθρωποι βάσιζαν την εποχική διατροφική τους συμπεριφορά στη νηστεία ακολουθώντας τις θρησκευτικές νουθεσίες οι οποίες είχαν κυριότερο άξονα την εγκράτεια.

Ο απώτερος στόχος της νηστείας στην ελληνική παράδοση δεν είναι η μείωση των προσλαμβανόμενων θερμίδων, η απώλεια βάρους και η βελτίωση της εξωτερικής εμφάνισης, όλα όσα δηλαδή αποτελούν στόχο ενός σύγχρονου διαιτολογικού προγράμματος, αλλά το να γίνει ο άνθρωπος γενικά συγκρατημένος. Πραγματική νηστεία, σύμφωνα με τον Μ. Βασίλειο, αποτελεί η εγκράτεια της γλώσσας, ο έλεγχος του θυμού, ο περιορισμός κάθε επιθυμίας και κατάκρισης του διπλανού ανθρώπου. Με βάση μάλιστα την προσέγγιση των ασκητών της ερήμου που όλοι τους ήσαν αξιοζήλευτα ολιγοδίαιτοι υπάρχουν δύο τύποι μάργων ανθρώπων (από το ρήμα μαργαίνω που σημαίνει γίνομαι παθιασμένος με κάτι) που έχουν μανία με το φαγητό: ο γαστρίμαργος, δηλαδή αυτός που αγαπάει τη μεγάλη ποσότητα φαγητού και θα τον λέγαμε σήμερα «σαβούρα», και ο λαίμαργος, δηλαδή αυτός που παθιάζεται με τις νοστιμιές και τις απολαύσεις του λαιμού και θα τον λέγαμε «μερακλή των μεζέδων».

Πίσω λοιπόν από τον τρόπο που τρώμε υπάρχει ένα σημαντικό ψυχολογικό στοιχείο το οποίο θα βοηθούσε εξαιρετικά τους σύγχρονους ψυχιάτρους-ψυχολόγους να μελετήσουν την ελληνική παράδοση και να προσεγγίσουν ίσως βαθύτερα την έννοια της νηστείας. Εξάλλου δεν είναι τυχαίο ότι και οι καρδιολόγοι σήμερα συμβουλεύουμε επιστροφή στην παραδοσιακή διατροφή. Ακόμη γνωρίζουμε ότι ο γεμάτος άγχος και κατάθλιψη σύγχρονος άνθρωπος του Άστεως προστρέχει σε κατανάλωση μεγάλης ποσότητας ζάχαρης, θερμίδων, αλατιού και έντονων γεύσεων (ότι δηλαδή προσφέρει το σκουπιδοφαγητό-junk food των ταχυφαγείων) αναζητώντας λυτρωτική διέξοδο στην απόλαυση προκειμένου να απαλλαγεί από το stress που τον κυριεύει. Οι ενδοκρινολόγοι έχουν αποδώσει αυτό το φαινόμενο που παράγει η λυτρωτική απόδραση από το stress (μέσω κατανάλωσης junk food) ως αναζήτηση-ερέθισμα παραγωγής της αντικαταθλιπτικής ορμόνης σεροτονίνης. Οι θρησκευτικές παραδόσεις όλων των λαών της γης είχαν ξεκαθαρίσει απόλυτα ότι η εγκράτεια και η διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους αποτελεί ζήτημα ψυχικής ισορροπίας διότι ο ψυχικά ασταθής και ο αγχωμένος άνθρωπος δεν μπορεί να ελέγξει το είδος και την ποσότητα του φαγητού του.

Η εποχή μας χαρακτηρίζεται επίσης από μεγάλη κρεοφαγία και ζωική πρωτεϊνοφαγία. Μια περίοδος αποχής λοιπόν από τις ζωικές πρωτεΐνες συνιστά όχι μόνον κίνδυνο αλλά αποτοξίνωση ωφέλιμη για την υγεία μας. Άλλωστε όσοι ερευνούν τι ακριβώς τρώνε, γνωρίζουν ότι μπορεί να πάρει κανείς φυτικές πρωτείνες υψηλής ποιότητας π.χ. από τα όσπρια (τα οποία είναι πολύ δημοφιλή σε περιόδους παραδοσιακής νηστείας). Επίσης μπορεί να προσλάβει κάποιος ασβέστιο από ξηρούς καρπούς εκτός από τα γαλακτοκομικά ως κύρια πηγή. Το γάλα άλλωστε σήμερα δεν είναι τόσο σημαντική τροφή για τον ενήλικα όσο για τα παιδιά και κυρίως την περίοδο ανάπτυξης του ανθρώπου. Επιπλέον η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών μπορεί να προσφέρει μεγάλο όφελος σε βιταμίνες.

Θα πρέπει να είναι κανείς πολύ προσεκτικός στην υπερβολική κατανάλωση υδατανθράκων σε περιόδους παραδοσιακής νηστείας (βλ. μακαρόνια, ρύζι, ψωμί, ταχίνι) διότι προσφέρουν πολλές θερμίδες με κίνδυνο να αυξήσει κανείς το σωματικό του βάρος. Και στα μοναστήρια βλέπουμε πολύ συχνά το οξύμωρο, δηλαδή υπέρβαρους μοναχούς οι οποίοι νηστεύουν συστηματικά, αυτό οφείλεται σε πολύ μεγάλη κατανάλωση υδατανθράκων τις περιόδους νηστείας (π.χ. ο χαλβάς και το ταχίνι είναι θερμιδικές βόμβες σε μεγάλη κατανάλωση).  Πάντως νηστεία χωρίς να περιορίσει κανείς και την ποσότητα του φαγητού δεν είναι νοητή μέσα στην παράδοση μας. Νηστεία χωρίς πείνα δεν είναι νηστεία και δεν ανταποκρίνεται στο πνευματικό περιεχόμενο της νηστείας.

Η παράδοση μας ως μεσογειακή διατροφή δεν περιείχε τόσο κρέας όσο τρώμε σήμερα. Γιατί όμως γίναμε κρεοφάγοι ως λαός;

Η παράδοση μας ως μεσογειακή διατροφή δεν περιείχε τόσο κρέας όσο τρώμε σήμερα. Γιατί όμως γίναμε κρεοφάγοι ως λαός; Πολύ πριν από την ανακάλυψη της χοληστερίνης και των βλαβερών επιδράσεων του λιπαρού φαγητού οι άνθρωποι δεν ήξεραν τι ακριβώς σημαίνει υγιεινό φαγητό αλλά από αρχαιοτάτων χρόνων η διατροφή μας ήταν (ίσως από ένστικτο) υγιεινή και περιλάμβανε ψάρια, φρούτα, λαχανικά, ψωμί και πολύ λιγότερο κρέας σε καθημερινή βάση.

athensvoice.gr/