Λουκρητία Δούναβη: “Τα όρια….αχ αυτά τα “όρη”!

 Η Συριανή συγγραφέας μιλάει στην Ελένη Γουρνέλου*

Στιγμιότυπο 2020 06 27 8.22.53 μμ

Η Λουκρητία Δούναβη γεννήθηκε το 1942 στη Σύρο. Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1970, δημοσιεύοντας ποιήματα σε λογοτεχνικά περιοδικά. Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές: “Ελάτε άνθρωποι” (Νέα Σκέψη, 1976), “Βροχότοπος” (Δίδυμοι, 1978), “Μπαλκόνι στην Ερμούπολη” (Φιλιππότης, 1987), “Αλάτι στις λακκούβες” (Βιβλιοπωλείο της Εστίας, 2009),  το αφήγημα “Η Αγία Συνάδελφος” (Κέδρος, 1998), τη σειρά αφηγημάτων με τίτλο “Το βυσσινί φουστάνι” (Γκοβόστης, 1992, Το Ροδακιό, 2001), “Φωνές του σώματος” (Βιβλιοπωλείο της Εστίας, 2009), τα πεζά ποιητικά κείμενα με τίτλο «Ταξίδι ασυνόδευτο» (Γαβριηλίδης, 2016) και πρόσφατα το 2019 τα διηγήματα «Περί ανέμων και θαυμάτων».   Ποιήματά της έχουν μεταφραστεί και δημοσιευτεί στην Αγγλία και την Αίγυπτο.

Η συνέντευξη παραχωρήθηκε στον www.empneusi.gr στους 107 FM  για την εκπομπή «Συναντήσεις».

Μπορείτε να ακούσετε ολόκληρη την εκπομπή στη  διεύθυνση: https://www.empneusi.gr/podcast/eleni-gournelou-lucretia-dounavi/

Ελένη Γουρνέλου: Λουκρητία σε ευχαριστούμε για την αποδοχή της πρόσκλησης. Πες μας σε παρακαλώ με δυο λόγια- εάν είναι δυνατόν- τι είναι για εσένα η Σύρα;

Λουκρητία Δούναβη: Ευχαριστώ κι εγώ για τη πρόσκληση. Η Σύρα! Είναι η μεγάλη, η ανεπανάληπτη αγάπη μου. Είναι το παρελθόν και το παρόν.  Ήμουν αρκετά νέα όταν έφυγα από το νησί και έμεινα περίπου 40 χρόνια στην Αθήνα. Μου έλειψε πολύ το νησί παρ’ όλο που ήμουν διαρκώς στο πήγαινέλα. Δεν θα μπορούσα να ζήσω πουθενά αλλού.116433014 3115565731857909 3417326115045364347 n

Ελένη Γουρνέλου: Ποια πράγματα σε σημάδεψαν στη νεανική σου ηλικία εδώ στο νησί; Καλά ή και άσχημα.

Λουκρητία Δούναβη: Έζησα μια άλλη εποχή εδώ στα νεανικά μου χρόνια. Το παρελθόν μου με έχει καθορίσει και πιστεύω ότι το παρελθόν διαμορφώνει και το παρόν μας. Γεννήθηκα στην Άνω Σύρα που, τότε,  λεγόταν Απάνω χώρα.  Ήταν ένας άλλος τόπος μέσα στον ίδιοτόπο. Πολύ ιδιαίτερος και διαφορετικός και λόγω θρησκείας, πιο περίκλειστος. Υπήρχε ευαισθησία, χιούμορ, φτώχεια…Η φτώχεια, βέβαια, υπήρχε και στην πόλη, την Ερμούπολη. Μπορεί να ήταν ένα θαύμα αρχιτεκτονικής η Ερμούπολη αλλά κάποιοι εργάστηκαν γι’ αυτό. Δεν μπορώ να μη το πω αυτό! Αυτή είναι η αλήθεια κι έτσι ξεκινώ πάντα να γράφω. Από μια αλήθεια. Για παράδειγμα έχω γράψει ένα διήγημα για τα ‘άσπρα παπούτσια’ που στην πραγματικότητα ήταν ένα όνειρο κάποιας γυναίκας που μου το διηγήθηκε. Πήγαινε σ’ ένα γκρεμισμένο σπίτι, έβγαζε τις μπότες της, φορούσε άσπρες κάλτσες που με το φεγγάρι ονειρευόταν οτι ήταν άσπρα παπούτσια. Με συγκίνησε τόσο πολύ! Ήμουν σφουγγάρι σε αυτά. Λόγια, τόνος φωνής, ύφος, έκφραση…όλα αυτά, μού έδιναν πάντα την αφορμή να γράψω.  Τα συγκράτησα όλα αυτά στη μνήμη μου όταν έφυγα από το νησί. Στην Ερμούπολη ζήσαμε από το 1958. Αφού έμεινα για 3 χρόνια εσώκλειστη στη Σχολή Saint Josepf στην Αθήνα. Δεν άντεξα, επέστρεψα και τελείωσα το γυμνάσιο στην Ερμούπολη.

Ελένη Γουρνέλου: Πώς ήταν οι χαρακτήρες και το ήθος τω ανθρώπων εκείνης της εποχής στην Άνω Σύρο;

Λουκρητία Δούναβη: Υπήρχε μια συντροφικότητα και μια βοήθεια προς τους αναγκεμένους, όπως έλεγε και  η γιαγιά μου. Πηγαίναμε με χαρά στον εσπερινό της Κυριακής αλλά μετά πηγαίναμε και σε μια αίθουσα κοντά στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (καθολική εκκλησία Άνω Σύρου) και βλέπαμε τον Σαρλώ. Ο ιερέας, ο Δον Γιάννης, είχε φέρει μια μηχανή και μερικές ταινίες από τη Γαλλία. Παίζαμε «παστέλα», το κουτσό, πεντόβολα κ.α. ομαδικά παιχνίδια και μας άρεσε πολύ να παίζουμε ξυπόλυτοι σ’ ένα γκρεμό προς τον Άγιο Θανάση πάνω στη μαρμαρόπλακα. Ποτέ κανένα παιδί δεν είχε πέσει ή χτυπήσει! Θυμάμαι τη μαμά μου να μού λέει ότι κάθε άνθρωπος έχει έναν δικό του άγγελο που τον προστατεύει. Κάπως έτσι γίνονται και τα θαύματα….Όχι ότι δεν μου έχουν συμβεί άσχημα πράγματα στη ζωή μου…Έχω περάσει πολλά και πολλούς πόνους αλλά υπάρχει πάντα ο καλός άγγελος στο μυαλό μου που ερμηνεύεται με την αγάπη προς τον εαυτό μας και προς τους άλλους. Αν αγαπάς αληθινά, αγαπιέσαι κιόλας. Οι χάρες και οι ανέξοδες χαρές πάντα υπάρχουν. 115600515 1396995974023699 8569037057203751392 n

Ελένη Γουρνέλου: Όλα αυτά εμπεριέχονται και σε ένα κείμενό σου που ονομάζεται «Ενθυμίσεις μου παλιές» και το παρουσίασες στην Πινακοθήκη της Ερμούπολης. Βλέπει κανείς μέσα από τα κείμενά σου ότι σε επηρεάζει πολύ η φύση, οι άνθρωποι αλλά και η υφή των ανθρώπων, επίσης.

Λουκρητία Δούναβη: Πράγματι με επηρεάζουν όλα αυτά. Αλλά επειδή με ρώτησες για τους ανθρώπους στο παρελθόν θα σου πω ότι ήταν πιο ήρεμοι. Παρά το γεγονός ότι ήταν στερημένη εποχή υπήρχαν αλήθειες και η επαφή, η οικειότητα ήταν ήπιες. Η μνήμη και η συντροφικότητα εκείνης της εποχής με έχουν επηρεάσει πολύ στη γραφή μου. Με μαγνητίζουν οι εικόνες εκείνης της περιόδου, πέρα από το γεγονός ότι υπήρχε πάντα και μια μεγάλη αυστηρότητα μαζί και η χαρά για το ασήμαντο.

Ελένη Γουρνέλου: Και η σχέση σου με τη θάλασσα και τη ναυτοσύνη; Πώς σε έχουν τροφοδοτήσει όλα αυτά στο γράψιμο;

Λουκρητία Δούναβη: Καταρχάς παντρεύτηκα καπετάνιο. Είμαστε μαζί 55 χρόνια. Ταξίδεψα μαζί του…όχι πάρα πολύ κι αυτό γιατί ήμουν και χαζομαμά και δεν μπορούσα να αφήσω τα παιδιά μου (γέλια). Η θάλασσα είναι η πολυλογία της ημέρας μου. Και ολομόναχη να είμαι όπως και να είναι η θάλασσα με συντροφεύει και με κάνει να σκέφτομαι και να ονειρεύομαι.

Ελένη Γουρνέλου: Υπήρχαν πράγματα ήθελες να κάνεις αλλά οι συνθήκες δεν το επέτρεψαν;

Λουκρητία Δούναβη: Τότε μεγαλώναμε με την ιδέα να παντρευτούμε και να κάνουμε παιδιά. Εγώ ήμουν, ωστόσο, ένας ελεύθερος άνθρωπος αλλά εκείνη την εποχή δεν το είχα καταλάβει. Είναι αυτό που λένε «στερνή μου γνώση να σε είχα πρώτα». Είχα την τύχη να έχω καλούς γονείς αλλά ήταν αρκετά αυστηροί, ειδικά ο πατέρας μου. Οπότε ήθελα να κάνω δικό μου σπίτι και να φύγω. Αρραβωνιάστηκα πολύ μικρή και είχα να δω τον μέλλοντα σύζυγό μου 2,5 χρόνια επειδή ταξίδευε. Εγώ, λοιπόν, ως μέλλουσα γυναίκα ναυτικού, έμενα στο σπίτι γιατί δεν επιτρεπόταν να βγω όποτε ήθελα…Υπήρχε αυστηρότητα. Μετά έπρεπε να μεγαλώσω τα παιδιά μόνη μου. Είναι κι αυτός ένας από τους λόγους που συμπονώ τις γυναίκες των ναυτικών. Δυσκολεύονται σε πολλά γιατί είναι μόνες. Φυσικά υπήρχε και η χαρά της επιστροφής που ήταν κάτι σαν μήνας του μέλιτος. Και βέβαια, υπήρχαν πράγματα που δεν έγιναν όπως για παράδειγμα το όνειρό μου: το θέατρο, να γίνω θεατρίνα. Μου άρεσε, επίσης, και η δημοσιογραφία.. Τώρα, βέβαια, δεν με πονά τίποτα από αυτά που δεν έγινα γιατί έχω το θείο δώρο της γραφής. Γράφω γιατί νοιώθω την ανάγκη να βρεθώ στον κόσμο μου, αμπαρώνομαι και ξεκλειδώνομαι με την ίδια πάντα ευλογία.

116286435 2666732456948215 4556591234713252367 nΕλένη Γουρνέλου: Στο βιβλίο σου το «Ταξίδι το ασυνόδευτο» αναφέρεσαι στα όρια. Μπορείς να μας πεις πώς τα ανακάλυψες αυτά τα όρια….τα «όρη», όπως λες στο βιβλίο.

Λουκρητία Δούναβη: Πιστεύω ότι έχω πονέσει πολύ λόγω ιδιοσυγκρασίας, λόγω χαρακτήρα, δηλαδή. Και στο σώμα και στη ψυχή. Πέρασα μεγάλο διάστημα να αντιμετωπίζω παρερμηνείες σε όσα έκανα από τους άλλους ανθρώπους. Δεν καταλάβαιναν τη συμπεριφορά μου, τις διαθέσεις μου. Εγώ ήθελα να είμαι αυθεντική και οι πράξεις μου ν’ ανταποκρίνονται στα λόγια μου. Ωστόσο, οι πράξεις μας είναι και πώς τις βλέπουν οι άλλοι. Για παράδειγμα απεχθάνομαι το ψέμα και δεν αντέχω τα υπερβολικά κομπλιμέντα ή τις άδικες κατηγορίες. Ως προς «τα όρη» που ανέφερες ήταν αρκετά αυτά που έπρεπε να περπατήσω και να περάσω. Αισθανόμουν αδικημένη. Οι περιπέτειες της υγείας μου με ανάγκασαν να ψηλαφίσω τις ρωγμές του σώματός μου. Τότε που έγραψα το βιβλίο «Ταξίδι ασυνόδευτο» ήταν πια το ξεκαθάρισμα από όσα πέρασα για να φθάσω στον εαυτό μου και να τον αγαπήσω. Τον υπεράσπισα με γενναιότητα! Και σε αυτό με βοήθησε η συγγραφή. Αυτό σημαίνει ότι δεν επιτρέπω πλέον στους άλλους να με πληγώνουν. Το λάθος είναι όταν το συναίσθημα υπερτερεί της λογικής.

Ελένη Γουρνέλου: Τα βιβλία, όμως, μετά φεύγουν από εμάς. Δεν μας ανήκουν. Πόσο σημαντικά είναι για σένα τα δικά σου βιβλία και πώς τα αποχωρίζεσαι;

Λουκρητία Δούναβη: Είμαι πολλή ευχαριστημένη όταν αυτό που γράφω το αγαπώ και όταν συνειδητοποιώ ότι έχει αφαίρεση. Αγαπώ πολλή την αφαίρεση στο λόγο γιατί με βοηθάει να διατυπώνω το συναίσθημα. Οι λέξεις, επίσης, με περνάνε. Δεν γράφω για να πω ότι βγήκε κάτι ωραίο μετά. Με ενδιαφέρει να με διαπερνά εμένα. Καθένας, βέβαια, έχει τον τρόπο του.

Ελένη Γουρνέλου: Μίλησέ μου για ανθρώπους της Σύρου. Τον Μάνο Ελευθερίου, την αδελφή του την Αγγελική και άλλους που συνδέθηκες εδώ στη Σύρο.

Λουκρητία Δούναβη: Με τον Μάνο είμαστε πολύ φίλοι. Θα είναι 25-30 χρόνια που γνωριστήκαμε στη Σύρο. Μου λείπει η παρουσία του, οι συνομιλίες μας, η αγάπη για τα ίδια πράγματα, η αδελφή του, η Αγγελική. Ευαίσθητη, άξια, ξεχωριστή! Επίσης, με επηρέασε ο φιλόσοφος, Ευάγγελος Ρούσσος που έχει γεννηθεί στη Σύρο κι από τον οποίο έμαθα πόσο μεγάλη σχέση έχει η ψυχολογία με τη φιλοσοφία. Αγάπησα ένα μικρό βιβλίο για τον Δημόκριτο που μου χάρισε και το οποίο με βοήθησε πολύ την εποχή που είχα κατάθλιψη, όπως με βοήθησε και ο ίδιος με τις παρατηρήσεις του. Γενικά οι άνθρωποι που εκτιμώ, όταν μου κάνουν παρατηρήσεις,  μού κάνουν πάρα πολύ καλό γιατί με κάνουν να σκεφθώ. Εκεί, λοιπόν, διάβασα ότι η γενναιότητα κάνει τις οδύνες μικρές. Μου έδωσε μεγάλη δύναμη αυτό. Επίσης, εκεί διάβασα ότι όταν επαινούμε τους φαύλους κάνουμε πολύ κακό.

Ελένη Γουρνέλου: Πώς σου φαίνονται οι νέοι σήμερα;

116122126 292212258553350 8775452380001533631 n Λουκρητία Δούναβη: Βλέπω νέους με διαφορετικά ενδιαφέροντα. Επίσης, η έννοια του πολιτισμού έχει διαμορφωθεί διαφορετικά. Έχει αλλάξει το είδος της μουσικής, η έντασή της, ο τρόπος διασκέδασης….Ο τρόπος ζωής, ανασφάλεια και ξεσπάσματα. Ευτυχώς υπάρχουν και εξαιρέσεις.

Ελένη Γουρνέλου: Ποια βιβλία σε επηρέασαν κι αν σήμερα βλέπεις αξιόλογους συγγραφείς;

Λουκρητία Δούναβη: Το πρώτο βιβλίο που διάβασα ήταν η ανθολογία του Αποστολίδη. Λάτρεψα τον Καβάφη, επίσης. Μετά διάβασα Πάουντ, Νίτσε και φυσικά Σεφέρη και Ελύτη. Διαβάζω και σήμερα καλούς ποιητές και αυτό είναι παρήγορο. Η Κική Δημουλά είναι μια μεγάλη ποιήτρια. Επίσης, μου αρέσουν τα πεζά που γράφονται με ποιητικό τρόπο αλλά και η γραφή με χιούμορ. Το χιούμορ και ο αυτοσαρκασμός  μας βοηθούν να βλέπουμε πιο ελαφριά τα πράγματα. Δεν μου αρέσει η σοβαροφάνεια. Σαφώς και υπάρχουν καλοί λογοτέχνες που δεν ακούγονται, δυστυχώς, ούτε διαφημίζονται.

116087746 282998806340114 4194853104520981579 nΕλένη Γουρνέλου: Το τελευταίο σου βιβλίο λέγεται «Περί ανέμων και θαυμάτων». Πες μου σε παρακαλώ ένα ‘θαύμα’ που έχεις δει.

Λουκρητία Δούναβη: Η γνωριμία μου με τον εαυτό μου. Αυτό για μένα είναι ένα ‘θαύμα’. Να αναγνωρίζεις τον εαυτό σου είναι μεγάλη υπόθεση.

Ελένη Γουρνέλου: Ο έρωτας τι σημαίνει για σένα; Είναι κι αυτό  ένα παράδοξο όπως και ο θάνατος….γλυκόπικρος, όπως λέει και η Σαπφώ.

Λουκρητία Δούναβη: Παίζει ρόλο πώς νοιώθεις τον έρωτα. Αλλοίμονο σε όποιον δεν του έχει συμβεί να ερωτευτεί. Μια φίλη μου έλεγε πόσο πολύ επιθυμούσε να ζήσει το πάθος του έρωτα ακόμα κι αν το πληρώσει. Το έζησε και το πλήρωσε. Κάποιες φορές, βλέπεις, ότι οι άνθρωποι ερωτεύονται άλλους ανθρώπους με τους οποίους δεν μπορεί να είναι μαζί. Ωστόσο, υπάρχει και η περίπτωση να ζήσεις έναν έρωτα δυνατό και μετά να σβήσει. Είναι το καρδιοχτύπι που σε διαλύει αλλά κάποτε φεύγει κι αυτό. Η αγάπη είναι πιο σημαντική από τον έρωτα. Η αγάπη σε κάνει πιο δοτικό προς τον άλλο άνθρωπο. Σε μαθαίνει ν’ αγαπάς.

Ελένη Γουρνέλου: Από τι μαθαίνει ο άνθρωπος; Από την απώλεια ή το κέρδος;

Λουκρητία Δούναβη: Και από τα δυο. Βέβαια η γενναιότητα είναι σημαντική γιατί η απώλεια μπορεί να σε καθηλώσει. Ο άνθρωπος που ξεπερνά τα εμπόδια στη ζωή του νοιώθει περήφανος που τα κατάφερε. Υπάρχουν λογιώ λογιώ απώλειες βέβαια.

Ελένη Γουρνέλου: Ήσουν περισσότερο απαισιόδοξος ή αισιόδοξος άνθρωπος Λουκρητία και τι σε βοήθησε περισσότερο να ξεπεράσεις τις δυσκολίες;

116241534 915996198920768 17516577482009299 nΛουκρητία Δούναβη: Είμαι περισσότερο αισιόδοξος άνθρωπος νομίζω. Όταν συμβαίνει κάτι που μπορεί να είναι και θέμα υγείας ή ο,τιδήποτε άλλο….σκέφτομαι ότι υπάρχει πάντα κάτι χειρότερο. Θα σου πω ένα παράδειγμα. Έχω σκλήρυνση κατά πλάκας και συχνά έπεφτα κάτω. Οπότε, ο γιατρός μού σύστησε να κρατήσω ένα μπαστούνι. Κι εγώ ήλθα στη Σύρο και αγόρασα από το φαρμακείο ένα μπαστούνι για να στηρίζομαι. Εδώ,  που με γνώριζαν όλοι. Όχι στην Αθήνα! Εδώ,  γιατί εδώ πάντα θα έρχομαι. Και παρά την απορία στα μάτια τους ποτέ δεν απέφυγα να τους πω τι μου συνέβαινε. Το θεώρησα μέρος της ζωής μου!

Ελένη Γουρνέλου: Τι σε φοβίζει περισσότερο σήμερα, Λουκρητία;

Λουκρητία Δούναβη: Ο πόλεμος. Σκέφτομαι ότι είναι ένα καζάνι που βράζει. Είναι κόλαση η απληστία, ο παραλογισμός, η καταστροφή του πλανήτη, τα παραγγέλματα των ισχυρών. Το ίδιο με φοβίζει και ο φανατισμός. Ακόμα κι αυτός του ποδοσφαίρου. Είναι κόλαση ο φανατισμός!

Ελένη Γουρνέλου: Τι είναι αυτό που περισσότερο ακολουθείς στη ζωή σου ως μπούσουλα πριν πάρεις μια μεγάλη απόφαση;

Λουκρητία Δούναβη: Η γενναιότητα να αντιμετωπίζω τη ζωή και τις δυσκολίες μου. Και η προσπάθεια να εξακολουθώ να έχω αυτή τη δύναμη.

Ελένη Γουρνέλου: Σε ευχαριστώ από καρδιάς αγαπητή Λουκρητία γι’ αυτή την εξομολόγηση.

Λουκρητία Δούναβη: Κι εγώ, Ελένη!

116303969 630480580907513 966543358733056703 n

*Η ΕΛΕΝΗ ΓΟΥΡΝΕΛΟΥ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Στη συνέχεια μετακινήθηκε στη Λέσβο εξαιτίας του Ο. Ελύτη και του Ασημάκη Πανσέληνου και από το 1994 εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Οι βασικές σπουδές της είναι στο αντικείμενο «Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό» της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΕΑΠ και το Msc της στη «Κοινωνική Ανθρωπολογία και Ιστορία του Πανεπιστημίου Αιγαίου». Έχει συνεργαστεί με το ραδιοφωνικό σταθμό ΑΙΟΛΟΣ της Μυτιλήνης και τον ΕΜΠΝΕΥΣΗ της Σύρου σε εκπομπές με συνεντεύξεις με ανθρώπους των τεχνών και των γραμμάτων. Έχει εκδώσει μια ποιητική συλλογή με τίτλο: «Αστρολάβος» και αρθρογραφεί  σε εφημερίδες της Λέσβου και της Σύρου. Από το 2018 διαμένει μόνιμα στην Ερμούπολη όπου συνεχίζει να εργάζεται στο Πανεπιστήμιο. Μόνιμο ενδιαφέρον και συνοδοιπόρος στη ζωή ο πολιτισμός και η τέχνη, όχι σαν εξαίρεση ,αλλά σαν καθημερινότητα.