Ο Γιόζεφ Σουμπέτερ (1883-1950) ως εφευρέτης του όρου «δημιουργική καταστροφή» την οριοθετεί ως αποτέλεσμα της τεχνολογικής προόδου, η οποία, με τη δημιουργία αποδοτικότερης τεχνολογίας, ή νέων καλύτερων (με όποια κριτήρια) προϊόντων, απαξιώνει παραγωγικές μονάδες που λειτουργούν με παλιότερη τεχνολογία, χωρίς αυτές να έχουν στην πραγματικότητα κάποιο άλλο εσωτερικό πρόβλημα. Κατά τον Σουμπέτερ αν επιτρέψει κανείς στη Δημιουργική Καταστροφή του καπιταλιστικού συστήματος να λειτουργήσει απελευθερωμένη, μπορεί να επιτύχει μια κοινωνία συνολικά υψηλότερα επίπεδα κατανάλωσης με λιγότερες ώρες εργασίας. Παρόλα αυτά τα όρια του παραπάνω ορισμού άρχισαν να επιμηκύνονται σε κάθε έκφανση του πολυσχιδούς κοινωνικού βίου. Η φιλοσοφία αυτή πία αρχίζει να αναφέρεται ακόμα και σε στοχευμένη-προσχεδιασμένη «καταστροφή» (όχι μόνο αυτή που οφείλεται σε εξωτερικούς παράγοντες) με απώτερο σκοπό τα πολλαπλά οφέλη κατά την αναγέννηση μετά από μία «δυστυχία».

Άλλωστε κάθε αλλαγή για να είναι πρακτικά και αποτελεσματικά υλοποιήσιμη προϋποθέτει την αίσθηση του επείγοντος και ενός κλίματος «σοκ και δέους» ορισμένες φορές, με σκοπό την αύξηση της αναγκαιότητας της στα μάτια των άμεσα ενδιαφερόντων, οι οποίοι πολλές φορές την βλέπουν ως μόνη σωτηρία. Ακροβατώντας σε όρια συνωμοσιολογίας και αυταπόδεικτης αλήθειας πολλοί ισχυρίζονται πως οι καλύτερες επιτυχίες έχουν προκύψει κατά τη διάρκεια μεγάλων καταστροφών όπου η «εκμετάλλευση» μίας μεγάλης κλίμακας κρίσης ή σοκ μπορεί να έχει τεράστια κέρδη. Ισχυρίζονται ακόμα πως η διευκόλυνση της προσαρμογής σε νέες συνθήκες προϋποθέτει ένα ισχυρό χάος που η αβεβαιότητα κυριαρχεί και η ελπίδα από την νέα λύση που προτείνεται είναι αυτή που οδηγεί σε πλήρη και πολλές φορές μη επαρκώς αξιολογήσιμη αποδοχή και υιοθέτηση αυτής της λύσης.

H κριτική θεώρηση της παραπάνω φιλοσοφίας μπορεί να έχει ως βάση των ανθρωπιστικό χαρακτήρα και τις απώλειες και τις αρνητικές συνέπειες της κάθε καταστροφής και χάους σε σχέση με τη νέα κατάσταση που θα προκύψει. Κάποιος μπορεί να ισχυρισθεί ότι το κοινωνικό όφελος κάθε αλλαγής θα υπερβαίνει κατά πολύ τα κόστη της πρότερης κατάστασης. Αλλά πάλι μπορούμε να δεχτούμε έστω και κάποια κόστη; Μήπως είναι επιβεβλημένα ώστε να μην έχουμε μεγαλύτερα στο μέλλον; Και μήπως πρέπει να αναλογιστούμε πέρα από τα προφανή οφέλη αν υπάρχουν πολλαπλάσια οφέλη για ομάδες ενδιαφερομένων που δεν «νομιμοποιούν» τα κόστη;

Η προσπάθεια για κάθε αλλαγή είτε αφορά μία χώρα, είτε μία επιχείρηση, είτε μια οικογένεια θα πρέπει να έχει πάντα μέτρο τον άνθρωπο και μετά από προσεκτική μελέτη κάθε εναλλακτικής προκειμένου η μετάβαση από μία κατάσταση Α σε μία κατάσταση Β να είναι όσο πίο ομαλή γίνεται και η ανάλυση κόστους-οφέλους να είναι υπερβολικά θετικά. Η προσαρμογή και η αλλαγή είναι εγγενή φαινόμενα της ανθρώπινης φύσης παρά του επίσης εγγενούς χαρακτηριστικού στην «αντίσταση στην αλλαγή». Ο τρόπος προσαρμογής και αλλαγής παρόλα αυτά είναι δείκτης του πολιτισμού, της προσωπικής και συλλογικής αξιακής και ηθικής δεξαμενής. Η ιδέα της «δημιουργικής καταστροφής» φιλοσοφικά διαπραγματευόμενη μπορεί υπό συνθήκες να είναι σκέτη δημιουργία ή καταστροφή. Frsctalart.gr Γιώργος Σιούτζος