Γιατί, τελικά, οι αρτίστες τοποθετούν τον εαυτό τους σε πρώτο πλάνο; Γιατί επιτρέπουν στους ιστορικούς της τέχνης να τους επικρίνουν για τον ναρκισσισμό τους; Ιστορικά, ποτέ δεν υπήρξε χρήμα ή και δόξα πίσω απ’ αυτή την τρέλα. Οι αυτοπροσωπογραφίες, σε αντίθεση με τα πορτρέτα, σπανίως θεωρούνται η κορύφωση της καλλιτεχνικής δημιουργίας των ανθρώπων τους, ακόμη κι αν πρόκειται για τον Ρέμπραντ ή τον Ντιέγκο Βελάσκεθ.

300px-Francisco_Goya_Self-Portrait_with_Dr_Arrieta_MIA_5214

`Ομως, έχουν τη σημειολογία τους. Ο Γκόγια ζωγραφίζει τον εαυτό του στην αγκαλιά του γιατρού που τον έσωσε από βέβαιο θάνατο: σύμβολο ευγνωμοσύνης και ντοκουμέντο. Ο Μουρίλο φτιάχνει το πορτρέτο του γιατί του το ζητούν τα παιδιά του και θέλει να τον θυμούνται. Ο Βαν Γκογκ περιγράφει στον αδελφό του πώς ήταν λίγο μετά την αρρώστια του…

Ο καλλιτέχνης θεωρεί την αυτοπροσωπογραφία ενσάρκωση της τέχνης του. Ηχεί τόσο απλό και συνάμα τόσο περιεκτικό. Αλλά μήπως θέλει να διαπιστώσει ποιο πραγματικά είναι το πρόσωπο που βλέπει στον καθρέφτη; Πόση μοναξιά κουβαλάει και πόσο σκληρό είναι να το αφήνει να εκτίθεται στα μάτια των πολλών; Σ’ αυτή την ερμηνεία θα μπορούσαν να ενταχθούν ορισμένες από τις αυτοπροσωπογραφίες της Φρίντα Κάλο. Είναι σαν να γυρίζεις ένα ρούχο από την καλή στην ανάποδη ή και το αντίστροφο. Εδώ βρίσκεται το μυστικό της δουλειάς της, της δουλειάς των καλλιτεχνών, αλλά και η αλήθεια για το πώς επιθυμούν να τους δει ο άλλος ή πώς επιλέγουν να παρουσιάσουν τον εαυτό τους στον κόσμο… Ο Ντεγκά έλεγε: «Ο δημιουργός μας έφτιαξε για να μοιάζουμε ο ένας στον άλλον». `Ομως μοιάζουμε;

edgar_degas_autoportrait_d5532357h

Ρίτσα Μασούρα