Σήμερα, τα σκοτεινά μονοπάτια του παρελθόντος θα μας οδηγήσουν στην ορθόδοξη παράδοση, και μέσα από αυτήν στην Μικρά Ασία του 4 ου αιώνα μετά Χριστόν. Το θέμα μας; Και, βέβαια, η γνωστή σε όλους βασιλόπιτα!

Άραγε γιατί φτιάχνουμε και κόβουμε βασιλόπιτες; Και γιατί προσθέτουμε το γνωστό και πολυπόθητο φλουρί;

Σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, το έθιμο προέρχεται από την Καισαρεία της Καππαδοκίας. Εκεί, ένας κάφρος τύραννος και στρατηγός (μάγκας και καλά… Τσαμπουκάς και σαματατζής. Τα κλασικά σαν να λέμε…) ζήτησε από τους κατοίκους της περιοχής όλα, μα όλα, τα μπιζού τους (Όταν λέμε μπιζού… Τρόπος του λέγειν. Μην κοιτάτε σήμερα που τα πάντα τα κάνουν ψεύτικα. Τότε, ένα δαχτυλίδι ήταν φτιαγμένο από χρυσάφι και ζύγιζε 3 κιλά, τουλάχιστον) για να μην λεηλατήσει την πόλη. Τι να κάνουν οι μαύροι οι κάτοικοι (μαύροι, επίσης, κατά του τρόπου του λέγειν. Στην Αφρική μετέπειτα έφτασε ο Χριστιανισμός), τα έδωσαν για να σώσουν την πόλη. Τα έβαλαν, λοιπόν, σε ένα σεντούκι και αυτό το σεντούκι το άφησαν σε ένα σημείο της πόλης (δίπλα στο κεντρικό μπακάλικο, ας πούμε) για να πάει να τα πάρει ο τσαμπουκαλής.

Πέρασε η ώρα και, ξάφνου, από μία γωνία, έσκασε μύτη ο λεγάμενος με τους στρατιώτες του (ήθελε και συνοδεία, ο μπάμιας). Ανοίγουν το σεντούκι και, τότε, συνέβη ένα γεγονός που άφησε τους πάντες άφωνους! Με το που αντίκρυσαν τα μπιζού και πήγαν να τα αρπάξουν, κάνουν ένα γδαμπ (κι ένα γδουμπ, ίσως… Με το πέρασμα των χρόνων χάνονται οι λεπτομέρειες) και εξαφανίστηκαν! Μετά την εξαφάνιση μαζεύτηκαν οι κάτοικοι και σκέφτηκαν να πάρουν πίσω τα χρυσαφικά τους (αφού πρώτα δοκίμασαν, στέλνοντας τους πιο αγαθιάρηδες στο σεντούκι, μην τυχόν και εξαφανιστούν). Πλην… Ποιο χρυσαφικό ανήκει σε ποιον; Για να λυθεί ο εμφύλιος σπαραγμός (ένεκα που ο καθένας θα διεκδικούσε το πιο μπουγιόζικο κόσμημα) ο Μέγας Βασίλειος (ο Άη Βασίλης ντε!) σκέφτηκε το εξής: Να ζυμώσουν ψωμάκια και μέσα σε κάθε ψωμάκι να βάλουν κι ένα κόσμημα. Έπειτα, να τα μοιράσουν, και δια του τυφλού συστήματος (σε όποιον πέσει ό,τι να ‘ναι) να δοθεί μια δίκαιη λύση. Έτσι κι έγινε (λίγο άδικο μεν, διότι αν είχα μια φλαούνα δαχτυλίδι, γιατί να πάρω το δικό σου που είναι μια σταλιά; Αλλά λίγο ο Χριστιανισμός που θέλει την ισότητα, λίγο που ο καπιταλισμός δεν είχε εδραιωθεί ακόμα… Κομμάτια να γίνει).

Σε μία πιο ορθολογιστική άποψη, τώρα, η βασιλόπιτα σχετίζεται με τις μελόπιτες που έκαναν προσφορά οι αρχαίοι Έλληνες στην θεά Αθηνά (η πίτα έγινε βασιλόπιτα και το μέλι μελομακάρονα), αλλά και με τα Κρόνια (μια αρχαιοελληνική γιορτή όπου γίνονταν προσφορές άρτου και με τον καιρό έγινε συνώνυμο της ακολασίας… Μακριά από εμάς).

Αναμφίβολα, μπορεί να συνδεθεί και με το βυζαντινό έθιμο της μελόπιτας. Σύμφωνα με αυτό, οι Βυζαντινοί, ανήμερα των Χριστουγέννων, έφτιαχναν και μοίραζαν μελόπιτες στους γείτονες για να γλυκάνουν τους πόνους της Παναγίας που γέννησε. Ωστόσο, η Οικουμενική Σύνοδος απαγόρευσε το έθιμο, καθώς, σύμφωνα με το δόγμα, η Παναγία γεννώντας τον Χριστό δεν πόνεσε, διότι δεν είχε το προπατορικό αμάρτημα.

Αν κοιτάξουμε προς την Δύση, για πρώτη φορά συναντάμε πίτα με φλουρί αιώνες αργότερα, στην Πίτα των Τριών Μάγων που έφτιαχναν οι Φράγκοι και έκοβαν την ημέρα των Θεοφανίων.