Τερπινοήσεις (Ιστορίες φαντασίας και ουτοπίας) του Αμπδόν Ουμπίδια

Από τις εκδόσεις ΡΟΕΣ, και στη σειρά «microMEGA / Λογοτεχνία», κυκλοφόρησε το βιβλίο Τερπινοήσεις (Ιστορίες φαντασίας και ουτοπίας) του Αμπδόν Ουμπίδια (Κίτο, 1944), κορυφαίου πεζογράφου από τον Ισημερινό, ο οποίος συγκαταλέγεται στους πλέον μεταφρασμένους και αναγνωρισμένους στο εξωτερικό συγγραφείς αυτής της άγνωστης σχετικά χώρας (στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΡΟΕΣ η νουβέλα του Χειμωνιάτικη πόλη, την οποία και παρουσίασε ο ίδιος ο συγγραφέας στο κοινό της χώρας μας το 2013).

Οι Τερπινοήσεις –που κυκλοφορούν σε συλλογική μετάφραση υπό τον συντονισμό του έγκριτου μεταφραστή Νίκου Πρατσίνη– περιλαμβάνουν μερικά από τα αντιπροσωπευτικότερα διηγήματα τριών συλλογών του Εκουαδοριανού πεζογράφου, οι οποίες φέρουν τον ομώνυμο γενικό τίτλο. Όπως δηλώνεται ήδη από τον υπότιτλο, πρόκειται για αφηγήματα που είτε γειτνιάζουν με τη λογοτεχνία του φανταστικού είτε εντάσσονται στο cult αυτό είδος – το οποίο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, προσλαμβάνει κυρίως τη μορφή της επιστημονικής φαντασίας: της ουτοπίας ή, ενίοτε, και της δυστοπίας (τα μεταξύ τους όρια είναι, άλλωστε, δυσδιάκριτα και η ερμηνεία, όπως συχνά συμβαίνει στα έργα τού Ουμπίδια, εναπόκειται στον αναγνώστη). Διηγήματα που εκπλήσσουν με την ευφάνταστη πλοκή και τα ευρήματά τους –αφού μιλούν για εικονικές ψυχές, συσκευές που αναπαράγουν τις αναμνήσεις, έναν οίκο που κατασκευάζει αλήθειες, εραστές που ξαναγίνονται νέοι μέσω της τεχνολογίας, μια μουσική χωρίς ήχους, ρολόγια που, εκτός από το χρόνο, μετρούν και κάτι αναπάντεχο, μια επανάσταση που θα ξεκινήσει από την τρίτη ηλικία και άλλα «εξωπραγματικά» ή ουτοπικά / δυστοπικά–, τα γεννήματα της φαντασίας του γνήσιου αυτού συνεχιστή της λατινοαμερικάνικης παράδοσης του μαγικού ρεαλισμού αγγίζουν, πρωτίστως, τον αναγνώστη με το υπαρξιακό τους υπόστρωμα και τον προβληματισμό τους γύρω από διαχρονικά θέματα, όπως το πεπερασμένο του ανθρώπου, ο έρωτας ή ο θάνατος.

Αν και ακολουθεί το δρόμο που χάραξαν οι μεγάλοι Λατινοαμερικάνοι εκπρόσωποι του φανταστικού (Χ. Λ. Μπόρχες, Αδόλφο Μπιόυ Κασάρες, Χούλιο Κορτάσαρ), ο Ουμπίδια πρωτοτυπεί συνδυάζοντας φαντασιώδεις καταστάσεις με αναγνωρίσιμα στιγμιότυπα της πεζής καθημερινότητας, με διάθεση συχνά ειρωνική ή/και χιουμοριστική.

Απώτερος στόχος του συγγραφέα δεν είναι άλλος από το να καταδείξει την πραγματικότητα που μας καταδυναστεύει – και να προτείνει μια κάποια (φανταστική έστω) διέξοδο από αυτήν. Να φωτίσει τις «άλλες» –μήπως όχι και τόσο εξωπραγματικές, τελικά;– εκδοχές της πραγματικότητας, καλώντας συχνά τον αναγνώστη να δώσει απαντήσεις σε απαιτητικά διλήμματα. Διόλου τυχαίο δεν είναι, άλλωστε, ότι ο Ουμπίδια έχει αφιερώσει τα διηγήματά του σε όσους δεν παραιτούνται ποτέ από την τελείωση του εαυτού τους…

                                       Χειμωνιάτικη πόλη
Η ιστορία της νουβέλας είναι απλή: Ο κεντρικός ήρωας δέχεται να κρύψει για
λίγες μέρες στο σπίτι του έναν παλιό του φίλο που τον κυνηγάει η αστυνομία, κι αρχίζει να υποψιάζεται ότι ανάμεσα στο φίλο του και τη γυναίκα του υπάρχει ερωτικό ενδιαφέρον. Η ζήλια του, που μπορεί να είναι βάσιμη ή να στηρίζεται σε παρεξηγήσεις και παρερμηνείες, θα τον κάνει ν’ αναθεωρήσει τα πάντα στη ζωή του, όχι μόνο τη σχέση του με τη γυναίκα του αλλά και με τη δουλειά του, τους φίλους του, τα όνειρά του, τις επιλογές του.

Εντύπωση προκαλεί η ειλικρίνεια –που συχνά γίνεται ιδιαίτερα ωμή– με την
οποία εξετάζει εξονυχιστικά κάθε του συναίσθημα. Όμως η επιθυμία να δει τη ζωή του στις πραγματικές της διαστάσεις δεν είναι αρκετή. Ο αναγνώστης τον
παρακολουθεί καθώς βυθίζεται σιγά σιγά σε μια κατάσταση όπου νιώθει πως η
λογική του απειλείται ολοένα και περισσότερο. Παρατηρεί τους πάντες και τα πάντα γύρω του, ακόμα και τις δικές του αντιδράσεις, όλα όμως, λόγια, εκφράσεις, βλέμματα, κίνητρα, συναισθήματα, σκέψεις, μπορούν να ερμηνευθούν με δύο τρόπους, να σημαίνουν ταυτόχρονα πράγματα αντίθετα μεταξύ τους. Εξουθενωμένος, δίνει την οριστική λύση –καταστροφική ή λυτρωτική;– σε μια ύστατη προσπάθεια να διαφυλάξει τη λογική του.
Η ιστορία εκτυλίσσεται τη δεκαετία του εβδομήντα, όταν, πέρα από τις διεθνείς συγκυρίες, στον Ισημερινό, και ειδικά στο Κίτο, χάρη στο πετρέλαιο, το χρήμα ρέει άφθονο και η μεσαία τάξη αλλάζει, εγκαταλείποντας παραδοσιακές αξίες και περνώντας στην εποχή του καταναλωτισμού.
Ο Αμπδόν Ουμπίδια μάς δίνει ένα κείμενο που διακρίνεται για την ακρίβεια στην περιγραφή των συναισθημάτων –ουσιαστικά είναι η καταγραφή του εσωτερικού μονολόγου του πρωταγωνιστή– και χειρίζεται με δεξιοτεχνία αυτό το παιχνίδι των διπλών εκδοχών, αφήνοντας τον αναγνώστη να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.