Ψυχής Άκος σημαίνει θεραπεία ψυχής

Γράφει η Εφη Αγραφιώτη

Screenshot 2020 08 28 at 8.13.22 AMΤο 1814 ιδρύθηκε στις Μηλιές του Πηλίου η ονομαστή Σχολή Μηλεών, από τον Άνθιμο Γαζή, τον Γρηγόριο Κωνσταντά και τον Δανιήλ Φιλιππίδη. Πρόσφερε υψηλού κύρους εκπαιδευτικές υπηρεσίες, οι απώτεροι στόχοι της ήταν εντυπωσιακά ακόμη πιο υψηλοί. Δεν εκάμφθη το όνειρο, αν και οι οθωμανικές αρχές έδειξαν τις προθέσεις τους, αρνούμενοι να δώσουν την απαιτούμενη άδεια για να λειτουργήσει ως ‘ανώτερο σχολείο’. Το καινοτόμο πρόγραμμα σπουδών περιλάμβανε μέχρι και την διδασκαλία θετικών επιστημών με χρήση εποπτικών μέσων και μιλάμε για διακόσια χρόνια πριν! Η βιβλιοθήκη της Σχολής, κάποια στιγμή ξεπερνούσε τα 10.000 βιβλία.

Η Σχολή Μηλεών, στην οποία δίδαξαν ο Α. Γαζής και ο Γρηγόρης Κωνσταντάς, λειτούργησε έως την έναρξη της Επανάστασης στο Πήλιο, το 1821.  Οι σοβαρές ζημιές που υπέστη δυσκόλεψαν πολύ την εκπαιδευτική της απόδοση και ανέστειλε τη λειτουργία της. Επαναλειτούργησε μεν το 1834 αλλά έπαυσε οριστικά να λειτουργεί το 1844, όταν πέθανε ο Κωνσταντάς, που μόνος ήταν τότε στο τιμόνι.
Μετά την ενσωμάτωση της Μαγνησίας στο ελεύθερο ελληνικό κράτος, (1881) το κτίριο της Σχολής λειτούργησε ως δημοτικό σχολείο του χωριού. Η Σχολή Μηλεών, που μαζί με την ολοκληρωτική καταστροφή του χωριού, καταστράφηκε επί Γερμανικής Κατοχής (1943), έφερε στο υπέρθυρό της την επιγραφή «Ψυχής Άκος».

Screenshot 2020 08 28 at 8.12.02 AMΑναφερόμαστε στην τωρινή Δημόσια Βιβλιοθήκη Μηλεών, που, όσοι το επιθυμείτε, θα συναντήσετε 26 χλμ. έξω από την πόλη του Βόλου. Το κτίριο ανεγέρθηκε το 1928 με έξοδα της Μηλιώτισσας Κρυσταλλίας Οικονομάκη, στη μνήμη του συζύγου της Γεωργίου. Βρίσκεται δίπλα στην πλατεία του χωριού και στον ιστορικό ναό των Αγίων Ταξιαρχών. Το 1974 προστέθηκε ο δεύτερος όροφος στο κτίριο, πάνω σε σχέδια του ντόπιου αρχιτέκτονα Αργύρη Φιλιππίδη, που κυριολεκτικά δίνει το χρώμα της εποχής και μια υπέροχη αισθητική νότα.
Το ιστορικό τμήμα της βιβλιοθήκης περιλαμβάνει περίπου 3.400 παλαιά τυπωμένα βιβλία  και περίπου 120 χειρόγραφα, μαζί με προσωπικά αντικείμενα του Γαζή και του Κωνσταντά.

Screenshot 2020 08 28 at 8.11.53 AMΗ συλλογή των παλαιών βιβλίων διατρέχει την ιστορία του έντυπου βιβλίου μέχρι το 1900, πολύτιμες εκδόσεις, βιβλία με σπάνιας αισθητικής εικονογράφηση και βιβλιοδεσία από μεγάλα τυπογραφία (Βενετίας, Παρισιού, Βιέννης, Φλωρεντίας, Γενεύης, Βασιλείας). Περιλαμβάνει επίσης λεξικά, εγκυκλοπαίδειες, έργα κλασικών συγγραφέων, κείμενα βυζαντινής και πατερικής φιλολογίας, αλλά και βιβλία για τις επιστήμες.
Εδώ φυλάσσονται τα περισσότερα από τα βιβλία που έγραψαν, μετέφρασαν ή τύπωσαν οι ιδρυτές της σχολής.

Ένα σύντομο βιντεάκι, με χρώμα της περιοχής, είναι αυτό που μπορείτε να ακούσετε συνεχίζοντας την σημερινή περιήγηση: μια Πατινάδα του Πηλίου, έτσι όπως την χορεύει το γυμνάσιο Τσαγκαράδας, στην εκδήλωση ”Γιορτή Παιδείας 2015”στην παραλία του Βόλου.

 

Screenshot 2020 08 28 at 8.11.07 AMΣτην Άνω Γατζέα του Πηλίου, 16 χλμ. από το Βόλο, κοντά στη Βυζίτσα, τις Μηλιές και τις Πινακάτες βρίσκεται το «Μουσείο Ελιάς και Λαδιού».

Οι ελαιώνες από το χωριό γλιστρούν μέχρι τον Παγασητικό και τα πέτρινα σπίτια του, απλά ή αρχοντόσπιτα, σε ελκύουν να περπατήσεις προσεκτικά στο πανέμορφο τοπίο. Ο σιδηροδρομικός σταθμός της Άνω Γατζέας έδινε ανέκαθεν ζωή στην οικονομική της ζωή, προσφέροντας πάνω από όλα τα άλλα, τον καλύτερο δυνατό τρόπο διαμετακόμισης για το λάδι και τις ελιές. Τώρα πια η εικόνα άλλαξε καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, αλλά ένα πέτρινο κτίριο στην πλατεία του σιδηροδρομικού σταθμού της Άνω Γατζέας, το Μουσείο Ελιάς και Λαδιού, κάνει την παράδοση απτή στον σύγχρονο επισκέπτη.

Στους εσωτερικούς χώρους και στην αυλή, εκτίθενται εκατό περίπου αντικείμενα, τα οποία  ή βρέθηκαν στον χώρο, ή προέρχονται από δωρεές. Εκεί λειτουργούσε ξακουστό εργαστήριο διαλογής, επεξεργασίας και παραγωγής λαδιού πάρα πολλές δεκαετίες πριν. Στα εκθέματα θα δούμε εργαλεία, ζυγούς, παλάντζα, πλάστιγγα, είδη οικιακής χρήσεως των αρχών του 20 ου αιώνα, αποθηκευτικά πιθάρια λαδιού, κάδες βρώσιμων ελιών, μύλο καλαμποκιού, σκεύη παραγωγής σαπουνιού κλπ.

Το οίκημα κτίστηκε το 1924 από τον Ιωάννη Δ. Βογιατζή. Ο πρώτος όροφος ήταν το σπίτι της οικογένειας και το κατώι ήταν χώρος για αγροτικές εργασίες, που είχαν κυρίως σχέση με τα ελαιοπαραγωγικά ενδιαφέροντά της οικογένειας. Εκεί λειτουργούσε βιοτεχνία διαλογής, επεξεργασίας και παραγωγής ελαιών και αποθήκευσης – εμπορίας ελαιόλαδου. Η κόρη του ιδιοκτήτη Γαριφαλιά Βογιατζή κατοικούσε στο σπίτι μέχρι το 1991.

Screenshot 2020 08 28 at 8.10.03 AMΤο 2006 ιδρύθηκε αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία με την επωνυμία ΠΗΛΙΟΝ ΟΡΟΣ, η οποία εταιρεία, με υποστήριξη της Εταιρείας Ανάπτυξης Πηλίου, δημιούργησε το Μουσείο. Συνέβαλαν φίλοι, γνωστοί, εθελοντές, τοπικοί παράγοντες και πολλοί ακόμα ενδιαφερόμενοι. Πέτυχε η προσπάθεια, αξίζει η στήριξη της!

Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου της Τατιάνας Σταύρου «Ελιά: Η βιογραφία ενός δέντρου- μια ασυνήθιστη μυθιστορία», που δυστυχώς είναι εξαντλημένο εδώ και κάμποσα χρόνια, διαβάζουμε:

«…  Κι από τον Όμηρο, φυσικά και αβίαστα, βρεθήκαμε στον Παλαμά. Παρά πέρα, αφήνοντας πίσω μας τη Γραφή, συναντηθήκαμε με το δημοτικό τραγούδι κι εκείθε πάλι φυσικά φτάσαμε στη συγκαιρινή μας λογοτεχνία. Παραμυθάδες, προφήτες, ιστορικοί, ταξιδιώτες, επιστήμονες, ποιητές -επικοί, κλασικοί, λυρικοί- κάτι έδωσαν από το έργο τους: πείρα, μάθηση, παρατήρηση, παλμό ψυχής. Κάτι χάρισαν από την πνοή τους ώστε να ζωντανέψει και να φωτιστεί όσο γίνεται ο παραμυθένιος βίος του ελαιόδεντρου».
Ο Γιώργος Σεφέρης συμπληρώνει:
Τη νύχτα πάνω στην κουβέρτα του Άη Νικόλα
ονειρεύτηκα μια παμπάλαια ελιά να δακρύζει.

Αυτές οι επιθυμίες των ονειροπόλων, ο παλμός της ψυχής ανθρώπων που ‘φυτεύουν’ ένα Μουσείο σαν αυτό με ένα κλωναράκι κορμό και δυο κουκούτσια για πρώτη ύλη, είναι δόσιμο με ξεχωριστή σημασία, είναι σπουδαίες συζεύξεις του Ομήρου με τον Παλαμά, αν το καλοσκεφτούμε! θα οδηγούν τους ανθρώπους που δεν γεννήθηκαν ακόμη, στο να ανακαλύπτουν τη ρίζα, την ιστορία, τον σεβασμό στη φύση και στον τόπο που βιώσαμε την ζωή. Έτσι θέλω να πιστεύω, τουλάχιστον.