O δικός μας Χανς Κρίστιαν Άντερσεν

 Γράφει η `Εφη Αγραφιώτη 

Τι θα σήμαινε αχαλίνωτη φαντασία χωρίς τον παραμυθά μας; Δεν ξέρω…

Screenshot 2020 09 03 at 8.17.18 AMΓεννήθηκε στο νησί της Δανίας Φιονία, το νησί των σπουδαίων υφαντριών, στο χωριό Οντένσε, στις 2 Απριλίου 1805. Αν και τρεις ώρες μακριά από την Κοπεγχάγη, ο τόπος γεμίζει από αναγνώστες και λάτρεις των παραμυθιών του Άντερσεν, όλο το χρόνο. Χρειάζεσαι τρεις αλλαγές συγκοινωνιακού μέσου μέχρι να φτάσεις: τρένο-φέριμποτ-τρένο.
Ο πατέρας του παραμυθά μας, αν και επιτυχημένος επαγγελματίας ράφτης, όταν ήταν νέος, με τον καιρό ξέπεσε και δούλεψε παπουτσής, για να ζήσει την οικογένειά του. Μη μπορώντας να αντέξει τη φτώχεια, ταλαιπωρημένος από ατελείωτα μερονύχτια στο παπουτσίδικο, αρρώστησε και πέθανε πολύ νέος, αφήνοντας τον εντεκάχρονο τότε γιο του ορφανό, με τη μητέρα του που καθάριζε σπίτια για να ζήσουν και τη γιαγιά, ως συναισθηματικά στηρίγματα.

Ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν στα μάτια των άλλων ήταν ένα «περίεργο» παιδί, με αχαλίνωτη φαντασία. Πολλές φορές τον σχολίαζαν βλέποντάς τον  να περπατά σαν ονειροπαρμένος. Δεν έδειχνε να παρακολουθεί όσα συνέβαιναν, το μυαλό του το είχε στα ποιήματα και στο διάβασμα. Προσπάθησε να μάθει την τέχνη του πατέρα του γιατί η ανάγκη να εργαστεί ήταν πολύ μεγάλη. Όταν τέλειωσε το σχολείο άπορων παιδιών, μπήκε σε ένα ραφτάδικο, για εκπαίδευση, αλλά μάταια. Τον κέρδισε το θέατρο, όπου παρακολουθούσε με αφοσίωση πολλές παραστάσεις και όπου αποστήθιζε ολόκληρες σκηνές από τα έργα που έβλεπε. Όταν ήταν με τους φίλους του, του άρεσε να απαγγέλλει και να τραγουδά. Ήταν δεκατεσσάρων χρονών, όταν, κυνηγώντας μια καλύτερη τύχη, έφθασε στην Κοπεγχάγη, με σκοπό να γίνει ηθοποιός. Έδωσε εξετάσεις στη Βασιλική Σχολή θεάτρου, αλλά ήταν άσχημος και υπερβολικά καχεκτικός, γι’ αυτό δεν τον δέχτηκαν.

Screenshot 2020 09 03 at 8.17.24 AMΤο σπίτι όπου γεννήθηκε ο Άντερσεν, λειτουργεί σαν μικρό αλλά πανέμορφο Μουσείο

Ευτυχώς είχε ωραία φωνή κι άρχισε να σπουδάζει φωνητική μουσική, αλλά στάθηκε κι εδώ άτυχος. Αρρώστησε ξαφνικά και έχασε μέσα σε ένα μήνα την κελαριστή φωνή του. Έτσι, το μόνο ταλέντο που του έμεινε ήταν το ταλέντο της ποίησης. Οι στίχοι του άρεσαν, βρήκε μάλιστα έναν προστάτη, που τον έστειλε συστημένο στις αρχές του πανεπιστημίου, όπου φρόντισαν να κερδίσει μια «βασιλική επιχορήγηση». Το 1827 δημοσίευσε ποιήματά του και έπειτα εξέδωσε μια σειρά έργων που του εξασφάλισαν την παγκόσμια δόξα.
Αφού εξέδωσε αρκετά βιβλία, άρχισε τα ταξίδια του, όπως τόσοι άλλοι άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών εκείνη την εποχή, με οικονομική στήριξη του βασιλιά. Γύρισε τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Αγγλία, την Ελλάδα, την Ιταλία, την Τουρκία, ταξίδεψε στην Ανατολή. Η μεγαλύτερη ευτυχία του ήταν η υποδοχή που του έκανε η ιδιαίτερη πατρίδα του, το Οντένσε, που τον κάλεσε για να τον τιμήσει, στα χρόνια της αναγνώρισης και της δόξας, το 1867.
Το ταξίδι στην Ελλάδα (Άνοιξη 1841) το περιγράφει σαν παραμύθι! Στους ενδιαφερόμενους, προτείνω το βιβλίο “Η Ελλάδα του Άντερσεν” της Μυρτούς Γεωργίου-Νίλσεν.

Screenshot 2020 09 03 at 8.17.38 AMΤο πρώτο ελληνικό λιμάνι που έπιασε το ατμόπλοιο στο οποίο είχε επιβιβαστεί στην Ιταλία, ήταν η Σύρος. Έπρεπε εκεί να παραμείνουν μερικές ώρες σε καραντίνα. Με το που πλησίασε το πλοίο στη στεριά, ο Άντερσεν έγραψε ένα ποίημα: Από τα γαλάζια, φωτεινά νερά, με χαιρετάς, Ελλάδα. Τα μάτια μου βλέπουν το Μωριά. Τα ολοχιόνιστα βουνά στον ήλιο φεγγοβολάνε. Απ’ τη θάλασσα αναπηδά το βαρύσωμο δελφίνι.

Στην αποβάθρα που ήταν γεμάτη Έλληνες, παρατηρούσε πώς ήταν ντυμένοι. Φορούσαν εφαρμοστά σακάκια, άσπρα φαρδιά παντελόνια και κόκκινο φέσι. Όλοι φώναζαν. Ένας ηλικιωμένος τον βοήθησε να αποβιβαστεί. «Επιτέλους πατούσα στο ελληνικό χώμα! Ευγνωμοσύνη στο Θεό, χαρά που βρισκόμουν εκεί μαζί με ένα αίσθημα λύπης, όλα μαζί τα ένιωθα μέσα µου». Στη Σύρο απόλαυσε τη θέα προς το Λαζαρέτο και πέρα μακριά φαινόταν η Τήνος, η Δήλος, η Νάξος και η Άνδρος. Το βράδυ αναχώρησαν και πάλι με το γαλλικό πολεμικό ατμόπλοιο Λυκούργος, αφού ολοκληρώθηκε η διαδικασία της καραντίνας. Ξεκίνησαν για τον Πειραιά.

Στο ιστορικό του μυθιστόρημα «Το νησί πέρα από την ακτή», μπορείτε να διαβάσετε τις εικόνες της ταξιδιωτικής του περιπλάνησης. Αυτό που θα σας χαρίσει τεράστια χαρά και ικανοποίηση είναι το «Ένα τριαντάφυλλο από τον τάφο του Ομήρου» (μετ. Γιώργος Πράτσικας, Νέα Εστία 1964, τεύχος 896), από όπου μεταφέρω λίγες γραμμές: Στ’ Ανατολίτικα τραγούδια αντηχεί η αγάπη του αηδονιού για το τριαντάφυλλο· μέσα στη σιωπή της έναστρης νύχτας, ο φτερωτός τραγουδιστής λέει μια σερενάτα στο μυρωμένο του λουλούδι. Όχι μακριά από τη Σμύρνη, κάτω απ’ τα πανύψηλα πλατάνια όπου ο πραματευτής πάει τις φορτωμένες καμήλες του που σηκώνουν περήφανα το κεφάλι και πατούν αδέξια ένα χώμα ιερό, είδα ένα θάμνο από ανθισμένες τριανταφυλλιές. Αγριοπερίστερα πετούσαν ανάμεσα στα κλαδιά των ψηλών δέντρων, και τα φτερά τους έλαμπαν σα μαργαριτάρια σαν τ’ άγγιζε μια ηλιαχτίδα. Ένα λουλούδι από το θάμνο με τις τριανταφυλλιές ήταν το πιο ωραίο απ’ όλα, και γι’ αυτό το λουλούδι το αηδόνι τραγουδούσε τους ερωτικούς του καημούς, αλλά το τριαντάφυλλο απόμενε βουβό, καμιά σταγόνα δροσιάς δεν έβλεπες στα πέταλά του, σα συμπονετικό δάκρυ, και το λουλούδι έσκυβε με το κοτσάνι του πάνω σε μεγάλες πέτρες. «Εδώ αναπαύεται ο πιο μεγάλος ραψωδός της γης, έλεγε το τριαντάφυλλο, θέλω ν’ αρωματίσω τον τάφο του, και να σκορπίσω πάνω του τα πέταλά μου όταν η καταιγίδα θα μου τα ρίξει.
Screenshot 2020 09 03 at 8.17.46 AMΌταν το ατμόπλοιο έφτασε στο λιμάνι του Πειραιά ήταν 22 Μαρτίου 1841 Κατέλυσε στο “Hotel de Munich” των Αθηνών και έκανε την πρώτη του βόλτα στο ταχυδρομείο. Πήγε στον κουρέα και ακολούθως στο καφενείο «Η ωραία Ελλάς», γωνία Ερμού και Αιόλου. Στο «Οδοιπορικό στην Ελλάδα» διηγείται: Στην πόλη της Μινέρβας περπάτησα στην οδό Ερμού που στη μέση της υψώνεται ένας μεγάλος φοίνικας και έφτασα στο Θησείο, που είναι όλο από άσπρο μάρμαρο και μοιάζει με τους ναούς στο Paestum (στη Σικελία). Πήγα στο βήμα απ’ όπου μιλούσε ο Δημοσθένης, είδα τη μικρή σπηλιά όπου φυλακίστηκε ο Σωκράτης, όπως λέγεται. Ανέβηκα και στον Άρειο Πάγο όπου δικάστηκε ο Απόστολος Παύλος.

Η ζωή του σημαντικότερου παραμυθά δεν μοιάζει πολύ με το «έζησαν αυτοί καλά», είχε πάντα κακές μάγισσες να περπατούν μαζί του. Μας χάρισε 168 παραμύθια, που ήταν 168 κόσμοι παιδικοί. «Η πριγκίπισσα και το μπιζέλι», «Η βασίλισσα του χιονιού», «Το ασχημόπαπο», «Το μολυβένιο στρατιωτάκι», «Η μικρή γοργόνα», «Τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα», «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα», «Η Τοσοδούλα», «Το Χριστουγεννιάτικο Έλατο» είναι μόνο ελάχιστα εξ αυτών. Δεν μπόρεσε να κάνει δική του οικογένεια. Αφιερώθηκε στα παιδιά, ανίχνευσε τους φανταστικούς κόσμους τους, αλλά δεν απέκτησε ποτέ δικά του.

Ταξίδια, βραβεία, οικονομική άνεση από μια εποχή και μετα, γνωριμία με τον αγαπημένο του Ντίκενς, που πάντα ονειρευόταν να συναντήσει, τόποι μαγικοί, φωτεινοί αρχαίοι τόποι της ιστορίας και της όμορφης φύσης όπως ο δικός μας, δουλειά με τα παιδιά των εργατών εις μνήμη των θλιβερών δικών του δύσκολων παιδικών χρόνων.

Screenshot 2020 09 03 at 8.17.53 AM
Στις 4 Αυγούστου του 1875, ο μεγαλύτερος παραμυθάς όλων των εποχών, αποχαιρέτησε τη ζωή ύστερα από σύντομη ασθένεια. Ο εθνικός ύμνος της Δανίας έχει βασιστεί στους δικούς του στίχους, το άγαλμα του είναι διάσημο αξιοθέατο στην Κοπεγχάγη, τα έργα του βρίσκονται στις βιβλιοθήκες και κυρίως στις ψυχές όλων μας, είναι ένας «ήρωας της χώρας» του. Βρήκε αναγνώριση, δόξα, αλλά ποτέ την ευτυχία. Ζούσε καταδικασμένος στην απελπισμένη αναζήτηση της αγάπης που δεν του προσφέρθηκε και δεν του χαρίστηκε.

Η Μικρή Γοργόνα! ποιος δεν αγάπησε αυτή την ιστορία και ποιος δεν άκουσε και δεν ξανάκουσε με ικανοποίηση και χαρά τη μουσική στην ταινία κινουμένων σχεδίων του Walt Disney, διάρκειας μιάμισης ώρας, που πρωτοείδαμε γονείς ή παιδιά τότε, το 1989! Η λατρεμένη Little Mermaid. περιέχει τα τραγούδια των Alan Menken και Howard Ashman. Το άλμπουμ πέτυχε αστρονομικές πωλήσεις και κέρδισε το βραβείο Grammy ως η καλύτερη δισκογραφική εργασία για παιδιά. Το χαριτωμένο πρωτότυπο τραγούδι (“Under the Sea”) κέρδισε δεκάδες ακόμα επιμέρους βραβεία παγκοσμίως.

Τι άλλο λοιπόν να προτείνω να ακούσουμε;