Σκηνές από ταινία.. πρωταγωνιστεί ο Nikolai Myaskovsky

Screenshot 2020 09 17 at 6.30.14 PMΣκηνή πρώτη.

Σας παίρνω μαζί μου στο Ωδείο Τσαϊκόφσκι, στη Μόσχα. Η αίθουσα συναυλιών Myaskovsky από το 1957, που τότε ανοικοδομήθηκε πλήρως η δεξιά πλευρά του κτηρίου του ωδείου, είναι πάντα δραστήρια και φιλόξενη, μόνο που είχε άλλο όνομα παλαιότερα. Μέχρι τα μέσα του 2008, αυτή η αίθουσα ονομαζόταν «Λευκή Αίθουσα». Είναι μικρή αλλά όμορφη, μπορεί να φιλοξενήσει 60-70 άτομα, το 2003 εγκατέστησαν εκεί ένα από τα καλύτερα Όργανα, κατασκευασμένο στην Ελβετία το 1968.
Από τον Νοέμβριο του 2008 αίθουσα φέρει το όνομα ενός πολύ σημαντικού συνθέτη τους, σχετικά άγνωστου στο ευρύ κοινό, αφού δεν παίζεται δυστυχώς ο συνθετικός πλούτος του, αλλά, πάντως, άξιου κάθε τιμής, του Nikolai Yakovlevich Myaskovsky.
Ο χώρος φιλοξενεί διαρκώς κάτι: εκπαιδευτικές εργασίες, πρόβες, βραδιές μαθητών, εξετάσεις και διαλέξεις αλλά και θεματικές συναυλίες επαγγελματιών μουσικών. Το όνομα του Myaskovsky φέρει και ένας θεσμός υψηλού κύρους που στεγάζεται εδώ, ο Διαγωνισμός Νέων Συνθετών, ένας πολύ δύσκολος και απαιτητικός διαγωνισμός, αν κρίνω από έναν κύκλο προηγούμενου έτους που είχα την τύχη να παρακολουθήσω. Θυμάμαι, πάντως, πόσο μου έκανε εντύπωση ότι από τους 22 συμμετέχοντες στον πρώτο κύκλο υπήρχαν 7 Κινέζοι – Κορεάτες και δυο ευρωπαίοι μόνον. Οι άλλοι ήταν Ρώσοι.

Screenshot 2020 09 17 at 6.30.29 PM

Σκηνή δεύτερη:

Ο Μιασκόφσκι (1881-1950) μελετούσε από μικρός πιάνο και βιολί, αλλά η πίεση του πατέρα του να γίνει κι ο γιος του στρατιωτικός μηχανικός φαίνεται να τον επηρέασε. Μια συναυλιακή παρουσίαση της Παθητικής Συμφωνίας του Τσαϊκόφσκι, άλλαξε μέσα του όλα όσα είχαν προγραμματιστεί από τον πατέρα του μέχρι τότε. Πάντως έγινε και μηχανικός στρατού, κάνοντας παράλληλα και μαθήματα πιάνου και σύνθεσης με τον Reinhold Glière. Ο μηχανικός λοιπόν διορίστηκε στην Αγία Πετρούπολη και εκεί από το 1906 αν και μεγαλύτερος ηλικιακά από όλους τους άλλους σπουδαστές, ήταν επίσημα μαθητής του Ανατόλι Λιάντοφ και του Νικολάι Ριμσκι Κόρσακοφ στο περίφημο Ωδείο της πόλης και συνδέθηκε φιλικά με τον Σέργιο Προκόφιεφ, φιλία που του εξασφάλισε δια βίου έναν σύμβουλο και συμπαραστάτη.
Μέχρι το 1911 τον επηρέαζε πάντα η μουσική του Τσαϊκόφσκι αλλά ήταν φανατικός και υπέρ της μουσικής του Σκριάμπιν. Αφού αποφοίτησε, άρχισε να διδάσκει και να γράφει μουσικές κριτικές στην Αγία Πετρούπολη. Υπήρξε ο δυναμικότερος ίσως υπερασπιστής της ιδιοφυίας του Ιγκορ Στραβίνσκι. Από το 1912 έγραψε πολλά εξαιρετικά συμφωνικά έργα καθώς και έργα για πιάνο και εξακολούθησε να είναι χρήσιμος και παραγωγικός.

Screenshot 2020 09 17 at 6.30.37 PM

Σκηνή τρίτη

Στα χρόνια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου τα δεινά έρχονταν σαν ανεμοστρόβιλος στη ζωή του.
Ο ίδιος τραυματίστηκε πολύ σοβαρά, ο γαμπρός του αυτοκτόνησε λόγω οικονομικών προβλημάτων, έζησε από κοντά τον βίαιο θάνατο του πατέρα του αλλά και τον τραγικό θάνατο της θείας του και άλλα ακόμα πολλά… Πήρε την απόφαση να μετακινηθεί στη Μόσχα. Έζησε εκεί, σε ένα διαμέρισμα με τη χήρα αδελφή του Βαλεντίνα και την κόρη της. Το 1921 διορίστηκε στο διδακτικό προσωπικό του Ωδείου της Μόσχας και έγινε μέλος της Ένωσης Συνθετών, του σωματείου της Μόσχας. Υπήρχε και ανάλογο σωματείο και στην Αγία Πετρούπολη. Στην Ένωση αυτή είχαμε κατά διαστήματα μετέπειτα και Έλληνες συνθέτες ως μέλη: τον Μιχάλη Τσολάκη ή Τσουλάκη για τον οποίο δεν γνωρίζω τίποτε δυστυχώς, την σπουδαία Ζάννα Μεταλλίδη στην Αγία Πετρούπολη και τον Ιγκόρ Κεφαλίδη, προσωπικότητα διεθνούς εμβέλειας κατά την τελευταία δημιουργική εποχή του, που ασχολήθηκε με την ηλεκτροακουστική μουσική.

Ο Μιασκόφσκι, (επιστρέφω στην Σχολή Σύνθεσης του Ωδείου Τσαϊκόφσκι που με τόσο αποτελεσματικό τρόπο διηύθυνε), κατάφερε να θεμελιώσει μια σχολή σύνθεσης που έγινε παγκόσμια θαυμαστή για την συστηματικότητα της αλλά και για τη συμβολή της στην προβολή και την αποδοχή του ρεπερτορίου των Ρώσων συνθετών. Εκεί σπούδασαν ξένοι και Ρώσοι συνθέτες, όπως ο Σεμπάλιν, ο Χατσατουριάν και ο Καμπαλέβσκι. Μαθήτριά του Μιασκόφσκι και μάλιστα με εντυπωσιακή συνθετική φύση, ήταν και η μετέπειτα σύζυγος του Χατσατουριάν, η Νίνα Μακάροβα.

Σκηνή τέταρτη:

Ο Νικολάι Μιασκόφσκι συνέθεσε 27 Συμφωνίες, Συμφωνικά Ποιήματα, Συμφωνιέττες, Καντάτες, κοντσέρτα για βιολί και ορχήστρα και τσέλο και ορχήστρα, μουσική Δωματίου, κομμάτια για πιάνο μεταξύ των οποίων εννέα σονάτες και μουσική για τραγουδιστές με ορχήστρα και για φωνή με συνοδεία πιάνου. Δεν θα περίμενε όμως κανείς να ήταν ανθοστρωμένη η ζωή του εκείνη την εποχή, η αλλαγή του συστήματος και της ιδεολογίας απασφαλίζει για χίλιους λόγους αμέσως! Κατά την δεκαετία του 1920 ο κριτικός Μπόρις Ασαφίγιεφ διέδιδε με τους τρόπους του ότι ο Μιασκόφσκι δεν ήταν το είδος του συνθέτη που θα ήθελε η Επανάσταση, κυρίως γιατί η μουσική του θέση αντανακλά τη ζωή όχι μέσα από τα συναισθήματα και το πνεύμα των μαζών, αλλά μέσα από τα συναισθήματά του ίδιου. Αυτό το σχόλιο καθώς και άλλα σαν αυτό επηρέασαν μεν τους άνωθεν, έδωσαν όμως ευκαιρία στον Μιασκόφσκι να δείξει καθαρά ότι δεν θα προσέτρεχε ούτε τώρα σε εξισορροπητικά λόγια και συμφεροντολογικές συναναστροφές. Εξ φύσεως μονήρης, ευαίσθητος, ντροπαλός, εσωστρεφής, με βλέμμα πάντα αυστηρό, έβρισκε καταφύγιο στη μουσική και έστεργε τους μαθητές και τους συνεργάτες του.

Ο Mstislav Rostropovich, για τον οποίο ο Myaskovsky έγραψε προς το τέλος της ζωής του την δεύτερη σονάτα για τσέλο, ένα πραγματικό αριστούργημα, τον περιέγραφε ως έναν άνθρωπο με ισορροπίες, χιούμορ και έμπνευση, που κατάφερνε να μη την πετάει ποτέ στο πηγάδι για χάρη ανόητων, ήταν ένας πραγματικός Ρώσος διανοούμενος, ο οποίος είχε κοινά χαρακτηριστικά με τον Τουργκιένιεφ.

Ήταν 69 ετών στις 8 Αυγούστου 1950, όταν πέθανε. Ήταν η χρονιά της τρομερής έξαρσης της φυματίωσης σε όλη την Ευρώπη.

Screenshot 2020 09 17 at 6.30.45 PM

Η τελευταία σκηνή ας είναι μουσική:

Σας προτείνω να ακούσετε το έργο του Μιασκόφσκι που έχει παιχτεί περισσότερο από όλα τα άλλα:  κοντσέρτο για βιολοντσέλο και ορχήστρα, από τον επί δεκαετίες φίλο του Μτσλάβ Ροστροπόβιτς, την Φιλαρμονική Ορχήστρα της Μόσχας με διευθυντή ορχήστρας τον Κυριλ Κοντράσιν, από ζωντανή ηχογράφηση στη Μόσχα, στις 27 Δεκεμβρίου 1972.

https://www.youtube.com/watch?v=O3d_5TlAzaE