Συνέντευξη στην Ελένη Γουρνέλου * Screenshot 2020 09 18 at 8.11.57 PM

 

Η συγγραφέας Ρέα Γαλανάκη γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης το 1947. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στην Αθήνα. Έχει τιμηθεί δύο φορές με το Κρατικό Βραβείο (το 1999 για το μυθιστόρημα “Ελένη ή ο Κανένας” και το 2005 για τη συλλογή διηγημάτων “Ένα σχεδόν γαλάζιο χέρι”). Επίσης, έχει τιμηθεί με το Βραβείο Πεζογραφίας “Κώστα και Ελένης Ουράνη” της Ακαδημίας Αθηνών (το 2003 για το μυθιστόρημα “Ο Αιώνας των Λαβυρίνθων”), με το Βραβείο “Νίκος Καζαντζάκης” του Δήμου Ηρακλείου Κρήτης το 1987 και με το “Βραβείο Αναγνωστών” του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου το 2006 για το μυθιστορηματικό χρονικό “Αμίλητα, βαθιά νερά”. Το μυθιστόρημά της “Ο βίος του Ισμαήλ Φερίκ πασά” είναι το πρώτο ελληνικό βιβλίο που εντάχθηκε από την Ουνέσκο στην “UNESCO Collection of Representative Works” (1994), ενώ το “Ελένη ή ο Κανένας” διεκδίκησε το Ευρωπαϊκό Βραβείο “Αριστείον” μπαίνοντας στην τελική τριάδα των υποψήφιων έργων (1999). Έργα της έχουν μεταφραστεί σε δεκαπέντε γλώσσες: αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά, ιταλικά, ολλανδικά, τσεχικά, βουλγαρικά, σουηδικά, λιθουανικά, τουρκικά, αραβικά, κινεζικά, εβραϊκά και αλβανικά. Πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη το βιβλίο της με τίτλο: «Διηγήματα» (1984-2018).

Η συνέντευξη παραχωρήθηκε στην Ελένη Γουρνέλου για την εκπομπή «Συναντήσεις» στο ραδιόφωνο του ΕΜΠΝΕΥΣΗ στους 107 FM στη Σύρο και μπορείτε να την ακούσετε ολόκληρη στην παρακάτω δ/νση:

https://www.empneusi.gr/podcast/eleni-gournelou-rea-galanaki/

Ελένη Γουρνέλου: Κα Γαλανάκη,  η απόσταση, τείνει το τελευταίο διάστημα να γίνει μια μόνιμη κατάσταση. Εσείς πώς βιώνετε αυτή τη περίοδο των αποστάσεων κι αν τελικά είναι μια περίοδος που θα μπορούσε να σας εμπνεύσει να γράψετε κάτι γι’ αυτή; Το έχετε κάνει με την  «Άκρα Ταπείνωση» αλλά θα μιλήσουμε αργότερα γι’ αυτό σας το βιβλίο.

Ρέα Γαλανάκη: Πράγματι αυτή η τελευταία περίοδος με αφορμή τον κορωνοιό, ήταν μια «πολιορκία» κι ένας εγκλεισμός που εμένα με αγρίεψε. Το ένοιωσα σαν απειλή αλλά, ξέρετε, και ως μια αδυναμία του δυτικού πολιτισμού που, αν και έχει εξελιχθεί στην επιστήμη, δεν κατάφερε ν’ ανακαλύψει αμέσως ένα τρόπο άμυνας απέναντι σε αυτή τη κατάσταση. Αυτό είναι το ένα που με σόκαρε. Το άλλο ήταν ο εξευτελισμός του ανθρώπινου θανάτου. Αυτό το κομβόι νεκρών ανθρώπων που πέθαιναν μόνοι τους, χωρίς συγγενείς. Εκείνη τη περίοδο, πράγματι μου έγιναν προτάσεις, τόσο σε εμένα όσο και σε άλλους συγγραφείς, να γράψω κάτι. Αρνήθηκα να το κάνω. Δεν ξέρω αν ήταν πένθος, περισυλλογή ή αν προσπαθούσα εν τέλει να καταλάβω τι γίνεται αλλά δεν έγραψα κάτι. Ο συγγραφέας, άλλωστε, δεν είναι δημοσιογράφος…έχει περιθώριο χρόνου πάντα. Η σχέση του, επίσης,  με τον χρόνο είναι διαφορετική. Άλλοι άνθρωποι έγραψαν και καλά έκαναν. Εγώ δεν το έκανα γιατί δεν αισθανόμουν ότι ήθελα να το κάνω. Εξάλλου τα πράγματα με τη λογοτεχνία είναι ανεξάρτητα με το τι συμβαίνει γύρω μας. Μπαίνει αργότερα η πραγματικότητα στο έργο μας αλλά είναι μεταμφιεσμένη.

Ελένη Γουρνέλου: Στο τελευταίο σας βιβλίο με τίτλο: «Διηγήματα 1984-2018» έχετε συμπεριλάβει παλαιότερα διηγήματά σας. Ήταν μια ‘μαγιά’ που είχατε φυλάξει;

ΔιηγήματαΡέα Γαλανάκη: Τα διηγήματα αυτά υπήρχαν και τα έγραφα εξ αρχής ως διηγήματα. Κι αυτά υπήρξαν και η μετάβασή μου από ένα πιο ποιητικό έργο στη μυθιστοριογραφία. Ήθελα να είναι πιο ανοικτά στη μεγαλύτερη φόρμα που, είναι το μυθιστόρημα, ώστε να μιλήσω με περισσότερη πλοκή και σύνθεση για κάποια πράγματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μου αρέσει και το διήγημα. Στην εποχή μας, μάλιστα, επειδή δεν έχουμε και πολύ χρόνο, το διήγημα λέει τα πράγματα πιο συμπυκνωμένα. Έκανα, λοιπόν, πράγματι κάποιες διορθώσεις στα παλαιότερα που είχα κρατήσει από τη δεκαετία του ’80, τότε που δεν είχα ούτε υπολογιστή και υπήρχε και πολυτονικό σύστημα, αλλά τα ξαναείδα και με διαφορετική ματιά.

ΠασάςΕλένη Γουρνέλου: Σ’ ένα από αυτά τα διηγήματα καλείτε για περίπατο στην εξοχή και πικνίκ τους ήρωες τριών μυθιστορημάτων σας, τον Ισμαήλ Φερίκ Πασά, τον Λουί (Ανδρέα Ρηγόπουλο) και την Ελένη Αλταμούρα, και κάνετε μαζί τους  μια σοβαρή κουβέντα για την ιστορία. Συνομιλείτε, επίσης, και με τον ποιητή και αγωνιστή της αριστεράς, Αρη Αλεξάνδρου. Ασυνήθιστο και ριψοκίνδυνο φαίνεται αυτό το εγχείρημα καθώς  κάθε ήρωάς σας προέρχεται από διαφορετική εποχή. Εσάς, όμως, σας αρέσει να ανακατεύετε τον χρόνο και τον χώρο στα διηγήματά σας, αν δεν κάνω λάθος….

Ρέα Γαλανάκη: Δεν κάνετε λάθος. Ξέρετε, ο χρόνος είναι διαφορετικός στη λογοτεχνία από τη καθημερινή μας ζωή. Η λογοτεχνία μας επιτρέπει να μιλάμε με φαντάσματα κάτι που δεν γίνεται στην καθημερινότητα. Η τέχνη το κάνει αυτό γενικότερα. Σκεφτείτε τη συνομιλία του Άμλετ με τον πατέρα του για παράδειγμα. Δεν είναι, βέβαια, το ίδιο μέγεθος, αλλά αναφέρομαι σε αυτό γιατί το γνωρίζουν περισσότεροι. Η τέχνη, λοιπόν, μας επιτρέπει να παίξουμε με τον χρόνο. Αυτό το παιχνίδι είναι ένα παίξιμο πολιτισμών, νοοτροπιών, ήθους, καταστάσεων κ.λ.π. Τώρα αυτό στο οποίο αναφερθήκατε με τους τρείς ήρωες…ξέρετε, εγώ ζούσα για πολλά χρόνια στη Πάτρα σ’ ένα σπίτι που έχουμε εκεί και κάθε Καθαρά Δευτέρα μαζευόμαστε με τους φίλους μας. Εγώ δεν ήμουν και πολύ του καρναβαλιού αλλά μου άρεσε η μέρα αυτή… τα λιτά φαγητά που προσφέρονται, οι παρέες με φίλους κλπ. Οπότε, σκέφτηκα να γράψω κάτι γι’ αυτό και να σερβίρω μ’ ένα παιδικό σερβίτσιο τους ήρωες για τους οποίους είχα γράψει έως τότε. Τους κάλεσα, λοιπόν, τη Καθαρά Δευτέρα και κάτσαμε έξω στον κήπο να φάμε και να κουβεντιάσουμε. Αργότερα σκέφτηκα ότι προσέφερα τον Ισμαήλ Φερίκ Πασά κρασί και σκέφτηκα: Καλά αυτός τι ήταν; Μωαμεθανός ή Έλληνας; Βάζω τέτοια ερωτήματα στο μυαλό μου….Από την άλλη μεριά, φτιάχνοντας έναν ήρωα στη λογοτεχνία, αυτός κάποιες φορές γίνεται ανεξάρτητος και επανέρχεται με διαφορετική μορφή αργότερα.

Ελένη Γουρνέλου: Είναι, δηλαδή, σαν το φάντασμα…

ελένη κανέναςΡέα Γαλανάκη: Το φάντασμα είναι κάτι που είναι μέσα μας. Στο υποσυνείδητο. Ο τρόπος που κρατάμε κάποια πράγματα στη ψυχή μας είναι αυτό που δημιουργεί το όποιο ‘φάντασμα’ γιατί δεν πιστεύω σε αυτά με τη μεταφυσική τους έννοια, όπως καταλαβαίνετε.

Ελένη Γουρνέλου: Και για τον Άρη Αλεξάνδρου;

Ρέα Γαλανάκη: Τον Άρη Αλεξάνδρου τον έχω λατρέψει. Κυρίως για το «Κιβώτιο» αλλά και για τα ποιήματά του. Μαθαίνοντας δε και για τη προσωπική του ζωή,  ιδίως τα χρόνια που πέρασε εξόριστος και μέσα στην απόρριψη των δικών του ανθρώπων αλλά κι από τον χώρο στον οποίο ανήκε κι από τον οποίο δεν έφυγε ποτέ, με έχει εντυπωσιάσει πάρα πολύ. Αυτό το μυθιστόρημά του, το «Κιβώτιο» αν και με δυσκόλεψε αρκετά στην αρχή (το παράτησα δυο φορές πρέπει να πω) ωστόσο, με συγκλόνισε. Έχει ένα προσωπικό και κλειστό ύφος και γι’ αυτό δεν διαβάζεται εύκολα. Με γοήτευσε, όμως, αργότερα όταν το ξαναδιάβασα και το θεωρώ από τα πιο σημαντικά σύγχρονα μυθιστορήματα. Κάποτε μού ζητήθηκε να γράψω για ένα μυθιστορηματικό ήρωα κι εγώ διάλεξα αυτόν τον μυθιστορηματικό ήρωα για τον οποίο ο Αλεξάνδρου δεν μας δίνει κανένα στοιχείο. Είναι ένας άνθρωπος φτιαγμένος από λέξεις. Ο ήρωας αυτός έχει σχηματιστεί μέσα από την άρνηση.

Ελένη Γουρνέλου: Εσείς, πάλι, σηματοδοτείτε τα έργα σας μέσα από τα ονόματα και τις μορφές.

Ρέα Γαλανάκη: Ναι, είναι αλήθεια. Και σίγουρα οι συγγραφείς παίζουμε με αυτά. Η ονοματοδοσία είναι σημαντικό και για εμάς τους συγγραφείς.

Ελένη Γουρνέλου: Η σχέση σας με τη λογοτεχνία ξεκινά από το 1975.

Ρέα Γαλανάκη: Ναι, ξεκίνησα, τότε, να γράφω πολύ μικρά ποιήματα, τετράστιχα, τρίστιχα. Υπήρχε μια μετάβαση από τη ποίηση στο διήγημα κι αυτό είναι σύνηθες στην Ελλάδα. Εγώ δε την περίοδο εκείνη συμμετείχα στον αντιδιδακτορικό αγώνα  και είχα μια πολύ ταραγμένη ζωή αλλά μετά που ηρέμησα άρχισα να παίρνω και τον δρόμο μου. Ηρεμούσα και αφοσιωνόμουν περισσότερο στη λογοτεχνία.

Ελένη Γουρνέλου: Έχετε πει ότι ο σπινθήρας για εσάς είναι, συνήθως, το διάβασμα ή κάτι το οποίο θα σας κινήσει την προσοχή στην καθημερινότητα ή την ιστορία. Ένα πρόσωπο, ένα γεγονός….διαβάζοντας πάντως τα βιβλία σας, εγώ προσωπικά, αποκόμισα ότι, πολλές φορές, είναι κι ένα είδος αποκατάστασης της αδικίας για τους ήρωές σας. Ο Ρηγόπουλος, ο Καλοκαιρινός, η Αλταμούρα, ο Χαλεπάς, ακόμα και οι δυο γυναίκες της Άκρας Ταπείνωσης, η Γαλάτεια και η Νύμφη από την «Άκρα Ταπείνωση»… Άνθρωποι, δηλαδή, ταλαιπωρημένοι που έχουν αδικηθεί από τη ζωή ή την εποχή τους εξαιτίας των συνθηκών αλλά εσείς έρχεστε να τους αποκαταστήσετε κατά κάποιο τρόπο εκ των υστέρων…Είναι έτσι;

Ρέα Γαλανάκη: Θέλω να σκεφθώ ποιοι είναι οι λόγοι που τους έφεραν σε αυτή τη κατάσταση. Δεν τους αποκαθιστώ. Με συγκινούν! Κι αυτό είναι που με κάνει να τους επιλέξω και να γράψω γι’ αυτούς. Δεν υπάρχει καμία τέχνη χωρίς τη συγκίνηση. Πρέπει κάτι να σε ταράξει. Οπότε, προτιμώ να λέω αντί για τη λέξη έμπνευση, τη λέξη συγκίνηση. Με ενοχλεί, προφανώς, η αδικία που αναφέρατε και εκεί έχει να κάνει με την εποχή που έζησαν. Εγώ ψάχνω τα αίτια. Κάθε εποχή, αν τη δούμε με έναν ειδικό τρόπο, μιλάει και στη δική μας. Είναι ένα άλλο καταπληκτικό άλμα της λογοτεχνίας κι αυτό. Γιατί να βλέπουμε π.χ. τις Τρωάδες αν δεν έχουν σημαντικό να μας πουν και σήμερα; Η λογοτεχνία μπορεί να σπάσει τον χρόνο.

Ελένη Γουρνέλου: Είναι γνωστό ότι αναπτύξατε πολιτική δράση κατά τη περίοδο της δικτατορίας με τον τότε σύντροφό σας που φυλακίστηκε αλλά κι εσείς είχατε συλληφθεί 2 φορές. Υπερασπιστήκατε τις ιδέες σας  και τη συντροφικότητα και ίσως αυτό έγινε και στάση ζωής. Πόσο σας επηρέασε εκείνη η περίοδος;

δυο γυναίκεςΡέα Γαλανάκη: Σαφώς με σόκαρε και με επηρέασε. Η οικογένειά μου δεν ανήκε στην αριστερά και όλα αυτά για εμένα ήταν πρωτόγνωρα. Γι’ αυτό και όταν τέλειωσαν όλα αυτά και,  όπως σας είπα πριν, ηρέμησα αφοσιώθηκα στη λογοτεχνία. Μπαίνοντας δε στην αριστερά, κυρίως από τη μεταπολίτευση και μετά, θα έλεγα ότι άνοιξε το μυαλό μου. Από τη μια η λογοτεχνία που ήταν πάντα στη ζωή μου κι από την άλλη διάφορα πράγματα που ερχόντουσαν από την Ευρώπη. Ανθρωπολογία, ψυχολογία κλπ. Αισθανόμουν ότι η σκέψη μου διευρύνεται και διαμορφώνεται. Όλα αυτά στόχευαν στην ανάδειξη ανθρώπων που ήταν αδύναμοι και διαφορετικοί από τους άλλους. Όταν ο Λέβι Στρώς για παράδειγμα μιλάει για τους ανθρώπους των φυλών και για τον τρόπο που σκέφτονται και δεν τον διαχωρίζει από άλλους πολιτισμούς και από τον 20ο αιώνα, με βάζει να σκεφθώ και να  διευρύνω τον όποιο στενό ορίζοντα και τη δομή του δικού μου πολιτισμού. Εκεί, εγώ, δίνω τα ρέστα μου….(γέλια).

Ελένη Γουρνέλου: Σήμερα,  βλέπουμε να έχουν εκλείψει κάποια ιδεώδη, κα Γαλανάκη. Οι πολίτες είναι αρκετά αδιάφοροι ως προς τη συμμετοχή στα κοινά, δεν ενδιαφέρονται για τον αδύναμο τόσο πολύ, είναι κλεισμένοι στο καβούκι τους. Πόσο συνέβαλλαν, κατά τη γνώμη σας, σε αυτή τη μεταβολή οι ιδεολογίες; Μήπως χάσαμε κάποια πράγματα στη διαδρομή;

Ρέα Γαλανάκη: Έτσι είναι. Καμιά διαδρομή δεν έχει μόνο κέρδη. Πρέπει να είμαστε έτοιμοι γι’ αυτό. Η εποχή μας έχει αλλάξει άρδην. Ωστόσο, υπάρχουν πράγματα που περνούν από την μια εποχή στην άλλη. Δεν μπορείς να μην δεις ότι υπάρχουν στρατηγικές γύρω σου και εσύ να διαλέξεις. Εγώ για παράδειγμα θεωρώ τον εαυτό μου ως σκεπτόμενη αριστερή. Από την άλλη μεριά,  έχω πολύ καλές ανθρώπινες σχέσεις και με άτομα από άλλους χώρους. Αλλοίμονο αν δεν συνέβαινε κι αυτό!

Ελένη Γουρνέλου: Στα βιβλία σας ψάχνετε αρκετά τη πολυσημία στους ήρωές σας. Τα ονόματα δεν είναι τυχαία, η γλώσσα, ακόμα και οι κλήσεις που χρησιμοποιείτε στην αφήγηση έχουν ποικιλία αναλόγως με το ποιος μιλάει σε ποιόν. Δημιουργείτε μια ατμόσφαιρα στα διηγήματά σας η οποία, ‘συλλαμβάνει’ τον αναγνώστη αλλά δημιουργεί κι ένα μυστήριο από την αρχή. Επίσης, τα ίδια τα πρόσωπα είναι αρκετά αντιφατικά. Μαθαίνουμε τελικά την αλήθεια μέσα από τις αντιφάσεις, τις επαναλήψεις και το παίδεμα κα Γαλανάκη ή τελικά δεν μαθαίνουμε ποτέ την αλήθεια γιατί απλά μας διαφεύγει;

αμίλητα 2Ρέα Γαλανάκη: Αλήθειες μας περιβάλλουν πολλές. Ο καθένας νομίζει ότι αυτό που λέει είναι η αλήθεια. Κι εκεί είναι το ζήτημα. Εμείς γνωρίζουμε ότι έγινε το ολοκαύτωμα των Εβραίων αλλά το αρνούνται οι νεοναζί σε όλο τον κόσμο. Εγώ προσωπικά δεν πιστεύω σε όλες αυτές τις αλήθειες αλλά ψάχνω στο πώς δημιουργούνται, πώς συμπλέκονται. Προφανώς έχω κι εγώ τη δική μου αλήθεια κι αυτή θα βγει μέσα από τα βιβλία μου. Έχετε δίκιο ότι υπάρχει αυτή η πολυσημία και στη γλώσσα και στην ανάπτυξη του θέματος  στα βιβλία μου αλλά ο συγγραφέας μοιάζει μ’ έναν ηθοποιό που πρέπει να παίξει πολλούς ρόλους. Είναι μια τέχνη μεταμφίεσης η λογοτεχνία, έτσι κι αλλιώς. Θα αλλάξεις ιστορικούς χρόνους, κουστούμια, ρόλους. Θα προσπαθήσεις να ερμηνεύσεις, να μπεις στη προσωπικότητα των ηρώων αλλά και να χρησιμοποιήσεις διαφορετικά σκηνικά. Ίσως και γι’ αυτό από μιας αρχής η λογοτεχνία ήταν συνδεδεμένη με το δράμα. Και στην ποίηση συμβαίνει το ίδιο. Δείτε πώς δανείζεται ο Καβάφης το προσωπείο ενός Αλεξανδρινού για να μας πει όσα θέλει για την εποχή του αλλά και για τον εαυτό του.

Ελένη Γουρνέλου: Πέρα από τις αφηγηματικές τεχνικές που επιλέγετε και οι οποίες έχουν ανανεώσει το ιστορικό μυθιστόρημα εγώ βλέπω στα έργα σας διαρκώς και κάποιες εικαστικές προσεγγίσεις. Η εικόνα για εσάς είναι κάτι πολύ σημαντικό. Σας απασχολεί η ζωγραφική ή μήπως ζωγραφίζετε εσείς; Δεν είναι τυχαίο, επίσης, ότι έχετε επιλέξει και κάποιους εικαστικούς ήρωες στα έργα σας….

Ρέα Γαλανάκη: Προσωπική σχέση δεν έχω. Ζωγράφιζα καλά όταν ήμουν αρκετά νέα αλλά σταμάτησα να το κάνω όταν μια δασκάλα ζωγραφικής μού το σύστησε (γέλια). Μου αρέσει πολύ η ζωγραφική, όμως, γιατί είναι μια αφήγηση. Θεωρώ ότι είναι λάθος να μειώνονται οι ώρες μαθημάτων της ζωγραφικής στα σχολεία, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζω ότι έχουν φορτώσει πολύ το πρόγραμμα μαθημάτων. Το ίδιο και για τη λογοτεχνία που θα έπρεπε να διδάσκεται με άλλο τρόπο. Ξέρετε, υπάρχουν εκπαιδευτικοί που τους βγάζω το καπέλο. Είναι εξαιρετικοί και πάνε τα παιδιά παραπέρα όσο τους επιτρέπεται, βέβαια, από την πολιτεία. Κάποιοι από αυτούς είναι πραγματικοί ήρωες.

Ελένη Γουρνέλου: Κα Γαλανάκη θα προχωρήσω κι εγώ σ’ έναν πίνακα, όπως τον φαντάστηκα για εσάς και μέσα από τις δικές σας, προσωπικές αφηγήσεις.  Φαντάζομαι, λοιπόν, την γιαγιά σας στην Κρήτη να μαγειρεύει στην κουζίνα κι εσείς δίπλα να την ακούτε, μικρό κοριτσάκι, να σας αφηγείται παραμύθια ή πραγματικές ιστορίες για πρόσωπα που γνωρίζετε ή και όχι. Η γιαγιά σας ήταν μια γυναίκα που δεν ήταν ιδιαίτερα μορφωμένη αλλά έχετε πει ότι σας έχει επηρεάσει αρκετά. Αυτή η τρυφερή εικόνα αλλά και τα συμφραζόμενα της παιδικής σας ηλικίας πιστεύετε ότι ανέπτυξαν τη φαντασία σας και σχημάτισαν εσάς την ίδια ως συγγραφέα και ως άνθρωπο; Κι αν ναι πότε αρχίσατε να καταλαβαίνετε αυτές τις συνδέσεις με το δικό σας παρελθόν;

Ρέα Γαλανάκη: Πράγματι είχα μια γιαγιά όπως τη περιγράφετε. Οι γονείς μου ήταν και οι δυο σπουδασμένοι και εργάζονταν. Οπότε, ναι εγώ ήμουν πολύ κοντά με τη γιαγιά  μου και με τις κοπελιές που είχαμε στο σπίτι και έμαθα πολλά από αυτές. Φυσικά επειδή παίζαμε και στον δρόμο μέχρι 10-11 χρονών και όλες οι πόρτες ήταν ανοιχτές,  μάθαμε πολλά από τη γειτονιά. Έχετε δίκιο πάντως στην περιγραφή σας με τη γιαγιά μου η οποία μαγείρευε και έραβε, επίσης. Τη θυμάμαι πάντα μαυροφορεμένη με το τσεμπέρι. Κι εμένα μου αρέσει πολύ, ακόμα και τώρα, η μαγειρική αλλά και με το ράψιμο ως νέα κοπέλα είχα ασχοληθεί. Η γιαγιά μου ήταν, επίσης, βαθιά χριστιανή και πήγαινε στην εκκλησία και με έπαιρνε μαζί. Σπουδάζοντας αργότερα αρχαιολογία κατάλαβα τη βυζαντινή ιστορία και μέσα από αυτές τις εικόνες που έβλεπα μικρή στις εκκλησίες που την συνόδευα. Σαφώς όλα αυτά με είχαν επηρεάσει αθόρυβα και αυτό είναι το εκπληκτικό που συμβαίνει στη ζωή μας. Είχαμε μια βαθιά σχέση αγάπης με τη γιαγιά μου και ανιδιοτελή αλλά ξέρετε δεν στέκομαι στην παιδική ηλικία. Είμαι και υπέρ της ενηλικίωσης.

Ελένη Γουρνέλου: Στα μυθιστορήματά σας εμπλέκεστε με τις ανθρώπινες σχέσεις και τις αναλύετε αρκετά γιατί, πράγματι, είναι πολύπλοκες. Πιστεύετε ότι την ώρα που γράφει ένας συγγραφέας έχει το περιθώριο να προβληματιστεί και ίσως να μάθει περισσότερα πράγματα για τις ανθρώπινες σχέσεις; Προφανώς, μέσα από την ανάλυση ανακαλύπτει και ο αναγνώστης κάποια δικά του στοιχεία που εμπλέκονται και στις δικές του σχέσεις….ή και πράγματα για τον εαυτό του.

Ρέα Γαλανάκη: Πράγματι μπορεί να συμβεί αυτό, αν ο συγγραφέας το κάνει με ειλικρίνεια. Τότε, ο αναγνώστης θα αγαπήσει το έργο του. Αυτό σημαίνει ότι κάτι  θα τον έχει συγκινήσει. Ίσως, μάλιστα, ν’ αναδειχθεί κι ένα σκοτεινό σημείο που έχει επιβληθεί και στον ίδιο τον αναγνώστη και που, ενδεχομένως, τον έχει διαλύσει.

Ελένη Γουρνέλου: Στα «Αμίλητα, βαθιά νερά – η απαγωγή της Τασούλας  γράφετε εν είδει ρητορικού διαλόγου ή εσωτερικού μονόλογου ότι: «Ούτε θα ήταν τέχνη η λογοτεχνία, αν ο συγγραφέας δεν διαμόρφωνε αργά, προσεκτικά κι επώδυνα την προσωπική του αντίληψη για όσα καλείται να ανιστορήσει. Άποψη που, λόγω συγγραφικού ήθους, οφείλει να την μπολιάζει εφεξής στο έργο του ακόμη κι αν είναι να υποστεί ‘του λιναριού τα πάθη’ ο ίδιος, χωρίς φυσικά να υποκύψει ούτε στις πιο ανάλαφρες πιέσεις. Χωρίς από την άλλη να προβεί, γράφοντας το έργο του, σε εσκεμμένες τροποποιήσεις, αποσιωπήσεις ή απλουστεύσεις των πηγών του. Το επάγγελμα τού συγγραφέα ανέκαθεν υπήρξε επικίνδυνο, ο νοήμων συγγραφέας το γνωρίζει. Και το έχει αποδεχτεί». Πόσα στάδια έχει η συγγραφή για εσάς από τη πρώτη συγκίνηση μέχρι τις απαιτήσεις που διαμορφώνονται από το έργο …..κάτι που κάνει και ο ζωγράφος δηλαδή, από το χρώμα έως το σχέδιο;

Ρέα Γαλανάκη: Υπάρχουν άπειρα στάδια στη συγγραφή γιατί εξαρτάται που ζει ο συγγραφέας και με ποιους συναναστρέφεται. Δείτε τι έγραφαν οι δημοκρατικοί συγγραφείς τη περίοδο της δικτατορίας. Πρέπει να έχεις μια εντιμότητα και ένα θάρρος για να γράφεις κάτω από αντίξοες συνθήκες και να αποκαλύπτει τις πηγές σου. Γι’ αυτό και μερικές φορές είναι επικίνδυνο να γράφεις. Μπορεί κάποιοι να σου κάνουν bulling. Ε, λοιπόν, ας το κάνουν….δεν μπορούμε να το αποφύγουμε. Ξέρετε τι τράβηξε ο Καβάφης από εφημερίδες της εποχής του που τον έβγαζαν γυμνό, τι τράβηξε ο Καζαντζάκης από τον γιό του υπαρκτού Ζορμπά που κόντεψε να τον πάει στα δικαστήρια; Τα λαμβάνουμε υπόψη μας αυτά οι συγγραφείς αλλά δεν μπορούμε να υποχωρήσουμε σε μια προκατάληψη.

Ελένη Γουρνέλου: Κα Γαλανάκη, έχετε ασχοληθεί με τα θέματα της ‘ταυτότητας’ στα βιβλία σας αλλά και με το θέμα της αποδοχής του ‘άλλου’.  Και, δεν εννοώ μόνο τα εθνοτικά ζητήματα μόνο, αλλά και τη διαφορά στο χρώμα, τη θρησκεία και το φύλο. Αναφερθήκατε και προηγουμένως στον Καβάφη και τον Καζαντζάκη και σ’ ένα είδος ρατσισμού που δεν αποδέχεται το διαφορετικό. Είδαμε πρόσφατα με αφορμή τη δολοφονία του Τζόρτζ Φλόιντ στην Αμερική κι αργότερα τις αποκαθηλώσεις που ξεκίνησαν ότι το θέμα του ρατσισμού και του bulling εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμα….τι λέτε για όλα αυτά;

Ρέα Γαλανάκη: Βλέπουμε πράγματι, σήμερα, να αποκαθηλώνονται αγάλματα ανθρώπων που ήταν δουλέμποροι στην εποχή τους. Όπως είπε και ο φίλος μου, Παντελής Μπουκάλας, η ιστορία δεν ξαναγράφεται αλλά ξαναδιαβάζεται. Κι όταν ένα πλήθος ανθρώπων που έχει υποστεί στο πετσί του ρατσισμό και τη βία εξαιτίας του χρώματός του, ναι, μπορεί να προβεί στην αποκαθήλωση των αποικιοκρατών. Καλό είναι, βέβαια, να κατανοήσουμε γιατί κάποτε μπήκαν αυτά τα αγάλματα,  σε μια άλλη εποχή,  και γιατί σήμερα, αυτά τα ίδια αγάλματα, αποκαθηλώνονται. Το ίδιο έγινε και με το άγαλμα του Λένιν και υπάρχει αυτή η περίφημη σκηνή στη ταινία του Αγγελόπουλου, «Το βλέμμα του Οδυσσέα»,   όπου το άγαλμά του σέρνεται από ένα πλοίο. Μοιάζει μ’ ένα ταξίδι που σε πάει στον άλλο κόσμο. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι δεν είναι μόνο τα αγάλματα της αποικιοκρατίας αλλά και το άγαλμα του Λένιν με ο,τι αυτό εκπροσωπούσε. Σαφώς, βέβαια, είμαι κατά του οποιουδήποτε ρατσισμού.

Ελένη Γουρνέλου: Κα Γαλανάκη, πόσο εύκολο είναι για εσάς που γράφετε ιστορικό μυθιστόρημα να χρησιμοποιήσετε ‘σημερινά εργαλεία’ για να ερμηνεύσετε άλλες εποχές;

3d2bad30 e3a1 477a 96cf e2b1a345b1c1Ρέα Γαλανάκη: Όπως σας έλεγα και πριν υπάρχουν πράγματα που είναι σταθερά. Ένα από αυτά είναι ο ψυχισμός των ανθρώπων. Τι σημαίνει για μια γυναίκα ν’ αποκτήσω την ταυτότητά μου, να γίνω ζωγράφος π.χ. όπως η Αλταμούρα;  Αυτά είναι πράγματα που, ενδεχομένως, και σήμερα να μην έχουν αλλάξει. Εξαρτάται σε ποιο τόπο ζεις και ποιο είναι το πολιτιστικό σου περιβάλλον. Εγώ έχω βιώσει αυτές τις αλλαγές και δεν έχω ξεκινήσει από ‘ροδοπέταλα’ σε κάποια πράγματα που, σήμερα, είναι πιο ελεύθερα για μια γυναίκα. Σε σχέση με αυτό που με ρωτήσατε,  διάβασα, πρόσφατα, κι ένα άρθρο κριτικής στο «Βήμα» του Βαγγέλη Χατζηβασιλείου που υποστηρίζει ότι,  με το έργο μου γύρισα σελίδα στην ιστορία φτιάχνοντας μια άλλη ιστορική αντίληψη στη λογοτεχνία. Αυτό έγινε μέσα από τα διαβάσματά μου και τη προσωπική μου ευαισθησία, βέβαια.

Ελένη Γουρνέλου: Ποια ικανοποίηση σάς δίνει η συγγραφή κα Γαλανάκη;

Ρέα Γαλανάκη: Αυτή που δίνει σε κάθε συγγραφέα. Το γεγονός ότι μοιράζομαι το έργο μου με άλλους ανθρώπους και ότι το αγαπάνε. Υπάρχουν και τα βραβεία αλλά αυτά ξέρετε έρχονται και παρέρχονται. Είναι σημαντικά φυσικά αλλά, πολύ συχνά, επειδή εμείς γνωρίζουμε και τα de sous του επαγγέλματος, λέω να  αφήσω αυτό το ζήτημα. Θα σας πω, όμως,  κάτι που μου έδωσε μεγάλη ικανοποίηση. Όταν βγήκε στην Αίγυπτο το 2004, ο βίος του Ισμαήλ Φερίκ Πασά είχα δώσει μια μεγάλη συνέντευξη στην εφημερίδα Αλ Αχράμ. Κι από εκεί βρέθηκε κάποια απόγονός του του Φερίκ Πασά. Όταν έγραφα το μυθιστόρημα είχα αντιφατικές πληροφορίες για το αν ήταν ή όχι παντρεμένος. Συγγραφικά προτίμησα ότι δεν ήταν παντρεμένος.  Μετά τη συνέντευξη που έδωσα στην εφημερίδα και το ταξίδι μου στην Αίγυπτο, πήρα κάποια e-mail από μια κυρία που ήταν καθηγήτρια Πανεπιστημίου και η οποία είχε σπουδάσει συγκριτική λογοτεχνία. Την Dr. Amal A. El- Hadary, η οποία, ήταν 5ης γενιάς απόγονος του Ισμαήλ. Μου είπε ότι η οικογένειά της λάτρεψε το βιβλίο και ότι δεν ήξερε ότι ο Ισμαήλ Πασάς ήταν χριστιανός. Πίστευαν δε  ότι το λευκό δέρμα του,  το είχε πάρει από τους Τούρκους. Μετά την αλληλογραφία μας ήλθε και με συνάντησε στη Κρήτη. Εκεί μου έφερε δώρο ένα δαχτυλίδι που είναι αντίγραφο των μέσων του 19ου αιώνα κι επάνω γράφει μια σούρα, ένα ρητό από το Κοράνι που λέει: «Ευλογημένος είναι ο δημιουργός». Μου είπε ότι αυτό αναφέρεται στον Μωάμεθ αλλά κάθε συγγραφέας είναι ένας δημιουργός.

ακραΕλένη Γουρνέλου: Στο βιβλίο σας «Άκρα Ταπείνωση» κλείνετε το έργο σας με μια φράση που λέει η μια ηρωϊδα σας στην άλλη. Ότι  δεν υπάρχει άλλο αντίδοτο από την αγάπη.

Ρέα Γαλανάκη: Τόσο στη ζωή όσο και στη λογοτεχνία στηριζόμαστε πάντα σε αυτούς που μας αγαπάνε. Τι άλλο; Με την αγάπη αντιμετωπίζουμε τον φόβο αλλά αυτό πρέπει να είναι κάτι ουσιαστικό και όχι δακρύβρεχτο. Πρέπει να εκτεθείς και να δοκιμαστείς για ν’ αγαπήσεις κι αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο.

Ελένη Γουρνέλου: Σας ευχαριστώ!

Ρέα Γαλανάκη: Κι εγώ!

 

*Η ΕΛΕΝΗ ΓΟΥΡΝΕΛΟΥ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Στη συνέχεια μετακινήθηκε στη Λέσβο εξαιτίας του Ο. Ελύτη και του Ασημάκη Πανσέληνου και από το 1994 εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Οι βασικές σπουδές της είναι στο αντικείμενο «Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό» της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΕΑΠ και το Msc της στη «Κοινωνική Ανθρωπολογία και Ιστορία του Πανεπιστημίου Αιγαίου». Έχει συνεργαστεί με το ραδιοφωνικό σταθμό ΑΙΟΛΟΣ της Μυτιλήνης και τον ΕΜΠΝΕΥΣΗ της Σύρου σε εκπομπές με συνεντεύξεις με ανθρώπους των τεχνών και των γραμμάτων. Έχει εκδώσει μια ποιητική συλλογή με τίτλο: «Αστρολάβος» και αρθρογραφεί  σε εφημερίδες της Λέσβου και της Σύρου. Από το 2018 διαμένει μόνιμα στην Ερμούπολη όπου συνεχίζει να εργάζεται στο Πανεπιστήμιο. Μόνιμο ενδιαφέρον και συνοδοιπόρος στη ζωή ο πολιτισμός και η τέχνη, όχι σαν εξαίρεση ,αλλά σαν καθημερινότητα.