Οι Ηνωμένες Πολιτείες μέσα από τις προσλαμβάνουσες διάσημων συγγραφέων

ΟΙ ΑΚΟΛΟΥΘΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ –από τον Στέφαν Τσβάιχ και τον Φίλιπ Ροθ μέχρι τον Ζαν Μπροντριγιάρ και τον Χάουαρντ Ζιν– εντρυφούν, καθένας με τον τρόπο του, στο πώς και με βάση ποιες αξίες δημιουργήθηκε αυτό το νεωτερικό και ιδιαίτερα δυναμικό έθνος και εξελίχθηκε σε υπερδύναμη, στο τι ιδέες γέννησε, τι πολιτικοκοινωνικές αναταράξεις βίωσε, στους πολλούς εξωτερικούς αλλά και εσωτερικούς του πολέμους αλλά και στο ιδιαίτερο συμβολικό φαντασιακό του με τις πολλές διαφορετικές ερμηνείες και την παγκόσμια απήχηση.

Φωτίζονται επιπλέον (Καρπόζηλος και άλλοι) οι επιρροές και η πρόσληψη της αμερικανικής κουλτούρας στην Ελλάδα, η πολιτικοποιημένη όψη της εγχώριας και όχι μόνο μετανάστευσης στις ΗΠΑ, η ίδια η ιστορία της αμερικανικής Αριστεράς και των κινημάτων, το αμερικανικό πολιτικό σύστημα και ο προεδρικός θεσμός, συν μια προφητική πολιτική σάτιρα του Λιούις Σινκλέρ και μια απολαυστική επισκόπηση του «φαινομένου» Ντόναλντ Τραμπ διά χειρός Μάικλ Γουλφ που έκανε αίσθηση διεθνώς.

  «Αμέρικο – Αναδρομή σε ένα ιστορικό λάθος» του Στέφαν Τσβάιχ εκδ. Καστανιώτης

Έχοντας αφετηρία τον θαλασσοπόρο Αμέρικο Βεσπούκι, τον πρώτο που απέδειξε ότι τα νεοανακαλυφθέντα εδάφη πέραν του Ατλαντικού αποτελούν ξεχωριστή ήπειρο και τιμήθηκε γι’ αυτό ονοματίζοντάς τα, ο σπουδαίος και πολυταξιδεμένος Αυστριακός συγγραφέας «βυθίζεται σε μία από τις πιο μεγάλες αυτές περιπέτειες που οδήγησαν τον κόσμο στη σύγχρονη εποχή, αυτή της ανακάλυψης –από τους Ευρωπαίους– και της βάπτισης του Νέου Κόσμου», ένα καταλυτικό γεγονός για την εξέλιξη της ανθρωπότητας συνολικά. Ήταν το τελευταίο έργο του Τσβάιχ – την επομένη της έκδοσής του, στις 22/2/1942, θα αυτοκτονούσε με βαρβιτουρικά στη Βραζιλία, όπου βρισκόταν μαζί με τη δεύτερη γυναίκα και πρώην γραμματέα του Ελίζαμπετ Σαρλότε. Το ζευγάρι δεν άντεχε άλλο να βλέπει την Ευρώπη, τον πολιτισμό και τις αξίες της να συνθλίβονται στη δίνη του Β’ Παγκοσμίου.

«Αμερικανικό Ειδύλλιο» του Φίλιπ Ροθ εκδ. Πόλις

Η Αμερική στον πυρετό της κοσμογονικής δεκαετίας του ’60 μέσα από τη σύγκρουση του επιτυχημένου, καθωσπρέπει Αμερικανοεβραίου μεσοαστού Σίμουρ Λιβόβ, «ζωντανής διαφήμισης» του μεταπολεμικού αμερικανικού ονείρου, με την επαναστατημένη έφηβη κόρη του, που θέλει τον κόσμο και τον θέλει τώρα, ακόμα κι αν χρειαστεί να πάρει τα όπλα για να το καταφέρει. Βραβευμένο με Πούλιτζερ το 1998, το καθηλωτικό «Αμερικανικό Ειδύλλιο» θεωρείται από τα κορυφαία μυθιστορήματα που γράφτηκαν ποτέ στις ΗΠΑ και μαζί με τα «Παντρεύτηκα έναν Κομμουνιστή» και «Το Ανθρώπινο Στίγμα», που ακολούθησαν χρονικά, αποτελούν τη λεγόμενη «αμερικανική τριλογία» του πρόσφατα χαμένου συγγραφέα.

«Αμερική» του Jean Baudrillard εκδ. Futura

«Στην αμερικανική έρημο ο περιηγητής αναγνωρίζει στο αρνητικό της πολιτισμένης γης τον θρίαμβο της λήθης επί της ιστορικής μνήμης και της κουλτούρας. Αναγνωρίζει, όμως, ταυτόχρονα τα σημεία ενός σπάταλου πολιτισμού που καταναλώνει τον πάγο, το ουίσκι και τα αυτοκίνητα όπως η άμμος το νερό, που αψηφά την περιορισμένη ενέργεια του πλανήτη και απαιτεί αναμμένα φώτα και κλιματιστικά, αναμμένες τηλεοράσεις ακόμα και στα αδειανά κτίρια…» Η «Αμερική των εμμονών», των «ηλεκτρισμένων, κινηματογραφικών πόλεων» και των «γαληνεμένα αδειανών» ερήμων ως μια «υπερπραγματικότητα», ένα οικουμενικό σημείο αναφοράς για το καλύτερο ή/και το χειρότερο, μια ουτοπία «που εξαρχής βιώθηκε σαν πραγματοποιημένη», που η αλήθεια της μπορεί, κατά τον Γάλλο φιλόσοφο, να εμφανιστεί μόνο σε έναν Ευρωπαίο: «Κι αν οι Αμερικανοί δεν έχουν ταυτότητα, έχουν ωστόσο υπέροχα δόντια!», χαριτολογεί. Εκδοθέν το 1986 σαν μικρό οδοιπορικό, διαβάζεται απνευστί.

    «Η δική μας Αμερική – Η αμερικανική κουλτούρα στην Ελλάδα» Συλλογικό εκδ. Μεταίχμιο Πανεπιστημιακοί, ιστορικοί τέχνης, καλλιτέχνες και άνθρωποι των γραμμάτων, οι συγγραφείς του εν λόγω τόμου, τον οποίο επιμελήθηκαν η Έλενα Μαραγκού και η Θεοδώρα Τσιμπούκη, γράφουν για τη Χώρα της Ελευθερίας και διερευνούν τις επιρροές και τους τρόπους πρόσληψης, επεξεργασίας και μετουσίωσης της αμερικανικής κουλτούρας στη χώρα μας από την εποχή της ανεξαρτησίας μέχρι την αυγή του 21ου αιώνα στην πολιτική, στον πολιτισμό, στη διανόηση, στη λογοτεχνία, στη μουσική, στις καλές τέχνες, στην ενημέρωση, στην ψυχαγωγία, στο καθημερινό λεξιλόγιο κ.λπ. Πολυδιάστατο έργο και ταυτόχρονα σημαντική πηγή.

«Κόκκινη Αμερική – Έλληνες μετανάστες και το όραμα ενός νέου κόσμου 1900-50» του Κ. Καρπόζηλου εκδ. ΠΕΚ

“Ποια ήταν, άραγε, η κινητοποιητική δύναμη που έκανε μετανάστες και μετανάστριες να τραγουδούν επαναστατικούς ύμνους στις Ηνωμένες Πολιτείες;» διερωτάται ο Κωστής Καρπόζηλος, διευθυντής των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Επιχειρώντας να απαντήσει στο ερώτημα αυτό –ένα ερώτημα που ξεφεύγει από τα συνήθη στερεότυπα για τους Έλληνες μετανάστες στις ΗΠΑ–, ανατρέχει στην ιστορία της αμερικανικής (και μαζί, βεβαίως, της ελληνοαμερικανικής) Αριστεράς από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, αναδεικνύοντας παράλληλα «τα πολλαπλά νήματα που συνέδεαν τις ιδέες της ριζικής κοινωνικής μεταβολής με τους μετασχηματισμούς της καθημερινότητας των μεταναστευτικών πληθυσμών», καθώς και τη θέση των ΗΠΑ στη φαντασία των πολιτικών ριζοσπαστών του περασμένου αιώνα.

 

«Εξουσία και ελευθερία – Η συγκρότηση των ΗΠΑ 1776-89» του Γιάννη Κοκκινάκη εκδ. ΠΕΚ

Η επανάσταση του 1775 που οδήγησε στη δημιουργία ενός νέου, δυναμικού έθνους, το οποίο, δυόμισι αιώνες μετά, θα κυριαρχούσε στην υφήλιο, σε ένα καλογραμμένο ιστορικό δοκίμιο. Oι πολυεπίπεδες ρήξεις και οι αλλαγές ιδεών, αντιλήψεων και νοοτροπιών που αυτή σήμανε, οι δυνάμεις που στήριξαν την απόσχιση από τη βρετανική αυτοκρατορία και ίδρυσαν το αμερικανικό κράτος σε δημοκρατικές βάσεις, η νέα σχέση πολίτη – πολιτείας που προέκυψε, η έστω τυπική, όπως εξελίχθηκε, υποχρέωση λογοδοσίας της δεύτερης στον πρώτο, παρότι οι υφιστάμενες, οι αποικιακές δομές εκμετάλλευσης δεν καταργήθηκαν, απλώς άλλαξαν μορφή, οι σχέσεις των νεοφερμένων αποίκων με τους αυτόχθονες Ινδιάνους, τα συντάγματα των αμερικανικών πολιτειών και το «πολυκέφαλο τέρας».

  «Ιστορία του λαού των ΗΠΑ – Από την εποχή του Κολόμβου μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα» του Χάουαρντ Ζιν εκδ. Αιώρα

Αφορμή γι’ αυτό το συναρπαστικό, «επικό» ανάγνωσμα, που, αφότου εκδόθηκε (1984), έγινε μπεστ-σέλερ και πανεπιστημιακό μάθημα, ήταν η επιθυμία του Ζιν –ακτιβιστής και ο ίδιος μια ζωή, ακόμα και όταν έγινε ακαδημαϊκός– να αναδείξει την Ιστορία από την πλευρά των «αποκάτω», δηλαδή των κοινωνικά απόκληρων, των απλών εργατών, όπως υπήρξε και ο ίδιος κάποτε, των λογής μειονοτήτων (Ινδιάνοι, μαύροι, ισπανόφωνοι και λοιποί μετανάστες), των γυναικών, των φοιτητών και των κοινωνικών κινημάτων, εστιάζοντας στους σκληρούς αγώνες που δόθηκαν για μιαν άλλη Αμερική, αγώνες οι οποίοι συνήθως παραλείπονται από το επίσημο αφήγημα. Όπως λέει, όμως, και το απόφθεγμα που επικαλείται ο συγγραφέας, «η κραυγή των φτωχών δεν είναι πάντα δίκαιη, αλλά, αν δεν την έχεις ακούσει, δεν θα καταλάβεις ποτέ τι σημαίνει δικαιοσύνη».

  «Ο Μολώχ – Μια κριτική ιστορία των ΗΠΑ» του Karlheinz Deschner εκδ. Κάκτος Γνωστός για τη σκληρή, καταγγελτική του γλώσσα –είχε προκαλέσει τη μήνη της Καθολικής Εκκλησίας που τον πήγε στα δικαστήρια, όταν εξέδωσε την «Εγκληματική Ιστορία του Χριστιανισμού»–, ο Βαυαρός ερευνητής και συγγραφέας περνάει στο πόνημα αυτό «γενεές δεκατέσσερις» την αμερικανική ιστορία, από τον επιθετικό αποικισμό του Νέου Κόσμου και την εξολόθρευση των Ινδιάνων μέχρι τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους στην Κορέα, στο Βιετνάμ και αργότερα στην Εγγύς Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο. Αποκαλύπτει έτσι, λέει, «με ποιον τρόπο το ισχυρότερο μέλος του ΝΑΤΟ παριστάνει τη φιλειρηνική δύναμη, τη στιγμή που εμφανίζει εξαιρετικά ύποπτες και σκοτεινές πτυχές», χαρακτηρίζοντας τη λεγόμενη «Χώρα της Ελευθερίας» ή «Χώρα του Θεού» ως ένα «βίαιο, ανήθικο και διεφθαρμένο έθνος» – έναν «Μολώχ» που τρώει μέχρι και τα δικά του παιδιά.

 «Ιστορία των ΗΠΑ – Μια σύντομη εισαγωγή» του Πωλ Μπόυερ εκδ. Θύραθεν Μια συμπυκνωμένη σε «βιβλίο τσέπης» εισαγωγική ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, εστιασμένη στα σημαντικότερα κατά την κρίση του συγγραφέα γεγονότα που σημάδεψαν την εξέλιξή τους. Ξεκινώντας από την προϊστορία του τόπου, περνά στον αποικισμό και στην Αμερικανική Επανάσταση, που σήμανε τη δημιουργία ενός νέου έθνους, και συνεχίζει με τα πρώτα του βήματα, τη δουλεία και τον Εμφύλιο που σημάδεψαν τον 19ο αιώνα. Προχωρά, έπειτα, στην εκβιομηχάνιση που ακολούθησε και τις συνέπειές της, στα μεταρρυθμιστικά κινήματα και τους μεγάλους πολέμους του πρώτου μισού του 20ού αιώνα και, διατρέχοντας την παγκόσμια κυριαρχία των ΗΠΑ μεταπολεμικά και την ευημερία που αυτή επέφερε προτού ξεσπάσει η γενικευμένη κοινωνική αναταραχή της δεκαετίας του ’60, καταλήγει στη σύγχρονη εποχή και συγκεκριμένα στην περίοδο της προεδρίας Ομπάμα, οπότε και εκδόθηκε (2012).

«Πυρ και μανία: Στον Λευκό Οίκο του Ντόναλντ Τραμπ» του Μάικλ Γουλφ εκδ. Πατάκης

Η αποκαλυπτική μαρτυρία του Γουλφ –προϊόν 18 μηνών εργασίας και 200 συνεντεύξεων από ανθρώπους του προεδρικού περιβάλλοντος, καθώς αναφέρει ο Νεοϋορκέζος συγγραφέας, κριτικός και δημοσιογράφος, που χάρη στο βιβλίο αυτό έγινε διεθνώς διάσημος– προκάλεσε σωστό «σεισμό» στην Αμερική και έκανε έξαλλο τον Τραμπ, ο οποίος προσπάθησε μάλιστα να εμποδίσει την έκδοσή του. Ξεκινώντας από την απροσδόκητη εκλογή του το ’16, ο Γουλφ, που είχε εξασφαλίσει άδεια να μπαινοβγαίνει ελεύθερα στον Λευκό Οίκο, αποκρύπτοντας τις προθέσεις του, καταγράφει απολαυστικά και με χιούμορ όσα είδε, άκουσε και έζησε εκεί, ανατρέχοντας ταυτόχρονα σε όλο τον «αμαρτωλό» βίο και την πολιτεία του «φαινομένου» Ντόναλντ Τραμπ, προτού ο εν λόγω μεγιστάνας και πρώην παρουσιαστής ριάλιτι διεκδικήσει την προεδρία. Τον οποίο χαρακτηρίζει ανοιχτά παράφρονα, εμμονικό, μεγαλομανή και περιστοιχισμένο από έναν «στρατό καρχαριών» που δεν μπορούν να πιστέψουν πως είναι «βλάκας και ηλίθιος».

  «Οι Αμερικανοί Πρόεδροι: Από τον Τζορτζ Ουάσινγκτον στον Ντόναλντ Τραμπ» των A. Kaspi – H. Harter εκδ. Μεταίχμιο

Μια αφιερωματική έκδοση στις 45 προσωπικότητες που έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα στο «τιμόνι» των ΗΠΑ –πολλοί εξ αυτών, ειδικά από τον Β’ Παγκόσμιο και μετά, και ενός μεγάλου μέρους του υπόλοιπου κόσμου–, από τον Τζορτζ Ουάσινγκτον ως τον Ντόναλντ Τραμπ, καθώς και στον θεσμό καθαυτό. Πώς διαμορφώθηκε στα 200 και πλέον χρόνια της ύπαρξής του, τι συμβολίζει, τι εύρος εξουσιών έχει, πώς ελέγχεται, η αμερικανική εκλογική ορολογία κ.ά. Μέσα από μια εξιστόρηση γραμμένη έτσι ώστε να γίνεται κατανοητή από κάθε αναγνώστη «περνάει όλη η ταραχώδης πολιτική ιστορία των ΗΠΑ, τα σκάνδαλα, οι δολοφονίες αλλά και οι μεγάλες αποφάσεις που έκαναν τη χώρα αυτή την ισχυρότερη στον πλανήτη», όπως σημειώνει ο υπεύθυνος της σειράς Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος.

 «Δεν γίνονται αυτά εδώ» του Λιούις Σινκλέρ εκδ. Καστανιώτη

Ένας εκλεγμένος Πρόεδρος, δημαγωγός ολκής, μετατρέπεται σε δικτάτορα για να σώσει το έθνος από την απάτη της κοινωνικής πρόνοιας, την εγκληματικότητα, τους κινδύνους του σεξ και τον ανεξάρτητο, φιλελεύθερο Τύπο. Σας θυμίζει μήπως κάποιον; Εύστοχη όσο και «προφητική» πολιτική σάτιρα σε μορφή μυθιστορήματος που έγραψε ο Σινκλέρ τον Μεσοπόλεμο, θέλοντας να προειδοποιήσει τους συμπατριώτες του για τον κίνδυνο να επικρατήσει και στις ΗΠΑ ο ολοκληρωτισμός που ήδη «άλωνε» την Ευρώπη. Το βιβλίο έκανε μεγάλη αίσθηση όταν κυκλοφόρησε, χαρίζοντας στον συγγραφέα του το Νόμπελ Λογοτεχνίας (1930).

Πηγή: www.lifo.gr