Για το βιβλίο γράφει η Ρίτσα Μασούρα 

Η συγγραφέας Αννίτα Παναρέτου έχει διακριθεί για την επί σειρά ετών ερευνητική δουλειά της, συχνά σε ιδιαίτερα δύσκολα πεδία, παραμένοντας σταθερά προσηλωμένη στο στόχο της: Να πληροφορεί το αναγνωστικό κοινό και παράλληλα να του παρέχει τέτοια ερεθίσματα ώστε αν έστω κι ένας κάποια στιγμή ενδιαφερθεί, να πάρει τη σκυτάλη για την επόμενη μέρα.

Αυτά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της δουλειάς της Αννίτας Παναρέτου είναι ευδιάκριτα στο τελευταίο της, έμπλεο συγκίνησης, βιβλίο «Συμπληρώνω τη μνήμη του κόσμου…» εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Ένα βιβλίο που οδηγεί τον αναγνώστη στα φαινομενικά γνωστά μονοπάτια του ναζιστικού καθεστώτος και των επιρροών του στην ελληνική κοινωνία την περίοδο της Κατοχής, ιδωμένα ωστόσο κάτω από μια μάλλον άγνωστη πτυχή.

Η συγγραφέας κάνει την υπέρβαση. Μέσα από έρευνα επτά ετών προσεγγίζει με θάρρος, αλλά και λεπτότητα το θέμα Ελλήνων πολιτών που κατά εκατοντάδες και από διάφορα μέρη της Ελλάδας στοιβάχτηκαν σε στρατόπεδα του`Αξονα στην κατεχόμενη Ευρώπη, παρουσιάζοντάς μας προσωπικές ιστορίες, διαφορές, ομοιότητες και διαφοροποιήσεις εν καιρώ πολέμου. Το βιβλίο κατακλύζουν οι διαδρομές Ανθρώπων με Α κεφαλαίο, οι συγκλονιστικές περιπέτειες τους, η βία και οι κακουχίες που είτε τους οδηγούν στο θάνατο – οπότε η πληροφορία ταξιδεύει πια μέσω άλλων – είτε τους φέρνουν ζωντανούς πίσω στην πατρίδα.

Σ19 Φ2 ΔΙΣΤΗΛΗ XAΡΙΤΙΝΗ 2

Η Αννίτα Παναρέτου χρειάστηκε να μελετήσει παλιές εκδόσεις, σημειώσεις συγγενών προσώπων που επέζησαν, έρευνες υπηρεσιών του Υπουργείου Εξωτερικών, σχεδόν δυσανάγνωστες νοτισμένες απ’ το χρόνο επιστολές ή και αφηγήσεις που φτάνουν ανοικτές ως τις μέρες μας, άχρονες ίσως, παρ’ όλα αυτά με τη βαρύτητα του αυθεντικού. Λες και οι πληγές δεν επουλώνονται ποτέ, όσο διάφανη κι αν είναι πια η γάζα που τις καλύπτει. Λες και εκκρεμεί μια ανεξόφλητη οφειλή απέναντι σε όσους -και ήταν πολλοί– έγιναν ακούσιοι ήρωες και ξεχάστηκαν.

Η ίδια η συγγραφέας σημειώνει:  «Προσπάθησα να δώσω λόγο στους δημιουργούς, να ακουστεί από όλους η φωνή των πρωταγωνιστών»  Το πετυχαίνει. Το βιβλίο είναι η φωνή εκείνων των Ανθρώπων, κάθε μορφωτικού και οικονομικού επιπέδου, ανδρών και γυναικών, πολιτών, στρατιωτικών και κληρικών. Μαρτυρίες σχεδόν μυθιστορηματικές για τη σύλληψη και την κράτηση σε ελληνικά στρατόπεδα, την αναχώρηση για τη φασιστική Ιταλία ή το δραματικό ταξίδι με το τραίνο ως το Ράιχ, για τον καθημερινό στρατοπεδικό βίο (από τη συμβίωση με χιλιάδες αλλόφυλους αλλόγλωσσους συγκρατούμενους, ως τις αδιανόητες συνθήκες διαβίωσης, με τη βασανιστική πείνα, το ανυπόφορο κρύο, την εξαντλητική εργασία, την ανελέητη σωματική βία, τον αδιάκοπο αγώνα για επιβίωση), για την πολύμηνη οδύσσεια του επαναπατρισμού, με την περιπλάνηση σε μια κατεστραμμένη, χαοτική Ευρώπη. Για αρκετούς η επιστροφή στην πατρίδα, από το καλοκαίρι του 1945 και έπειτα, υπήρξε πικρή, καθώς αντιμετωπίστηκαν από το κράτος με καχυποψία, λόγω των αριστερών πολιτικών πεποιθήσεών τους -κάποιοι πήραν το δρόμο για τα ξερονήσια

Είναι μεγάλα κομμάτια ζωής, κραυγές αγωνίας, αλλά και κάποιες άλλες παράμετροι, που αναδεικνύουν το μεγαλείο της ανθρώπινης ψυχής. Ανάμεσά τους η πεισματική θέληση για ζωή, το θάρρος, η αλληλεγγύη και η μεγαλοθυμία.

Η Αννίτα Παναρέτου μας εισάγει στη διάκριση μεταξύ των στρατοπέδων για τους Εβραίους που προορισμό είχαν την τελική εξόντωσή τους και των στρατοπέδων για τους μη Εβραίους, εκείνους που χρησιμοποιήθηκαν μέχρις εσχάτων για να καλύψουν τις τεράστιες ανάγκες της ναζιστικής Γερμανίας σε εργατικά χέρια – στα φασιστικά στρατόπεδα της Ιταλίας οι συνθήκες ήταν σε γενικές γραμμές καλύτερες.

Πολλοί θα αναρωτηθούν, γιατί τώρα; Γιατί τόσα χρόνια μετά το τέλος του Β. Παγκοσμίου Πολέμου και την συντριβή του ναζιστικού καθεστώτος.

Υπάρχει απάντηση:

Ένας πρώτος λόγος είναι ότι μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1940, οι προτεραιότητες της ελληνικής ιστοριογραφίας συνέκλιναν στην κατανόηση και την ερμηνεία της ακούσιας συμμετοχής σε μια παγκόσμια σύρραξη, των εξουθενωτικών παθημάτων μιας τριπλής ξένης κατοχής και των μακρόχρονων καταστρεπτικών συνεπειών ενός εμφυλίου πολέμου. Ένας δεύτερος είναι πως το υλικό πάνω στο οποίο θα στηριζόταν επαρκώς μια αξιόπιστη έρευνα για τους μη Εβραίους Έλληνες ήταν ελλιπές ή ελάνθανε: όσοι υπέστησαν τα δεινά της ομηρίας έπρεπε επιστρέφοντας να ξαναστήσουν τη ζωή τους από την αρχή, σε πολλές περιπτώσεις με νέες ταλαιπωρίες, για πολιτικούς λόγους. Συνεπώς η καταγραφή της εμπειρίας τους δεν αποτελούσε πρωτεύον μέλημα κανενός, ενώ συχνά επέλεγαν τη σιωπή…

Η Αννίτα Παναρέτου μέσα από την έρευνα της αποτολμά να ερμηνεύσει όρους που σχετίζονται με την ομηρεία ή την αιχμαλωσία, γεγονός που τουλάχιστον με βάση τις δικές μου πληροφορίες δεν έχει συζητηθεί διεξοδικά και ευρέως στην χώρα μας.

Όσοι διαβάσουν για τους Έλληνες ομήρους και αιχμαλώτους σε ναζιστικά και φασιστικά στρατόπεδα και φυλακές εκείνη την περίοδο θα ακούσουν τη φωνή του Καμπανέλη και της Γιολάντας Τερέντσιο, τη φωνή της Βάσως Σταματίου και της Μαρίας Γαλιατσάτου. Τη φωνή του Σταματάκη και του Δημητριάδη, του Κατσιμπάρδη, του Διαμαντίδη, του Αβέρωφ, και δεκάδων άλλων ηρωικών πολιτών που η μοίρα τους τοποθέτησε τότε σε εκείνη την πλευρά της ιστορίας.

Στο ίδιο βιβλίο η Αννίτα Παναρέτου αναφέρεται στις πηγές της – και είναι πάρα πολλές – σε δεκάδες τίτλους βιβλίων που όπως η ίδια σημειώνει στο προλογικό της σημείωμα η μελέτη τους και οι αμέτρητες ώρες της ζωής της ανάμεσα τους, τους έκανε δικούς της ανθρώπους και την έκαναν να αισθάνεται καλύτερος άνθρωπος. «Νιώθω ευ-τυχής επειδή υπήρξαν ως φυσική παρουσία και επειδή εξακολουθούν να υπάρχουν ως μνήμη και ως διδαχή»

SYMPLHRONO TH MNHMH TOY KOSMOY 1021 576 κύρια 681x384 1 download 1 1 images

Ενδεικτικά μερικοί τίτλοι κεφαλαίων, (οι οποίοι, όπως και ο τίτλος του βιβλίου, αποτελούν αποσπάσματα από τις παρατιθέμενες μαρτυρίες)

-Μα ούτε ιστορία γράφω. Δίνω στοιχεία για την ιστορία

-Θέλαμε απ’ το Χαϊδάρι να φύγουμε κι ας μας έστελναν στη Γερμανία

-Εδώ ξεπέρασα τα όρια της αντοχής και υπάρχω

-Εφτά στρατόπεδα συνολικά, χωρίς να θυμάμαι πλέον με ποια σειρά πήγα και σε ποια.

-Φαφλούχτεν

-Δεν πέθανα, πώς έγινε και δεν πέθανα

-Περπατάμε και θάβουμε πάνα

-Τρωγώσανε κι εκεί δεξιοί – αριστεροί

-Εμείς νομίζαμε ότι τουλάχιστον θα μας υποδέχονταν σαν ήρωες.

 

Ένα βιβλίο που το περιεχόμενό του υπερβαίνει τη φαντασία και που αξίζει να διαβαστεί και που, γιατί όχι, μπορεί να μας βάλει σε μια βαθιά διαδικασία σκέψης.

Ποια είναι η Αννίτα Παναρέτου

Η Αννίτα Π. Παναρέτου γεννήθηκε στην Αθήνα όπου σπούδασε αγγλική και ελληνική φιλολογία. Έλαβε το διδακτορικό της δίπλωμα από τη φιλοσοφική σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης. Έχει δημοσιεύσει μελέτες για πρόσωπα και θέματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ενώ αφιέρωσε πολλά χρόνια στη μελέτη της ελληνικής ταξιδιωτικής λογοτεχνίας. Έργα της σε αυτοτελείς εκδόσεις είναι: “Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, συνολική θεώρηση του έργου του”, Επικαιρότητα, 1990, “Εργογραφία-βιβλιογραφία Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου 1916-1982”, Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 1990, “Μια ιστορία καλοκαιρινή”, παιδικό αφήγημα, Καστανιώτης, 1992, “Ελληνική ταξιδιωτική λογοτεχνία (επιμ.)”, 5 τόμοι, Επικαιρότητα, 1995, “Παντελής Πρεβελάκης, οι δρόμοι του ζωντανού χρόνου”, Καστανιώτης, 1996, “Ελληνική ταξιδιωτική λογοτεχνία”, Σαββάλας, 2002, “Η ηδονή ��αι η οδύνη των βιβλίων: Χρυσοστόμου Γανιάρη βίος και έργα”, Ε.Λ.Ι.Α., 2002. Έχει μεταφράσει δοκίμια και μυθιστορήματα, στα οποία περιλαμβάνονται: Eric Ambler, “Υπόθεση Ντελτσώφ”, Κριτική, 1989, Paul Kennedy, “Η άνοδος και η πτώση των μεγάλων δυνάμεων: οικονομική μεταβολή και στρατιωτική σύγκρουση από το 1500 ως το 2000”, Αξιωτέλλης, 1990, William Golding, “Το κωδωνοστάσιο”, Ζαχαρόπουλος, 1991.