Alexander Borisovich Goldenweiser/ Μια μουσική φυσιογνωμία που αποφάσισε να παίζει σπάνια και να διδάσκει πολύ.

Screenshot 2020 11 26 at 9.34.38 PM

Σοβιετικός-Ρώσος πιανίστας, θρυλικός δάσκαλος, συνθέτης με ξεχωριστό μουσικό ύφος, σαφώς μπροστά από την εποχή του. (10 Μαρτίου 1875 – 26 Νοεμβρίου 1961). Λαϊκός Καλλιτέχνης της ΕΣΣΔ, καθηγητής του Ωδείου της Μόσχας για πάνω από 50 χρόνια, ο Goldenweiser γεννήθηκε στη Βεσσαραβία. Πρόκειται για ιστορική περιοχή στην Ανατολική Ευρώπη, που την βρέχουν δυο ποτάμια: ο Δνείστερος και ο Προύθος. Σήμερα η μεγαλύτερη έκταση της Βεσσαραβίας είναι ενσωματωμένη γη της Μολδαβίας και η υπόλοιπη έκταση αποτελεί τμήμα της Ουκρανίας.

Το 1889 ο Alexander Borisovich Goldenweiser έγινε δεκτός στο Ωδείο της Μόσχας στην τάξη του ελληνικής καταγωγής, θρυλικού Alexandre Siloti (Ziloti). Αποφοίτησε το 1895 με Χρυσό Μετάλλιο, από την τάξη του Pavel Pabst. Το 1897 ολοκλήρωσε και τις σπουδές σύνθεσης με καθηγητή τον Mikhail Ippolitov-Ivanov. Οι μουσικοί αρέσκονται να καμαρώνουν για την…κληρονομική τους προέλευση, ας επιχειρήσω λοιπόν να πω για τον Alexander Goldenweiser, ότι ήταν…εγγονός του Pyotr Ilyich Tchaikovsky.

Το κοινό τον άκουσε σε πολλές συναυλίες ως πιανίστα στα χρόνια της νιότης του και τον έκρινε με τα πιο θετικά σχόλια. Ο ίδιος όμως στη συνέχεια αποφάσισε «να παίζει λίγο και να διδάσκει πολύ». Ολοκλήρωσε, ευτυχώς, μια σειρά ηχογραφήσεων ως πιανίστας, το 1910. Το ακουστικό αποτέλεσμα μπορεί σήμερα να ακούγεται αδύναμο λόγω των τεχνολογικών αδυναμιών του, αλλά είναι χαρακτηριστική η πιανιστική του τέχνη και η διαφορετική του ερμηνευτική άποψη.

Στο video που σας προτείνω να ακούσετε, ο δάσκαλος Alexander Goldenweiser παίζει τη δεύτερη σουίτα του Sergei Rachmaninoff για δυο πιάνα Op.17, με τον μαθητή του Grigory Romanovich Ginzburg (1904- 1961)

Κορμός της διδασκαλίας του, ήταν οι εξής δυο παραινέσεις:
α. να θυμάστε ότι το δυσκολότερο στα πλήκτρα δεν είναι το να παίξετε ένα κείμενο, είναι το να ακούσετε τον ήχο σας παίζοντας. β. δεν είμαι βέβαιος αν η θυσία υπέρ της ψυχολογικής ανάγκης να παίξουμε μουσική ή η σκληρή δουλειά για να πετύχουμε το ελάχιστο υπέρ της μουσικής είναι το πιο βασικό στοιχείο της ζωής του πιανίστα, αλλά κανένα από τα δυο αυτά δεν δικαιολογείται να υποχωρήσει στην καθημερινότητα του.

Από τον πρώτο χρόνο της διδασκαλίας του ήταν ορατή σε κάθε ενδιαφερόμενο, μια πολύ ενδιαφέρουσα «σχολή πιάνου», που όπως ήταν φυσικό ενέπνευσε και τους πιο πολλούς εκ των σπουδαίων αργότερα πιανιστών. Μαθητές του ήταν οι Γκριγκόρι Γκίντσμπουργκ, Λάζαρ Μπέρμαν, Σαμουήλ Φάινμπεργκ, Ρόζα Ταμάρκινα, Ντμίτρι Καμπαλέφσκι, Γκαλίνα Εγκουαζάροβα, Νικολάι Πετροφ, Νικολάι Καπουστιν, Αλεξάντερ Μπραγκίνσκι, Σουλαμίτα Αρονόφσκι, Τατιάνα Nικολάγιεβα, Ντμίτρι Παπέρνο, Νέλλυ Ακοπιάν-Ταμάρινα, Ντμίτρι Μπασκίροφ και δεκάδες άλλοι.

Screenshot 2020 11 26 at 9.36.32 PM
Οικία Goldenweiser- Μόσχα

 

Το σπίτι του είναι σήμερα ένα τεράστιας αξίας μικρό μουσείο για τη ζωή και το έργο του. Πρόκειται για ένα σπίτι γεμάτο από την ιστορία του πιάνου. Κυριολεκτικά διηγείται τη δημιουργική ζωή αυτού του εμβληματικού ανθρώπου της μουσικής. Ο Γκολντενβάιζερ πέθανε το 1961, στη Μόσχα. Υπήρξε στενός φίλος του Σέργιου Ραχμάνινοφ, του Λέοντα Τολστόι και του Αλέξανδρου Σκριάμπιν. Στάθηκε σύμβουλος και ερμηνευτής της μουσικής του Σκριάμπιν. Πρόβαλε με πάθος, δίδαξε και έπαιξε πολλά έργα για πιάνο του Ραχμάνινοφ.
Τον ενδιέφερε ιδιαίτερα το να προτείνει έργα και σπουδές για πιάνο, ανάλογες των ικανοτήτων και του ψυχισμού των μαθητών του. Επέμενε πολύ στην χρήση του μυαλού στην ανάλυση του κάθε έργου, ακουστικά και τεχνικά. «Αυτό που νομίζουμε ότι μας αρέσει πρέπει θα διαπιστωθεί από τον ακροατή μας, θέλουμε ή δεν θέλουμε! Πρέπει να το χτίσουμε όμορφα και φυσικά για να αρέσει. Μπορεί να αρέσει σε μας αλλά εμείς αντιδρούμε συμπτωματικά», έλεγε στην Τατιάνα Νικολάγιεβα. Και μια τελευταία, βασική παρατήρηση, που αυτή βέβαια απευθυνόταν μόνον στους δεξιοτέχνες μαθητές του και στους μαθητές του Ωδείου, που προσέρχονταν σε εξετάσεις υψηλής τάξης, κι αυτή από την Τατιάνα Νικολάγιεβα: «ένας μαθητής της πιανιστικής και ερμηνευτικής σχολής του Liszt, γνώριζε πάνω από όλα ότι η τεχνική πρέπει να αναπτυχθεί σε τέτοιο βαθμό που να μην γκρεμίσει ποτέ μια ερμηνεία, να μη πάρει δηλαδή ποτέ φρένου της μουσικής. Μη διανοείστε ότι θα τα καταφέρετε χωρίς να ξέρετε το τι και το πώς. Εκτός αν δεν γνωρίζετε τον Λιστ και τον ρόλο του στην ιστορία της μουσικής».

Δημοσίευσε αναμνήσεις βασισμένες στην φιλία του με τον Τολστόι στο βιβλίο του «Vblizi Tolstogo». Το 1896, μια ευκαιρία έφερε τον A.B. Goldenweiser στο σπίτι του Τολστόι, ο οποίος τον αντιμετώπισε από την πρώτη στιγμή με μεγάλη εμπιστοσύνη, του έδειξε ενδιαφέρον και τον εκτίμησε πολύ, κράτησε επικοινωνία μαζί του και συχνά του άνοιξε την ψυχή του. Μοιράστηκαν σκέψεις για την ρωσική κοινωνία, το χριστιανισμό, τους φτωχούς ανθρώπους και την σκληρότητα του πολέμου, τις κρυφές πτυχές της ψυχής και την καθαρότητα της δύναμης των ανθρώπινων ευαισθησιών. Μίλησαν για συναισθήματα, εμπειρίες, μερικές φορές ακόμα και οικείας φύσης. Μέσα από την επικοινωνία τους ο Ρώσος συγγραφέας κατάλαβε ότι ο Goldenweiser τον αγαπούσε με ειλικρινή, ένθερμη αγάπη και μπορούσε να βασιστεί σε αυτόν. Έγιναν αφοσιωμένοι φίλοι.
Το βιβλίο αυτό εκπλήσσει – όπως εξ άλλου και ο ίδιος ο Τολστόι – με την ποικιλομορφία του, ακόμη και με τις αντιθέσεις του: Οι σημαντικές κρίσεις του Τολστόι σχετικά με τα πιο έντονα κοινωνικά, λογοτεχνικά και φιλοσοφικά θέματα συνυπάρχουν με ανέκδοτα, συνταγές, αστεία μικρά στιγμιότυπα από την καθημερινή ζωή της οικογένειας Τολστόι, όπως τα έντονα χαρακτηριστικά διαφόρων επισκεπτών και οι διαμάχες μεταξύ της συζύγου του Σοφία Αντρέβνα και της κόρης της Alexandra Lvovna.
«Έγραψα κυρίως τα λόγια του Λεβ Νικολάεβιτς, και εν μέρει τα γεγονότα της προσωπικής του ζωής, προσπαθώντας να αποφύγω να επιλέξω μόνο αυτό που μου φαινόταν σημαντικό ή ενδιαφέρον από τη μια άποψη ή την άλλη», αναφέρει στην εισαγωγή ο πιανίστας.

Screenshot 2020 11 26 at 9.37.30 PM«Η ερμηνεία είναι το ακριβό κόσμημα που οφείλουμε να ανακαλύψουμε και να φωτίσουμε μελετώντας μουσική στο πιάνο», έλεγε στους μαθητές του ο Γκολντενβάιζερ. «Προσοχή όμως, γιατί είναι πεισματάρα και υπομονετική, ξέρει πολλούς τρόπους για να μας παρασύρει!. Το να παίξουμε το κείμενο είναι κάτι που όλοι το καταφέρνουμε. Απλώς οι περισσότεροι από τους ασχολούμενους με το πιάνο είναι γενικώς αδιάφοροι και απροβλημάτιστοι. Χαίρονται πολύ που εντυπωσιάζουν αλλά η αλήθεια είναι ότι παίζουν χωρίς να λένε τίποτα. Η ερμηνευτική προσωπικότητα του πιανίστα θα πρέπει να είναι αυτό που θα μας κάνει να τον τιμήσουμε με το χειροκρότημα. Και να καταλάβουμε ότι η ερμηνεία είναι η δική του δύναμη, η συνηθισμένη και εύκολη κρίση όπως το «αυτός έπαιξε άσχημα γιατί δεν έπαιξε σαν τον άλλο» είναι παιδική αφέλεια, αν και δεν πιστεύω να την ξεπεράσουμε ποτέ. Η μουσική έχει μεγάλη δύναμη χάρη στις διαφορετικές ερμηνείες. Πρέπει να απελευθερωθεί από το φόβο της επίκρισης ο μουσικός για να παίξει κάτι με υψηλή ερμηνευτική στάθμη. Αυτόν λοιπόν τον ερμηνευτή πρέπει να τον τιμούμε». Από τον Λάζαρ Μπέρμαν έφτασε και αυτό σε μένα.
Όντως, ο ίδιος ερμήνευσε ό,τι έπαιξε. Η αίσθηση της μουσικής είναι πάντα αποκαλυπτική στις ερμηνείες του.
Τον απωθούσε η μισαλλοδοξία της κενής δεξιοτεχνίας στην εποχή του, δίδασκε την αναζήτηση της αλήθειας κάτω από τις νότες, αφιέρωνε πολύ χρόνο στο να διδάξει το τι διηγείται η αρμονική πλοκή στην σύνθεση, δηλαδή το εκφραστικό της στέλεχος και το νοηματικό της περιεχόμενο. «Δίδασκε με πολύ ποιοτικό τρόπο τις σονάτες του Μπετόβεν, επιζητώντας και ψάχνοντας τον κλασικό ήχο και όχι τον μελωδικά καλόβολο», μου είχε πει ο Λάζαρ Μπέρμαν. «Τόσο προσεκτικός όμως ήταν και με μια σπουδή, μια κλίμακα, την Bagatelle αρ.25 γνωστή ως Für Elise, ή μια καντεντσα».Screenshot 2020 11 26 at 9.38.11 PM

Η σοβαρή μελέτη της μεθόδου διδασκαλίας του μας αποκαλύπτει μια ολόκληρη διδακτική φιλοσοφία, η οποία επικεντρώνεται στην ανάπτυξη με κατάλληλα κείμενα μελέτης, μιας τεχνικής πιάνου που αργότερα θα υπηρετήσει την πιστή ερμηνεία των μουσικών ερμηνειών. Κατά την άποψή του, τα παιδιά πρέπει να αρχίσουν μαθήματα πιάνου σε νεαρή ηλικία για να αποκτήσουν και να αφομοιώσουν από νωρίς τις απαραίτητες τεχνικές και εκφραστικές δεξιότητες και για να προλάβουν να μελετήσουν όσο περισσότερα στυλ κειμένων από την εργογραφία του πιάνου. Ήταν ο λόγος που επέμενε τότε στην ίδρυση και λειτουργία της Κεντρικής Μουσικής Σχολής στη Μόσχα, όπου μουσικά προικισμένα παιδιά σπουδάζουν στο πρώτο και δεύτερο επίπεδο σπουδών. Ήταν σε μεγάλο βαθμό δικό του το επίτευγμα.

Ως συνθέτης, καινοτόμησε γράφοντας σύντομα κομμάτια για κάθε μαθητή του, ώστε να του διδάξει λεπτομερώς αυτό το ζητούμενο που ως εκείνη τη στιγμή αδρανούσε στον τεχνικό ή μουσικό μηχανισμό του. Συνέθεσε όμως και κομμάτια όχι μαθητικά, επιδιώκοντας γενικότερα μια διαφορετικού περιεχομένου εργογραφία για το πιάνο. Αν και παραγωγικός συνθέτης, δεν πρόβαλε τη μουσική του. Σπάνια έπαιξε τα δικά του έργα στο κοινό, πιστεύοντας ότι θα τα παίξουν αργότερα εκείνοι που θα καταλάβουν ότι δεν επιθυμεί να μιμηθεί την αισθητική των Ρώσων ρομαντικών αλλά ότι ήταν ικανοποιημένος με το ότι η έμπνευση του ήταν ανέκαθεν πιο κοντά σε πρωτότυπους και πιο απελευθερωμένους ήχους και αρμονίες.

Συνέθεσε μουσική με ελάχιστο και πρωτότυπο πεντάλ, που δεν «φορτώνει» την εξέλιξη των αρμονικών θέσεων και της μελωδικής γραμμής. Το ονόμαζε «πεντάλ χρήσης στη μουσική και όχι προϋπόθεση χρήσης που το χρησιμοποιούμε αδιαφορώντας για τη μουσική». Η πιστή ανάγνωση του κειμένου ήταν βασικός κανόνας στη διδασκαλία του. Ο Γκολντενβάιζερ τοποθετούσε πάντα δακτυλισμούς στα έργα του, κάτι που αποτελεί πραγματικό εργαλείο μοναδικής σημασίας για τον ενδιαφερόμενο πιανίστα. Το ζητούμενο ήταν να σου δώσει ο δακτυλισμός τον ήχο που ταιριάζει στο συγκεκριμένο σημείο της παρτιτούρας! Η μαθήτριά του Sulamita Aronovsky μου είχε μιλήσει για όσα αναφέρω στην παράγραφο αυτή.

Παρόλο που ο Goldenweiser δεν εξέδωσε επίσημο βιβλίο – μέθοδο με κωδικοποιημένες τις ιδέες και τις απόψεις του για το πώς παίζουμε πιάνο, δίδαξε με επιμονή και υπομονή τις ιδέες του για την τέχνη του πιάνου για τις ανάγκες της διδασκαλίας. Παράλληλα επιμελήθηκε εκδόσεις έργων που μπορεί να δώσουν στους ενδιαφερόμενους σαφή εικόνα των παιδαγωγικών του θέσεων και της μουσικής φιλοσοφίας του.