Συνέντευξη της Βαλεντίνης Στεφανίδη – Ποταμιάνου, δισέγγονης της μεγάλης μας Κυβέλης,  στην Ελένη Γουρνέλου*egou resized

Στην Ερμούπολη της Σύρου συνάντησα την κα Βαλεντίνη Στεφανίδη Ποταμιάνου. Είναι δισέγγονη της σπουδαίας, παλαιάς ηθοποιού, της Κυβέλης, για να με ξεναγήσει στους χώρους του «Ινστιτούτου Κυβέλη» όπου στεγάζεται μία θεατρική κιβωτός με τα αρχεία, τις φωτογραφίες, τα ενθυμήματα και τα θεατρικά κουστούμια μέσα σε κινητές προθήκες.

Η Ερμούπολη της Σύρου επιλέχτηκε ως έδρα του “Ινστιτούτου Κυβέλη” γιατί στο θέατρο “Απόλλων” το 1904 η Κυβέλη, η πρόγιαγιά της, 16 ετών, εμφανίζεται για πρώτη φορά δίπλα στον προπάππου της, Μήτσο Μυράτ με το θίασο του Κωσταντίνου Χρηστομάνου. Η “Οικία Κυβέλη” και ο κυρίως “Εκθεσιακός Χώρος”, είναι δύο κτίρια στην Ερμούπολη της Σύρου, επισκέψιμα από το κοινό κατά τη θερινή περίοδο με πλούσιο, εκπαιδευτικό και μαγευτικό υλικό. Σε αυτό βοηθούν: τεχνολογικός εξοπλισμός με οθόνες, προβολέας οροφής, DVD, που καλύπτουν τις ανάγκες κάθε θεματικής-διαδραστικής έκθεσης.

121058098 3027584637346350 3924835906965543431 n

Ινστιτούτο Κυβέλη, στην Ερμούπολη της Σύρου

Με υποδέχτηκε στην πόρτα της αυλής του «Ινστιτούτου Κυβέλη»,  έχοντας ως υπόκρουση την  φωνή του Beniamino Gigli που τραγουδάει άριες από την Όπερα. Καθίσαμε στην αυλή. Γύρω – γύρω, ψηλά στον τοίχο μας πλαισίωνε μία τοιχογραφία, street art που έφτιαξε ο Πάρις Ξηνταριανός- Τσιροπινάς, διδάκτορας του Τμήματος ΜΣΠΣ του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Προσωπογραφίες με τους Συριανούς: Δημήτριο Βικέλα, τον Κωστή Μπαστιά, τον καταπληκτικό θεατρικό συγγραφέα που, στο πρώτο του έργο, πρωταγωνίστησε η Κυβέλη στο θέατρό της. Αυτός. Άλλωστε, έκανε και το πρώτο  συμβόλαιο με τη Μαρία Κάλλας στη Λυρική Σκηνή. Δίπλα,  ο Δημήτρης Μυράτ, παιδί του Μήτσου Μυράτ από το δεύτερο του γάμο με την αδελφή της Κοτοπούλη. Η Κοτοπούλη, ο Χρηστομάνος, η Μιράντα Μυράτ και στο κέντρο η Κυβέλη με το μεγάλο της έρωτα, Γεώργιο Παπανδρέου και ο Λουίτζι Πιραντέλλο πίσω από το δέντρο. Η Βαλεντίνη νιώθεις ότι κινείται με τον αέρα μιας θεατρίνας όπου στις διηγήσεις, στις χειρονομίες και στα γέλια μπερδεύονται άνθρωποι του παρόντος και άνθρωποι του παρελθόντος που ζουν μαζί της αδιάλειπτα σαν γιορτή.

132245617 2231427806981124 5883371096647051994 n

132393133 672521570095057 5192974038830409691 n

Η Κυβέλη με τον Γεώργιο Παπανδρέου 

Η συνέντευξη δόθηκε στον www.empneusi.gr στους 107 FM και μπορείτε να την ακούσετε ολόκληρη στη διεύθυνση:

https://www.empneusi.gr/podcast/eleni-gournelou-valentini-stefanidi-potamianou/

Ελένη Γουρνέλου: Κα Ποταμιάνου σας ευχαριστώ πολύ που με δεχτήκατε στον χώρο του «Ινστιτούτου Κυβέλη». Πείτε μου τι ήταν αυτό που σας κινητοποίησε και θελήσατε να υποστηρίξετε το εγχείρημα της δημιουργίας του «Ινστιτούτου Κυβέλη». Τι ήταν αυτό που σας ενέπνευσε;

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Σας ευχαριστώ κι εγώ. Δεν διστάζω να μιλήσω σε γυναίκες. Γεννιέται κάτι ανάμεσά μας, οικουμενικό και μυστήριο από την ομορφιά και τον πόνο του κόσμου. Έχω πράγματι την τύχη να προέρχομαι από μια τέτοια οικογένεια όπου οι γυναίκες είχαν σαν έγνοια τους το θέατρο, την ελευθερία τους, είχαν τόλμη και δεν καθυποτάχτηκαν σε κανέναν σύντροφο ή σύζυγο πληρώνοντας, βέβαια, κάθε φορά το ανάλογο κόστος. Από το θέατρο ζούσαν αλλά και ζούσαν για αυτό. Από την άλλη πλευρά του πατέρα μου, η γιαγιά μου ήταν Κωνσταντινοπολίτισσα. Ήλθαν στην Αθήνα από τα Πριγκηπόνησσα. Έχω το όνομά της, το Βαλεντίνη, κάτι που δεν μου έφερε τύχη γιατί με ξέκοψε από το θέατρο, και τη συνέχεια από τις θεατρίνες. Ωστόσο,  είναι ένα όνομα μέσα στη λογοτεχνία από το βιβλίο του Αλέξανδρου Δουμά, ο «Κόμης Μοντεχρήστος».

132653034 2496095360695517 441912933191709395 n

Η Βαλεντίνη Ποταμιάνου με τη μητέρα της Κυβέλη Θεοχάρη-Ζωγραφίδη

Ελένη Γουρνέλου: Πώς είναι να ζείτε σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον κα Βαλεντίνη;

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Η προ γιαγιά μου, η Κυβέλη, εγκατέλειψε τον προπάππου μου, Μήτσο Μυράτ με τα δυο παιδιά της που ακόμα θήλαζαν κι έφυγε στο Παρίσι μ’ έναν δυναμικό και πλούσιο άνδρα, τον θεατρικό επιχειρηματία,  Κώστα Θεοδωρίδη όπου μαζί του έμαθε το Ευρωπαϊκό Θέατρο. Αυτός της αφιερώθηκε πλήρως και έγινε ιμπρεσάριός της. Έκανε και με εκείνον μία κόρη, την ηθοποιό Αλίκη που παντρεύτηκε τον Κώστα Μουσούρη και έκαναν το θέατρο «Μουσούρη». Η Κυβέλη, στα 20 χρόνια της είχε δικό της θέατρο και 3 παιδιά. Καταλαβαίνεις Ελένη μου, τι δυναμισμό και πείσμα είχε ειδικά για εκείνη την εποχή. Όλα αυτά μέχρι το 1920 που συναντά τον Γεώργιο Παπανδρέου μετά από τουρνέ και τα τινάζει όλα στον αέρα!

Ελένη Γουρνέλου: Παρά το γεγονός ότι πήγε να τον βρει για να διαμαρτυρηθεί γιατί δεν της επέτρεψε να παίξει ένα συγκεκριμένο έργο όταν αυτός ήταν Νομάρχης στη Χίο.

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Ακριβώς. Εκείνη ήθελε να παίξει μια ηθογραφία που αυτός φοβήθηκε ότι μπορούσε να βάλει σε περιπέτειες την περιοχή καθώς τότε, το 1920, τα απέναντι παράλια ήταν ελεύθερα. Ελληνικά με ελληνικό στρατό. Και εκείνη με τι φλόγα ερχόταν από τη Σμύρνη! Για αυτό η συνάντησή τους ήταν θυελλώδης. Όλο αυτό το υλικό από τις παραστάσεις, η έρευνα που προηγήθηκε, οι 350 ερωτικές επιστολές, τα βεστιάρια, οι φωτογραφίες έφθασαν σ’ εμένα. Έπρεπε να γίνουν βιβλίο αλλά εγώ δεν μπόρεσα να πάρω την απαιτούμενη απόσταση και να τιθασεύσω τον εαυτό μου σε μια έρευνα για  να το γράψω. Οπότε έγραψα ένα μικρό αφήγημα από το οποίο πήρε το έναυσμα ο συγγραφέας Στέφανος Δάνδολος και έγραψε ένα μυθιστόρημα docu – fiction με τίτλο: «Κυβέλη-Γεώργιος Παπανδρέου: Φλόγα και άνεμος» από τις εκδόσεις Ψυχογιός. Εγώ, Ελένη μου, έκανα έναν γάμο και απέκτησα έναν γιό. Η δουλειά μου ήταν ξεναγός και δεν απομακρύνθηκα ποτέ από το θέατρο και τη λογοτεχνία. Η τελευταία δουλειά που έκανα ήταν στο Μέγαρο Μουσικής και για αυτό ήρθα στη Σύρο να προετοιμάσω μια παράσταση στο θέατρο «Απόλλων». Τύχη αγαθή, εκεί συνάντησα τον Μάνο Ελευθερίου. Ο Μάνος τότε έγραφε την ιστορία αυτού του θεάτρου και μου είπε: στο τετράτομο έργο μου για αυτό το θέατρο, οι δικοί σου βρίσκονται στο δεύτερο τόμο. Και εγώ είπα: ποιοι δικοί μου; Αυτό, Ελένη μου, με τάραξε βαθιά. Για αυτό είμαι στη Σύρο.132255648 387150812389416 3404273231284665618 n

Ελένη Γουρνέλου: Είστε πάντως πολύ αφοσιωμένη στο Ινστιτούτο και την ιστορία της οικογένειάς σας και αυτό είναι σπάνιο ειδικά για δισέγγονη. Έχετε εγκαταστήσει όλες αυτές τις συλλογές που μου δείξατε προηγουμένως, οργανώνετε εκθέσεις, εκδηλώσεις, συνεργάζεστε με δημόσιους φορείς, με το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και όλα αυτά με φροντίδα και συνεχή ανανέωση.

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Αν και η προγιαγιά μου, η Κυβέλη,  έλεγε ότι η ζωή είναι χαρά και όχι χρέος εγώ το βλέπω και ως χρέος. Αυτό το χρέος μου δίνει και χαρά γιατί είναι προς τους άλλους. Ο άνθρωπος έχει γεννηθεί για τον άλλον άνθρωπο. Αφού δεν ακολούθησα το θέατρο, έχω χρέος να αφηγηθώ με κάθε τρόπο  στους νέους ανθρώπους ότι το θέατρο του 20ου αιώνα ήταν συγκλονιστικό γιατί το δημιούργησαν τρελοί, καλλιτέχνες, απρόβλεπτοι και απόβλητοι.

Ελένη Γουρνέλου: Πάντως μπορεί να μη κάνατε θέατρο αλλά θα έλεγα ότι είστε γνώστης του θεάτρου και της τέχνης και γι’ αυτό ο λόγος σας, κα Ποταμιάνου, είναι εντυπωσιακός.

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Αυτό το τεράστιο, σπαραγμένο υλικό από την οικογένειά μου σκέφτηκα να το αξιοποιήσω. Από αυτό βγήκε ένα διδακτορικό, τέσσερις ταινίες, εκθέσεις, πήραμε το βραβείο Pirantello και ταξιδέψαμε στη Σικελία για να το πάρουμε γιατί έχουμε δεσμούς με τις Πιραντελλικές Σπουδές. Μέρος δε του αρχείου, το εμπιστευτήκαμε στο Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη.

Ελένη Γουρνέλου: Ποια είναι  η ιστορία αυτού το κτιρίου;

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Είναι ένα λαϊκό κτίσμα με αυλή πριν την νεοκλασική Ερμούπολη. Ανήκε σε κάποιον πλούσιο Χιώτη που όμως πέθανε από ασιτία. Δεν έτρωγε για να μην ξοδεύει και το άφησε κληροδότημα στην εκκλησία απ’ όπου το αγόρασα με όραμα να το φτιάξω ώστε οι άνθρωποι εδώ να χορταίνουν.

Ελένη Γουρνέλου: Πώς βλέπετε σήμερα αυτή τη μίξη των ανθρώπων μέσα από μετακινήσεις; Ο πολιτισμός δημιουργείται μέσα από τις μετακινήσεις των ανθρώπων και την ανταλλαγή. Εσείς τι πιστεύετε ότι δίνει το καύσιμο στη ζωή και στον πολιτισμό;

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Ανοιχτά και άγρυπνα τα μάτια της ψυχής μας. Υπάρχει ο Σείκιλος που έλεγε: ‘όσον ζης, φαίνου’. Μη διστάζεις. Το τέλος απαιτεί τα πάντα.

Ελένη Γουρνέλου: Ο έρωτας τι σημαίνει για εσάς;

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Ο έρωτας μπορεί και να σε κάψει. Ξέρετε, δεν σηκώνονται όλες οι γυναίκες  μετά από έναν χωρισμό. Υπάρχει ένα κείμενο του Αλμπέρ Καμύ που λέει: ‘Κάποια στιγμή έχουν όλα ειπωθεί. Δε σε μαγεύει τίποτα. Ωστόσο,  αν εκείνη τη στιγμή περνάς από ένα δρόμο και ξαφνικά μυρίσεις ένα γιασεμί ή ένα τριαντάφυλλο,  ο κόσμος θα ξαναπάρει τη κίνησή του. Υπάρχουν τρία πράγματα μόνο που μπορούν να σε σώσουν. Το πρώτο μία χάρις από τον ουρανό. Το δεύτερο να ξεχάσεις τον εαυτό σου. Το τρίτο να αλλάξεις πατρίδα’. Ο Καμύ ξαναγύρισε στην Τιπαζά. Εγώ ήρθα στη Σύρο.132304424 391602381919694 407076224571119262 n 132321169 135826988199511 2022074567008440047 n 132862951 1031677547343596 1500917200544801484 n

 φωτ. από το Ινστιούτο Κυβέλη, μέρος του σπιτιού και της ταράτσας όπου γίνονταν εκδηλώσεις

Ελένη Γουρνέλου: Κα Βαλεντίνη τα πράγματα έρχονται προς τα εμάς ή εμείς πάμε σ’ αυτά;

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Τα αρχαία κείμενα ξεκινούν με το «Τύχη αγαθή». Υπάρχει η ευ-δαιμονία, ευ-τυχία. Είναι ένα βάσανο κι αυτό. Θα πρέπει να ζούμε με πιο μεγάλη ελαφρότητα, εγκαρδιότητα, ευσπλαχνία.

Ελένη Γουρνέλου: Η ελαφρότητα χρειάζεται τόλμη νομίζω. Έχουν περάσει τόσα ‘βερνίκια’ που νομίζω ότι χρειαζόμαστε την τόλμη για να απαλλαχθούμε από αυτά. Μιλήστε μου για τις εκδηλώσεις που κάνατε φέτος το καλοκαίρι στο «Ινστιτούτο Κυβέλη». Θα το συνεχίσετε και το επόμενο καλοκαίρι; Σας ενδιαφέρει να γίνεται τακτικά;

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Θα μου άρεσε ο κόσμος να φεύγει με μια νέα διάθεση. Οι άνθρωποι να ανταλλάσσουν απόψεις.

Ελένη Γουρνέλου: Ποιοι άνθρωποι σας έχουν συντροφεύσει εδώ στη Σύρο και έχετε χαρεί που τους γνωρίσατε;

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Ο κόσμος της Σύρου στάθηκε δίπλα μου. Ο τότε Δήμαρχος, Δεκαβάλλας, ο Πλάτων Ριβέλλης, το Πανεπιστήμιο, η Έλσα Χαραλάμπους, ο Μπάμπης Κουλούρας, ο Γιάννης Ζυγομαλάς και ο Χρήστος Πρασάκης φυσικά. Ο Μάνος Ελευθερίου, ο Κυπουργός, τα ρεμπέτικα και οι μάστορες. Ο Μάνος ήταν θεματοφύλακας και θα έπρεπε να είναι ακόμα και πιο μπροστά το έργο του απ’ όσο είναι.

Ελένη Γουρνέλου: Δεν έχουμε μάθει πολλά για το ελάχιστο, ξέρετε. Πείτε μου ποια είναι τα όνειρά σας κα Βαλεντίνη;

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Το όνειρό μου είναι να ονειρεύομαι.

Ελένη Γουρνέλου: Πάντως εσείς έχετε μια αστείρευτη νεανικότητα που σας σηκώνει από το κρεβάτι αβίαστα, θα έλεγα….

Βαλεντίνη Στεφανίδη-Ποταμιάνου: Ελένη μου, σε ευχαριστώ για τη σκέψη σου. Όμως, όπως λέει, ο Λόρκα «αυτό το μεγάλο ποτάμι, αυτή η αύρα, αυτό το μαχαίρι, όπως η αγάπη έχει λεπίδα».

Ελένη Γουρνέλου: Σας ευχαριστώ!

*Η ΕΛΕΝΗ ΓΟΥΡΝΕΛΟΥ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Στη συνέχεια μετακινήθηκε στη Λέσβο εξαιτίας του Ο. Ελύτη και του Ασημάκη Πανσέληνου και από το 1994 εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Οι βασικές σπουδές της είναι στο αντικείμενο «Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό» της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΕΑΠ και το Msc της στη «Κοινωνική Ανθρωπολογία και Ιστορία του Πανεπιστημίου Αιγαίου». Έχει συνεργαστεί με το ραδιοφωνικό σταθμό ΑΙΟΛΟΣ της Μυτιλήνης και τον ΕΜΠΝΕΥΣΗ της Σύρου σε εκπομπές με συνεντεύξεις με ανθρώπους των τεχνών και των γραμμάτων. Έχει εκδώσει μια ποιητική συλλογή με τίτλο: «Αστρολάβος» και αρθρογραφεί  σε εφημερίδες της Λέσβου και της Σύρου. Από το 2018 διαμένει μόνιμα στην Ερμούπολη όπου συνεχίζει να εργάζεται στο Πανεπιστήμιο. Μόνιμο ενδιαφέρον και συνοδοιπόρος στη ζωή ο πολιτισμός και η τέχνη, όχι σαν εξαίρεση, αλλά σαν καθημερινότητα.

 

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ  ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ – ΚΩΣΤΑΣ ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ