12/1/2021 Γράφει στα ΝΕΑ ο Αντώνης Παπακώστας. (Εργάστηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και από το 2000 έως το 2008 ήταν υπεύθυνος και για το Ευρωβαρόμετρο με το οποίο έκανε εκαντοντάδες έρευνες)

Τα τελευταία 12 χρόνια έχει γίνει μια κοσμογονία στο πολιτικό σύστημα της Ελλάδας. Κόμματα εμφανίστηκαν και εξαφανίστηκαν, κόμματα από πρωταγωνιστές γίνανε κομπάρσοι και κόμματα από το περιθώριο γίνανε πρωταγωνιστές.

Ας κάνουμε έναν μικρό απολογισμό:

Το 2009 το ΠΑΣΟΚ συγκέντρωσε το 43,92% των ψήφων. Σήμερα έχει 8,2%.

Ο ΣΥΡΙΖΑ είχε 4,6% ενώ σήμερα είναι αξιωματική αντιπολίτευση με ποσοστό 31,5%.

Η ΧΑ είχε 0,3% και αφού έγινε το τρίτο κόμμα με 7%, στις τελευταίες εκλογές πήρε λίγο κάτω από το 3%.

Κόμματα όπως ο ΛΑΟΣ, οι ΑΝΕΛ, το Ποτάμι, η Ενωση Κεντρώων, η ΔΗΜΑΡ εμφανίστηκαν, πρωταγωνίστησαν ενώ μερικά κόμματα συμμετείχαν και στην κυβέρνηση και εξαφανίστηκαν.

Το εκλογικό σώμα, δηλαδή οι πολίτες, είχε παραπλήσιες ανατροπές; Για να μπορέσουμε να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, θα χρησιμοποιήσουμε τις απαντήσεις σε μια διαχρονική ερώτηση του Ευρωβαρόμετρου: τον πολιτικό αυτοπροσδιορισμό. Καλούμε τους συμμετέχοντες στην έρευνα να τοποθετήσουν πολιτικά τον εαυτό τους σε μια κλίμακα από το 1 έως το 10. Το 1 που σημαίνει ότι είμαι Ακρα Αριστερά έως το 10 που σημαίνει ότι είμαι Ακρα Δεξιά. Βέβαια το τι είναι Αριστερά και το τι είναι Δεξιά είναι τελείως προσωπικό και ο καθένας δίνει μια διαφορετική διάσταση στη σημασία αυτού του προσδιορισμού. Μπορεί στην ουσία να διαφέρουν ριζικά δύο άτομα που δίνουν την ίδια κλίμακα. Υπάρχει βέβαια και μια τάση να τοποθετούνται στο Κέντρο.Screenshot 2021 01 13 at 6.20.20 PM

Η αυτοαξιολόγηση έχει επικοινωνιακή και ιδεολογική σημασία. Αλλες οι αξίες και οι προτεραιότητες ενός δεξιού και άλλες ενός αριστερού. Ενας κεντρώος αλλάζει πιο εύκολα από κάποιον που δηλώνει Ακροδεξιά. Και χωρίς το Κέντρο είναι αδύνατο κάποιος να κερδίσει τις εκλογές.

Με βάση την αυτοαξιολόγηση δημιουργούμε έναν μέσο όρο (ΜΟ) που δείχνει την τάση που υπάρχει. Ο πίνακας που ακολουθεί δείχνει την εξέλιξη αυτού του δείκτη. Παρατηρούμε ότι αρχικά έχει αλλάξει ο ΜΟ.

Τον Οκτώβριο του 2009 που έγιναν οι εκλογές που κέρδισε το ΠΑΣΟΚ, ο δείκτης πήγε στο 5,4 από το 5,6. Μετατοπίστηκε δηλαδή προς τα αριστερά. Το Ιούνιο του 2012 που έγιναν οι εκλογές όπου παρατηρήσαμε την άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ, ο δείκτης πήγε στο 5,2. Στις εκλογές του 2015 ο δείκτης πήγε στο 5. Τον Ιούνιο που έγιναν οι τελευταίες εκλογές ο δείκτης πήγε στο 5,3. Από αυτές τις εκλογές ο δείκτης μετατοπίστηκε λίγο προς τα δεξιά, στο 5,4.

Παρατηρούμε μερικές μετατοπίσεις του εκλογικού σώματος, οι οποίες είναι πολύ πιο ήπιες από αυτές που παρατηρήσαμε στα πολιτικά κόμματα. Το τοπίο μοιάζει με μια κομματική τρικυμία, ενώ τα υπόγεια ρεύματα είναι πολύ λιγότερο μανιασμένα. Το γράφημα που ακολουθεί μας βοηθά να παρατηρήσουμε καλύτερα αυτές τις μεταβολές.

 

Η πρώτη παρατήρηση αφορά το γεγονός ότι από το 2008 έως το 2012 έχουμε μείωση της Δεξιάς και ελαφρά μείωση του Κέντρου. Τα ποσοστά αυτά δεν πιστώνονται στην Αριστερά αλλά οι πολίτες αρνούνται να αυτοπροσδιοριστούν.

Η δεύτερη παρατήρηση είναι πως από το 2012 έως το 2015 ενισχύεται τώρα η Αριστερά. Το 2015 έχει το μεγαλύτερο ποσοστό και μετά από αυτή την περίοδο αρχίζει να μειώνεται αυτό το ποσοστό.

Η τρίτη παρατήρηση αφορά τη μετά το 2015 περίοδο όπου έχουμε ενίσχυση του Κέντρου και της Κεντροδεξιάς. Η ενίσχυση αυτή προέρχεται περισσότερο από αυτούς που δεν ήθελαν να πάρουν θέση παρά από τους άλλους χώρους. Παρατηρούμε επίσης μια συρρίκνωση της Ακρας Δεξιάς. Ο διαχωρισμός Δεξιά – Αριστερά είναι διαχρονικός και τα ποσοστά αλλάζουν πολύ λίγο σε αντίθεση με τον πολιτικό λόγο που ακούγεται.

Στην τελευταία δημοσκόπηση το Κέντρο καταλαμβάνει όλο και περισσότερο χώρο. Το 46% δηλώνει Κέντρο όταν ο ΜΟ τα τελευταία 12 χρόνια είναι 32%. Εντυπωσιακή αλλαγή όταν έχουμε παρατηρήσει ότι οι μετατοπίσεις του αυτοπροσδιορισμού είναι ανεπαίσθητες. Το εντυπωσιακό είναι ότι το ποσοστό που δεν δεχόταν να πάρει θέση μειώθηκε εντυπωσιακά. Μόνο 6% δεν απαντά όταν ο ΜΟ της δωδεκαετίας ήταν 20%. Αν η συμμετοχή στην πολιτική σημαίνει νίκη της Δημοκρατίας, τότε είμαστε εμπρός σε μια ευχάριστη έκπληξη. Το στοίχημα είναι πως δεν θα απαρνηθεί ξανά την πολιτική αυτό το τμήμα των πολιτών. Το να αυτοπροσδιορίζεται κάποιος σαν κεντρώος σημαίνει κατ’ αρχάς ότι υποστηρίζει τον συναινετικό λόγο και αποκρούει τον διχαστικό. Ο έξαλλος διχαστικός λόγος δεν έχει καμιά απήχηση σε αυτό το κομμάτι των πολιτών.

 

Αν οι μετρήσεις επιβεβαιωθούν και στο μέλλον, μπορούμε να πούμε ότι περνάμε σε μια νέα περίοδο. Η Ελλάδα έχει ζήσει πολλές διχαστικές στιγμές. Ο διχασμός αυτός έχει γεννήσει πολλά λαϊκιστικά κόμματα. Σπάνια υπήρξαν εκλογές χωρίς διχαστικά διλήμματα. Από το «Καραμανλής ή τανκς» έως το «ή τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν», με αποκορύφωμα το άχρηστο αλλά διχαστικό δημοψήφισμα του 2015, ο τόπος έχει βιώσει τον διχασμό έως και εμφυλιοπολεμικές καταστάσεις. Η δημοκρατία έχει ανάγκη από τον διάλογο. Ο διχαστικός λόγος επικεντρώνεται περισσότερο στο ποιος το λέει παρά στο τι λέει. Ο διχαστικός λόγος απευθύνεται σε ένα ακροατήριο το οποίο έτσι και αλλιώς είναι κερδισμένο. Είναι σαν να είσαι ιεραπόστολος σε μοναστήρι. Κανέναν δεν θα μεταπείσεις. Αν τα κόμματα καταλάβουν αυτή την αλλαγή, θα είναι καλό για τα ίδια και θα μπορέσουν να επιβιώσουν. Χωρίς το Κέντρο είναι αδύνατο κάποιος να κερδίσει τις εκλογές. Και για να κερδίσεις το Κέντρο δεν χρειάζεσαι διχαστικό λόγο. Θα είναι και αυτό μια υπηρεσία στους δημοκρατικούς θεσμους.