Lazar Berman, ένα φαινόμενο του μουσικού κόσμου

Screenshot 2021 01 21 at 6.58.51 PM

Γράφει η `Εφη Αγραφιώτη

26/2/1930 γεννήθηκε, 6/2/2005 έφυγε. Στα τέσσερα του χρόνια έδωσε τα πρώτα σημάδια ταλέντου στο κοινό που πήγε να τον ακούσει να παίζει πιάνο, από περιέργεια. Η μητέρα του ήταν η πρώτη δασκάλα του, εξαιρετική πιανίστα που αναγκάστηκε όταν ακόμα ήταν νέα να αποσυρθεί, επειδή της εμφανίστηκε ένα πρόβλημα κώφωσης. Όταν στα δέκα του έπαιξε κοντσέρτο Μότσαρτ με την Φιλαρμονική της Μόσχας οι γονείς και το Ωδείο προβληματίστηκαν πολύ σοβαρά. Ποια θα ήταν η πιο σωστή επόμενη κίνηση για τον πιτσιρίκο που ήταν και δεινός αριστερόχειρας; Τον ανέλαβε ο Αλεξάντρ Γκολντενβάιζερ και «όλα άρχισαν να ωριμάζουν, οι λέξεις να αποκτούν νόημα και η εκτέλεση να οδηγείται στη δύσκολη ανηφόρα της ερμηνείας.Screenshot 2021 01 21 at 6.58.44 PM

Ο Γκολντενβάιζερ μου δίδαξε το λεξιλόγιο και το πραγματικό περιεχόμενο της μουσικής. Μου δίδαξε να ερμηνεύω το λόγο των ήχων και να ετοιμάζομαι για να ανακαλύψω παραμέτρους αυτού του ανηφορικού δρόμου, μέχρι να τον βρω κάθε φορά ξεκινώντας από την αρχή. Δεν έχει νόημα να παίζεις νότες επειδή είναι γραμμένες στο χαρτί, μας έλεγε. Ο συνθέτης τι λέει; Ποιο κίνητρο τον έκανε να γράψει τρία ρε κι ένα λα διάρκειας τετάρτου και μετα παύση; γιατί θέλει μια φράση που φαίνεται ανορθόδοξη να οδηγήσει σε μια άλλη που την αφήνει μισή; Τι χαρακτήρας άραγε είναι ο τάδε συνθέτης; Μήπως έχει χιούμορ; Μήπως κάτι κοιτάζει σκωπτικά; Και μήπως εν τέλει η εποχή 1920 και η εποχή 1850 δεν είχαν και τόσο πολλά κοινά μετα οποία ο καλλιτέχνης να ορίσει τον ρομαντισμό; Η Μουσική δεν έχει μόνο ήχους έχει κυρίως πνεύμα, μας έλεγε ο δάσκαλος Αν γίνεις πιανίστας συναυλιών, θα πάρεις απόφαση ότι θα αναζητάς διαρκώς. Θα ζεις με ένα γιατί κάθε μέρα. »

Παίζει Λιστ λες και ζωγραφίζει ένα φανταστικό τοπίο, είπε για τον Μπέρμαν ο κορυφαίος Ιάπωνας συγγραφέας και μεταφραστής, Χαρούκι Μουρακάμι.
Πώς ζωγραφίζουμε παίζοντας πιάνο; Τον ρωτώ.
Μου λέει: όταν τακτοποιούμε το γραφείο μας τι κάνουμε; Μαζεύουμε ότι δεν έχει θέση και απομακρύνουμε κάθε τι που βρέθηκε εκεί κατά λάθος. Κοιτάζουμε και σκεπτόμαστε πώς θα ήταν αν αυτό το πάμε λίγο πίσω και το άλλο το απομακρύνουμε, αν βάλουμε μπροστά το λουλουδάκι και πιο πίσω το λαμπατέρ. Αυτό που λέω σου φαίνεται εντελώς ρεαλιστικό αλλά τα πρώτα στοιχεία που ταξινομούμε σε ένα μουσικό έργο είναι τα ρεαλιστικά έστω κι αν κάποια στιγμή θα πάρουν άλλο δρόμο.

Ήταν ο ελκυστικός χιουμορίστας της οικογένειας του πιάνου, σκιτσογράφος μοναδικός, στωικός και ήρεμος απέναντι στις καταιγίδες που ήταν πολλές στη ζωή του. Τα μεγάλα ονόματα δεν βοηθούν τους νέους με ποιοτικά χαρακτηριστικά επιλογής. Είναι παγκόσμιο φαινόμενο αυτό. Δεν είναι πάντως εύκολο να το αποδώσουμε σε μια ή δυο αιτίες. Εξαρτάται πρώτα – πρώτα από το πώς μεγάλωσαν και σπούδασαν πώς ανατράφηκαν και μορφώθηκαν, ποιες ιδέες ζωής επιλέγουν. Άνθρωποι είναι κι αυτοί. Τα νέα παιδιά να μην απογοητεύονται. Η ζωή κρατάει τιμόνι, εμείς δεν μπορούμε να αποφασίσουμε πάρα για λίγα κοντινά βήματα. Αλλά πρέπει να είμαστε και σεμνοί, να είμαστε και έτοιμοι να αναγνωρίζουμε τι δεν ξέρουμε και να ζητάμε να το μάθουμε, να μελετάμε πολύ μουσική, παράλληλα με το όργανο επιλογής. Βλέπω συνέχεια νέους που δεν ξέρουν μουσική αλλά τους αρκεί που παίζουν δεξιοτεχνικά. Αυτό δεν είναι μουσική, είναι κουτσομπολιό. Η μουσική προϋποθέτει επεξεργασία και αυτό θέλει πολύμορφη σπουδή.Screenshot 2021 01 21 at 6.58.35 PM

Με την συμμαθήτριά του, Τatyana Nikolayeva και τον Michael Tilson Thomas σε στιγμή που o Berman κάτι περιπαίζει, ή κάτι μιμείται ή κάτι μετατρέπει σκωπτικά σε άλλη εικόνα για να σχολιάσει… Για να ειρωνευτεί; Για να θυμηθεί; Ποιος ξέρει. Ήταν πάντα έτοιμος να δώσει και να πάρει χαρά!

Η μουσική του διαδρομή είναι τεράστια και καταγεγραμμένη πια στην ιστορία του οργάνου.