Διαφήμιση

Θηρεσία Ροκά: Η πρώτη Ελληνίδα φοιτήτρια στασιάζουσα (1895)

cf87cf81ceb9cf83cf84ceafcebdceb1 cf86ceafcebbceb9cf80cf80ceb1Γράφει η δημοσιογράφος και ερευνήτρια Χριστίνα Φίλιππα 

Η Ροκά Θηρεσία του Κίμωνος  και γεννήθηκε στην Αθήνα το 1869. Ο πατέρας της  ήταν αξιωματικός του μηχανικού. Η Ροκά είναι η δεύτερη γυναίκα που γράφεται το 1892 σε ηλικία 23 ετών στο Φιλολογικό τμήμα της  Φιλοσοφικής Σχολής του ελληνικού πανεπιστήμιου, μετά την Ιωάννα Στεφανόπολι  που γράφτηκε το 1890 και είναι η πρώτη γυναίκα που γίνεται αποδεκτή στο πανεπιστήμιο εκείνη τη χρονιά. Πήρε το διδακτορικό [1] της το 1898 με βαθμό «Λίαν Καλώς».

Ροκά Θηρεσία 02

Η  Ροκά υπήρξε μία σημαντική προσωπικότητα. Όχι γιατί είναι από τα πρώτα κορίτσια που σπούδασαν στο ελληνικό πανεπιστήμιο ή μάλλον όχι μόνο γι΄ αυτό. Σε μια εποχή που ο ρόλος της γυναίκας ήταν αυστηρά οριοθετημένος, εκείνη από πολύ νωρίς υπερασπίστηκε με παρρησία τις επιλογές της, παρά την σύγκρουση που ορισμένες φορές επέφεραν οι επιλογές αυτές με το κατεστημένο της εποχής για τον ρόλο και την άποψη περί ηθικής των γυναικών.

Αφού τελείωσε με «άριστα» το Αρσάκειο, συνέχισε τις σπουδές της στη Γαλλική Σχολή Καλογραιών για να τελειοποιήσει τις γνώσεις της στη γαλλική γλώσσα και φιλολογία. Ο επόμενος στόχος της ήταν να γραφτεί στο πανεπιστήμιο, μόνο που για να γραφτεί κάποιος στο πανεπιστήμιο θα έπρεπε να έχει απολυτήριο γυμνασίου.  Τον 19ο αιώνα όμως γυμνάσια θηλέων δεν υπήρχαν και η Ροκά, όπως και όσα κορίτσια ήθελαν ανώτερη  μόρφωση, έπρεπε να παρακολουθήσει μαθήματα κατ οίκον για να συμπληρώσει τα κενά των γυμνασιακών μαθημάτων και κατόπιν να δώσει εξετάσεις για να αποκτήσει απολυτήριο και να μπορέσει να ζητήσει εγγραφή στο πανεπιστήμιο. Ήταν τόσο μεγάλη η δίψα της για μόρφωση ώστε δεν αρκέστηκε  μόνο στην κατ΄ οίκον διδασκαλία.  Συγχρόνως είχε δημιουργήσει  στο σπίτι της ένα «φιλολογικό σαλόνι»  από τελειόφοιτες του Αρσακείου και άλλες φιλομαθείς και  καλλιεργημένες γυναίκες και είχε ζητήσει από τον υφηγητή (τότε) της ιστορίας της φιλοσοφίας, Μαργαρίτη Ευαγγελίδη (1850-1932) να δίνει φιλοσοφικές διαλέξεις. Το Σεπτέμβριο του 1892 έδωσε εξετάσεις  στο Α΄ Γυμνάσιο Αθηνών μαζί με 28 άνδρες, από την ελεύθερη και υπόδουλη Ελλάδα,  για το πολυπόθητο απολυτήριο και πρώτευσε.  Σπανίως καθηγητικός σύλλογος  έπλεκε δημοσίως εγκώμιο για τις ικανότητες και τις γνώσεις εξεταζομένου κι όμως το έπραξε ο Σύλλογος διδασκόντων του Α΄ Γυμνασίου Αθηνών για την Ροκά συγχαίροντας μάλιστα την «λίαν ευπαίδευτον» μητέρα της. Στις εξετάσεις εκείνες περίπου 30 υποψήφιοι δεν κατόρθωσαν να φτάσουν στις προφορικές εξετάσεις  λόγω κακής επίδοσης στις γραπτές. Με το «μαγικό» χαρτί στο χέρι γράφτηκε 30 Σεπτεμβρίου 1892 στη Φιλοσοφική σχολή του πανεπιστημίου Αθηνών.

Το έτος 1895 είναι μία χρονιά που θα δοθεί στη Ροκά η ευκαιρία να αναδείξει την δυναμική προσωπικότητά της και τα ηγετικά προσόντα της. Το Φεβρουάριο του 1895, ούσα φοιτήτρια, οι φοιτητές της φιλοσοφικής σχολής στασίασαν όταν ο καθηγητής της Αρχαιολογίας Αντώνιος Οικονόμου απολύθηκε από τη θέση του διότι  κατηγορήθηκε για «λογοκλοπή». Ο Οικονόμου κατηγορήθηκε ότι  μετέφρασε μελέτη ξένου συναδέλφου του, γραμμένη το 1817, και την κατέθεσε ως διδακτορική διατριβή  πρωτότυπου έργου του όταν διορίστηκε στο πανεπιστήμιο.  Οι φοιτητές όμως είχαν μεγάλη εκτίμηση στον καθηγητή τους και δεν αποδέχτηκαν αυτή την απόλυση, με αποτέλεσμα το θέμα να πάρει διαστάσεις και να γίνουν μεγάλες κινητοποιήσεις στο πανεπιστήμιο για περίπου ένα μήνα. Γενικές συνελεύσεις, πορείες, αποκλεισμοί της σχολής  και απεργία από τα μαθήματα.

Η Θηρεσία Ροκά, ήταν η μοναδική φοιτήτρια η οποία όχι μόνο παρευρέθηκε στις κινητοποιήσεις αυτές, αλλά πρωτοστάτησε στις διαμαρτυρίες μαζί με τους άντρες συναδέλφους της. Θα ανεβεί στο βήμα και θα βροντοφωνάξει πρώτη «ζήτω η  απεργία»! Ηγήθηκε στις πορείες τριακοσίων και πλέον φοιτητών προς την κατοικία του καθηγητή Οικονόμου  για εκδήλωση συμπαράστασης, στην επίσκεψη προς το Υπουργείο Εξωτερικών για να συναντήσουν τον πρόεδρο της κυβερνήσεως και προς την οικία του καθηγητή Μιστριώτη για να ζητήσουν την αρωγή του. Οι συμφοιτητές της μάλιστα την προσκάλεσαν να είναι μέλος της επιτροπής που θα ζητήσει ακρόαση  από τον βασιλιά  με σκοπό να του παραδώσουν υπόμνημα.Ροκα απεργια ΑΣΤΥ 16 2 1895.01

Πώς έμοιαζε αυτό το δυναμικό κορίτσι; Στο «Ημερολόγιον Σκόκου» έχει  διασωθεί η  φωτογραφία της, αλλά είναι παραστατικότατη  η περιγραφή της από τον δημοσιογράφο της εφημερίδας «Ακροπόλις».  Να, πως την περιγράφει:  Ψηλή, «εύγραμμη» κοπέλα, με φαρδύ μέτωπο, πλούσια καστανά μαλλιά που τα συγκρατούσαν το ψάθινο ανδρικής φόρμας καπελίνο της. Είχε μεγάλα, ζωηρά καστανά μάτια αλλά γλυκά και απονήρευτα και η έκφραση του προσώπου της ήταν γαλήνια. Ήταν ντυμένη  με μάλλινο κομψό φορεματάκι.

Αν και είχε κερδίσει με την παρουσία και την εμπλοκή της την εκτίμηση και το σεβασμό των συμφοιτητών της, η  στάση της την οδήγησε  σε σύγκρουση με την Καλλιρρόη Παρρέν,  η οποία στο άρθρο της με τίτλο  Φοιτήτρια στασιάζουσα στην «Εφημερίδα των Κυριών» στηλίτευσε τις ενέργειες της Ροκά.

Στο άρθρο γράφει ότι οι πράξεις της «φοιτητρίας» δε συνάδουν με συμπεριφορές «δεσποινίδος», η οποία θα έπρεπε να εμπιστευθεί τους άνδρες συμφοιτητές της ως άξιους και ικανούς να υπερασπιστούν τα δίκαια τους και δεν έχουν ανάγκη την ιδική της αρχηγία. Το κυριότερο εφόδιο του γυναικείου φύλου», σημείωνε η κυρία Παρρεν,  «είναι η μετριοπάθεια και η μετριοφροσύνη» και ότι στους άνδρες συμφοιτητές της εναπόκειται να είναι οι διερμηνείς των ιδεών της και υπερασπιστές των συμφερόντων  της. και όχι  η ίδια να … «εξανδρίζεται».

Η Ροκά την επομένη μέρα όταν ερωτήθηκε από δημοσιογράφους για το δημοσίευμα, αντέδρασε απαντώντας χωρίς να αναφερθεί ονομαστικά στην Παρέν: «Η αρθρογράφος, διότι ανήκει εις το φύλο μου, φάσκει και αντιφάσκει»Υποστήριξε επίσης, ότι τα κινήματα της τα υπαγορεύουν οι ιδέες της και οι αρχές της και ότι δεν νομίζει ότι παρέχει υλικό για μη κολακευτικά σχόλια με το να συναναστρέφεται  τους συμφοιτητές της και να συμμετέχει στα κινήματα τους, εφόσον ξέρει να κρατά τη θέση της απέναντι τους. «Διότι εγώ αυτό ονομάζω χειραφέτηση της γυναίκας!»  κατέληξε.

Ροκα ΡΩΜΗΟΣ 1895 σ59 01Ο Γεώργιος Σουρής δεν έμεινε ασυγκίνητος από το πρωτοφανές για την εποχή γεγονός της ανάμειξης μιας «δεσποινίδος» και δη «φοιτητρίας» σε διαδηλώσεις και θα δημοσιεύσει στον «Ρωμηό»  (25 Φεβρουαρίου 1895, 11ος τόμος), μακροσκελές ποίημα με τίτλο «Πανεπιστημιακά και η φοιτήτρια Ροκά».Ροκα ΡΩΜΗΟΣ 1895 σ60 03

Η προσωπικότητά της θα εμπνεύσει  και τον  συντάκτη της  εφημερίδας «Ακρόπολις» να  γράψει δικούς του στίχους  αλλά από την θαρραλέα και ευειδή Ροκά  εμπνεύστηκε και δημοσίευσε το δικό του, γεμάτο θαυμασμό,  ποίημα ένας νεαρός ο οποίος υπογράφει το πόνημά  του  με το όνομα «Άγγελος».

 

Η Ροκά  πρωτοστάτησε και αργότερα σε επεισόδια κατά των φοιτητριών στο Πανεπιστήμιο, αλλά τη φορά αυτή η «Εφημερίδα των Κυριών» στο άρθρο Φοιτηταί και φοιτήτριαι της 29-10-1895, θα την επαινέσει. Η Ροκά είχε τεθεί και πάλι επικεφαλής των φοιτητριών, οι οποίες την είχαν εκλέξει πρόεδρο του Φιλοσοφικού τμήματος.

ΤΑΟΛΥΜΠΙΑ 11ΝΟ1895Το 1895 ήταν και η χρονιά προετοιμασίας των Ολυμπιακών Αγώνων. Ο Μιστριώτης, ως καθηγητής του πανεπιστημίου και πρόεδρος της νεοϊδρυθείσας «Ἑταιρείας πρὸς διδασκαλίαν τῶν Ἀρχαίων Ἑλληνικῶν Δραμάτων»,  προετοίμαζε  μια σειρά αρχαιόγλωσσων φοιτητικών παραστάσεων με σκοπό την αναβίωση του αρχαίου θεάτρου.  Η αρχή θα γινόταν με τη διδασκαλία της «Αντιγόνης». Ο Μιστριώτης πρέσβευε ότι αν ακουστεί η Αντιγόνη στο πρωτότυπο θα είναι μία μεγάλη ευκαιρία τα αρχαία ελληνικά να καθιερωθούν πλέον ως διεθνής γλώσσα.

Η Ροκά αν και της έχει γίνει η τιμητική πρόταση να υποδυθεί τον ομώνυμο ρόλο της Αντιγόνης, δεν δίστασε να την απορρίψει και δικαιολόγησε εγγράφως και με σαφήνεια την απόφασή της. Στους λόγους  της μη αποδοχής  εξηγούσε ότι δε συμφωνεί με τις αποφάσεις της «επιτροπείας» (των διοργανωτών) να συμμετέχουν και άλλα πρόσωπα εκτός φοιτητών (όπως απόφοιτοι διαφόρων σχολών του Πανεπιστημίου Αθηνών, του Αρσακείου , ερασιτέχνες του θεάτρου κ.α ), καθώς θεωρούσε ότι οι ηθοποιοί της παράστασης πρέπει να είναι  αποκλειστικώς φοιτητές και φοιτήτριες του πανεπιστημίου και θα έπρεπε να δοθεί στην παράσταση πρωτεύουσα βαρύτητα απ΄ οποιοδήποτε άλλη εκδήλωση.

Η Ροκά το 1897 εκλέχτηκε πρόεδρος του Φιλοσοφικού Σπουδαστηρίου στη Λέσχη των Φοιτητών.

Όταν  τρία χρόνια αργότερα, το 1898 αποφοίτησε και απέκτησε το πολυπόθητο «διδακτορικό» της με «Λίαν καλώς», η Καλλιρρόη Παρρέν ανακοίνωσε  στην «Εφημερίδα των Κυριών» την αποφοίτηση της με επαινετικά σχόλια γράφοντας ότι «αφήκεν εποχήν εις το πανεπιστήμιον λόγω της ευφυΐας, της πολυμάθειάς, της εργατικότητάς της αλλά και «δια την καλήν επιρροήν της επί των φοιτητών».

Το 1911 όταν δημιουργήθηκε το Λύκειο των Ελληνίδων η Θηρεσία Ροκά –Ευαγγελίδη συμμετείχε σε μια σειρά επιστημονικών διαλέξεων και λαϊκών μαθημάτων του Λυκείου, μαζί με άλλες γυναίκες επιστήμονες, πολλές εκ των οποίων ακουγόντουσαν δημοσίως για πρώτη φορά, γεγονός που προκάλεσε μεγάλο ενδιαφέρον. Η πρώτη ομιλία της είχε θέμα: «Η φιλόσοφος Υπατία».

Η Ροκά παντρεύτηκε με τον καθηγητή της ιστορίας της Φιλοσοφίας Μαργαρίτη Ευαγγελίδη του οποίου υπήρξε πολύτιμος συνεργάτης και αρωγός στο έργο του. Απέκτησαν δύο παιδιά τον Κίμωνα και την Μαρία η οποία επίσης είναι μία από τις πρώτες φοιτήτριες του πανεπιστημίου. Γράφτηκε στο Φιλολογικό τμήμα το 1916.

Η Ροκά διορίστηκε καθηγήτρια της Γλώσσας και της Ιστορίας στο Αρσάκειο και στο Παρθεναγωγείο Χίλλ και πρόσφερε αληθινή ευεργεσία στις μαθήτριες της, όπως είχε επισημάνει η Παρρέν.

 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

Βαρίκα Ελένη, «Η εξέγερση των κυριών. Η γένεση μιας φεμινιστικής συνείδησης στην Ελλάδα 1833-1907», Ίδρυμα Έρευνας και Παιδείας της Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος, Αθήνα 1987.

Εφημερίδες: Ακρόπολις, Αστυ, Εστία, Καιροί, Νέα Εφημερίς, Πρωϊα, Σκριπ.

Εφημερίς των Κυριών.

Ζιώγου- Καραστεργίου Σιδηρούλα «Γυναίκες και Ανώτατη Εκπαίδευση στην Ελλάδα, οι πρώτες φοιτήτριες στο πανεπιστήμιο Αθηνών 1890-1920, Θεσσαλονίκη 1988.

Ημερολόγιον Σκόκου 1895

Κόκκινος Δημοσθένης «Η αναβίωση της Αρχαίας τραγωδίας και το Νεώτερο θέατρο» δοκίμιο, Θεσσαλονίκη 1982

Πυλαρινός Θεοδόσης  «Ο καθηγητής Μαργαρίτης Ευαγγελίδης  και ο Σύλλογος ‘Η Ανατολή», στον τόμο Παιδεία, Εκπαίδευση στις αλησμόνητες πατρίδες της Ανατολής». Πρακτικά 2ου Συμποσίου 25, 26 και 27 Νοεμβρίου 2005. Δήμος Νέας Ιωνίας, ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ., Αθήνα 2006

«Ρωμηός»,  Γ.Σουρή, σατυρική εφημερίδα 1895

1] Οι εξετάσεις που έδινε ο φοιτητής για να αποκτήσει τον τίτλο του «διδάκτορα» ήταν η κατάθεση εργασίας με θέμα συναφές προς την επιστήμη του γραμμένη στα αρχαία ελληνικά (στην ουσία στην καθαρεύουσα), χωρίς να περιέχει τα αποτελέσματα πρωτότυπης έρευνας όπως απαιτήθηκε μετά το 1911 και ισχύει μέχρι σήμερα.

Διαφήμιση